Жъы зэрымысым насып илъэп

Жъыр зэралъытэрэм фэгъэхьыгъэ гущыIэжъэу адыгэхэм яIэр макIэп. ШъхьэкIэфэныгъэу, лъы­тэныгъэу, уасэу ахэм афашIыщтыгъэр тхыгъабэми къащыIотагъ.

Ау непэ дунаир зэхъокIыгъ. Уахътэм «дачъэхэзэ» икъу фэдизэу янахьыжъхэм алъыплъэ­нэу къыздэмыхъухэрэри, лъфыгъэ зимыIэу е зышIокIодыгъэу шъхьэзакъоу къэнагъэхэри щы­Iэх — щыIэныгъэм зыкъызэригъэчэрэгъущтыр къэшIэгъуай. Ышъхьэ зыIыгъыжьын амал зимыIэхэм къэралыгъом зыфагъэзэн алъэкIыщт. Нэжъ-Iужъхэр ыкIи сэкъатныгъэ зиIэхэр зыщаIыгъ унэ-интернатыр рес­пуб­ликэм щэлажьэ. БлэкIыгъэ илъэсым ащ чIыпIакIэ иIэ хъугъэ. Джырэ уахътэм нэбгырэ 238-рэ щэпсэу. Лъэпкъэу къыз­хэкIыгъэхэри ящыIэныгъэ гъогуи зэфэшъхьафых. Ащ чIэсхэм япсэукIэ зэдгъэлъэгъугъ.Алексей Беликовым илъэс 85-рэ ыныбжь. Хъулъфыгъэм пшъэшъитIу иI. Зыр — Шытхьа­лэ, адрэр — Мыекъуапэ щэ­псэух. Ау ахэр тым къыдэгущыIэхэрэп. Алексей ишъхьэгъу­сагъэм янэ унагъом зэрэхэгущыIэщтыгъэм ыпкъ къикIыкIэ илъэс пчъагъэ къызэдэзыгъэшIэгъэ нэбгыритIур зэхэкIыжьыгъэх. Алексей апшъэрэ гъэсэныгъэ иI, Ханскэм дэт гурыт еджапIэу N 23-м ипащэ игуа­дзэу Iоф ышIагъ. ЛъэкI иIэфэ нэс изакъоми, ышъхьэ ыIыгъы­жьыгъ. Ипсауныгъэ нахь зызэщэкъом интернатым зыкъыфигъэзагъ. Джыдэдэм Алексей ылъакъо тетыныр къехьылъэкIы, курэ­жъыемкIэ мэзекIо.

— СипсауныгъэкIэ сызэкIэ­кIуагъ, ащ къыхэкIэу интернатми сыкъэкIон фае хъугъэ. Адэ IэпыIэгъу сищыкIэгъагъ. Мыщ медицинэм иIофышIэхэр чэщи мафи къыщытлъэплъэх. Тхьаегъэпсэух, зэкIэ сыгу рехьы, — еIо Алексей Беликовым.Алексей псэолъакIэр ары къызчIэфагъэр. Ары, интернатым ищагу узэрэдахьэу зыгъэ­псэфыпIэхэм афэдэу шIыгъэ унэшхор нэгум къыкIэуцо. Iэры­шIыгъэ псыкъефэхыр пчэгум ит, тIысыпIэхэр къешIэкIыгъэх. Ащ шIоигъоныгъэ зиIэхэм яуахътэ щагъакIо. Псэуалъэм ыкIоцI хъоо-пщау, къатищэу зэтет. Ащ пэпчъ медицинэм иIофышIэхэр чэщ-зымафэм щэлажьэх, нэжъ-­Iужъхэм яуахътэ зыщагъэкIощт, утыр зыщытырадзэщт чIыпIэхэр хэтых, шхапIэр, нэмыкIэри къы­дыхэлъытагъ.— Нэжъ-Iужъхэм ежь нахь ашIогъэшIэгъон лъэныкъом зыфагъэзэн алъэкIыщт. Шахматхэм, шашкэхэм арыджэгунхэ амал яI, тхылъеджапIи тиI. Спорт Iэмэ-псымэхэр, футболым, баскетболым афытегъэ­псыхьэгъэ ешIапIэхэр, пкъышъо­лыр зыщагъэпытэрэ хэхыгъэ IэзэпIэ залхэри хэтых. IэпэIасэхэр къетэгъэблагъэхэшъ, дэным, хъэным, пкъыгъо зэфэшъхьаф­хэм яшIын фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр зэхэтэщэх. Анахь шъхьаIэр — мыщ щыпсэухэрэр ахэм ахэлэжьэнхэу шIоигъоныгъэ яIэнэр ары, — еIо нэжъ-­Iужъхэр ыкIи сэкъатныгъэ зи­Iэхэр зыщаIыгъ республикэ унэ-интернатым социальнэ IофшIэнымкIэ, щыIэкIэ-псэу­кIэм изэхэщэнкIэ иотдел ипа­щэу Шэртэнэ Сусанэ.ГущыIэм пае, Боливудым итхьамэфэ яIагъ. Индием щытырахырэ фильмхэм яплъыгъэх, нэужым къэшъонымкIэ пчы­хьэзэхахьэ афызэхащагъ. «Сыд? Тыдэ? Сыдигъуа?» зыфиIорэ джэгукIэм техыгъэ зэнэкъокъуи бэмышIэу рагъэкIокIыгъ.— Лъэшэу мы джэгукIэр агу рихьыгъ. Мыщ щыпсэухэрэми щылажьэхэрэми купхэр дгъэ­псынхэшъ, зэнэкъокъур лъыдгъэкIотэнэу тыфай. Ащ нэмыкIэу хэтэрыкIхэмрэ пхъэшъхьэ-мы­шъхьэхэмрэ къызщагъэкIырэ чIыпIэхэри дгъэпсыгъэх. ЯкIасэу ахэм апылъых. Мыщ щыIэны­гъэр щыжъот, — еIо Сусанэ.Нэжъ-Iужъхэм ыкIи сыма­джэ­хэм ящыгъынхэр зыщагъэтэрэзыжьыхэрэ дэпIэ чIыпIи мыщ хэт. КIэкIэу къэпIон хъумэ, мыр «къэралыгъо цIыкIу», чIэсхэм ящыкIагъэр зэкIэ щагъоты.— Уфаемэ унэ-интернатым учIэкIышъущт. Медицинэ уплъэ­кIунхэм язэфэхьысыжьхэр зэкIэ дэгъу хъумэ, ахэр дэкIых. Хэу­шъхьафыкIыгъэ врачым дэжь зыкIохэкIэ, гъусэхэр яIэх. