Александр Демьяновыр ежьхэм яразведчикэу нэмыцхэм алъытэщтыгъ
Демьянов Александр Петр ыкъор 1910-рэ илъэсым чъэпыогъум и 19-м къэхъугъ, къэралыгъо щынэгъончъэнымкIэ советскэ къулыкъум хэтыгъ, IэкIыб къэрал разведкэмрэ контрразведкэмрэ Iоф ащишIагъ. ЦIэтедзэу иIагъэр «Гейне». Хэгъэгу зэошхом илъэхъан операциеу «Монастырь» зыфиIорэм хэлажьэщтыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ хэушъхьафыкIыгъэ советскэ къулыкъухэм нэмыц агентурэр къыхагъэщын ыкIи илъэси 3-м къыкIоцI стратегическэ мэхьанэ зиIэ къэбар нэпцIыр аIэкIагъэхьан алъэкIыщтыгъ. Нэмыц разведкэм хэтхэр «МакскIэ» Александр еджэщтыгъэх ыкIи анахь цыхьэшIэгъоу алъытэхэрэм ащыщыгъ.ИщыIэныгъэ гъогу щыщ пычыгъохэрАлександр Демьяновыр оркъ офицер унагъом къихъухьагъ. Пачъыхьэм идзэ къулыкъу щызыхьыщтыгъэ ятэ 1915-рэ илъэсым уIагъэу телъхэм арылIыкIыгъ. А лъэхъаным Александр илъэси 4 ныIэп ыныбжьыгъэр. Атаманэу Антон Головатэм ипхъорэлъф ар ыкъуагъ. 1929-рэ илъэсым Зэхэт къэралыгъо политическэ гъэIорышIапIэм Iоф щишIэнэу ащ игъо къыфалъэгъугъагъ. Ар къезэгъыгъагъ ыкIи къэралыгъо щынэгъончъэным икъулыкъухэм ащылажьэу ригъэжьэгъагъ. Заом ыпэкIэ Алексадр Демьяновыр «Главкинопрокатым» иинженерыгъ, искусствэм иIофышIэхэм, IэкIыб къэралхэм къарыкIырэ хьакIэхэм гущыIэгъу афэхъущтыгъ. Нэмыц разведчикэу Москва дэсхэми зэпхыныгъэ адыриIагъ. Хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Народнэ комиссариатым цIэтедзэу ащ щыриIагъэр «Гейне».Хэгъэгу зэошхом иублэгъум нацист Германием идзэ разведкэрэ иконтрразведкэрэ якъулыкъоу СССР-м щызэхащэгъагъэм ар хэхьаным иIофыгъо къэуцугъагъ. Генерал-лейтенантэу П. А. Судоплатовым иIэпыIэгъухэу И. И. Ильинымрэ М. Б. Маклярскэмрэ агу къэкIыгъ нэмыцхэм адеIэ зышIоигъо организацие СССР-м щызэхащагъэу къэбар нэпцI агъэIунэу. А организацием хэхьащтхэр агъэнафэхэ зэхъум НКВД-м хэтхэр ары къызхахыщтыгъэхэр. Операцием «МонастырькIэ» еджагъэх Новодевичье чылысым иIэгъо-блэгъу щыIэхэ фэдэу къэбар агъэIугъагъэти. А операцием анахь чанэу хэлажьэщтыгъэр Александр Демьяновыр ары.Зэкъуадзэгъэ Iофым иублапI1942-рэ илъэсым икъихьэгъухэм адэжь Александр Демьяновым фронтым илиние «зэпичыгъ», ихэгъэгу къыбгынагъ. Нэмыц контрразведкэм апэ цыхьэ ащ къыфишIыгъэп: упчIабэ къыратыгъ, ауплъэкIугъ. Аужыпкъэм шхончыр зытыращаем, зыкъыгъэсысыгъэп, гуцаф гори къызэрэфамышIыщтым тегъэпсыхьагъэу зекIуагъ. Гъунапкъэр къызэпызычыгъэр «Максэу» зэрэщытыр къэзыушыхьатырэ къэбарыр Берлин къызекIым ыкIи цыхьэ фэшIыгъэн фаеу зэрэщытыр къызаIом ыуж фыщытыкIэу ащ къыфыряIэр нэмыкI шъыпкъэу зыхъугъэр. Нэмыц разведчикхэм агу къэкIыгъ советскэ тылым ар къыратIупщыхьанэу. Ащ игъэхьазырын кIыхьэ-лыхьэ ашIыгъэп. Шифровки, радиозэпхыныгъэм иIофи дэгъоу ыIэ къыригъэхьагъэх.1942-рэ илъэсым гъатхэм Александр Демьяновыр парашюткIэ Ярославскэ хэкум къыщыратIупщэхыгъ. А мэфэ дэдэм Москва нагъэсыгъ. Дзэ Плъыжьым и Генштаб зэпхыныгъэ IофхэмкIэ имладшэ офицерэу НКВД-м шъэфэу Демьяновыр Москва щигъэнэфагъ. Iоф нэпцIэу зэхалъхьагъэм тетэу ащ СССР-м икъэлэ зэфэшъхьафхэм агентхэр ащыриIагъэх ыкIи мэшIокухэмкIэ зэращэхэрэм фэгъэхьыгъэ къэбарыр нэмыцхэм аIэкIигъахьэщтыгъ. Гъунапкъэр къызызэпичыгъэр тхьамэфитIу хъугъэу, зэрагъэнэфагъэм тетэу, «Гейне» радиозэпхыныгъэу нэмыц разведкэм ренэу дыриIэнэу щытыгъэр ыублагъ. НКВД-м ия 4-рэ гъэIорышIапIэ щылажьэхэрэм лъэшэу анаIэ тетэу ауплъэкIущтыгъ Демьяновым алъигъэIэсынэу щыт къэбарыр. АщкIэ Генеральнэ штабым иунашъохэм къапкъырыкIыщтыгъэх.Къэбарэу аIэкIигъахьэрэр щэу зэтеутыгъагъ: процент 80-р шъыпкъэу щытыгъ, нэмыцхэр ахэм ыпэкIэ ащыгъозагъэх. Адрэ процент 20-р стратегическэ нэшанэ зиIэ къэбар нэпцIыгъ. ПIалъэу кIуачIэхэр зыщилъыщтхэр, ахэр чIыпIэу зыщызэгъэуIугъэхэр, чIэнагъэу ашIыгъэр зыфэдизыр мытэрэзэу е егъэлыегъащэу ариIощтыгъ. Нэмыц разведкэм къэбар пэпчъ ыуплъэкIужьыщтыгъ.1942-рэ илъэсым шышъхьэIум и 24-м ыкIи чъэпыогъум и 7-м «Гейне» дэжь къэкIуагъэх Iофтабгэхэр. Ахэм къыздахьыгъэх рациякIэр, шифровкэм пае блокнотхэр, ахъщэр.1942-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 18-м нэмыц орденхэр къафагъэшъошагъэх «Гейне» ыкIи ащ игъусэгъэ радистхэм ащыщ горэм. Ежь илъэныкъо гупсэ Александр Демьяновым къыщыфагъэшъошагъ Жъогъо Плъыжьым иорден, ишъхьэгъусэрэ ишIупщырэ медалэу «За боевые заслуги» зыфиIорэр къаратыгъ.Iофтхьабзэм мэхьанэу иIагъэр1942-рэ илъэсым къыщыублагъэу 1944-рэ илъэсым нэс кIуагъэ операциеу «Монастырь» зыфиIорэр. Пыим иагентурэ икъэубытын имызакъоу, нэмыцхэм мэхьанэшхо зиIэ къэбар нэпцIыр алъыгъэIэсыгъэнымкIэ ащ амал дэгъу къытыгъагъ, ишIогъэшхуи къэкIогъагъ.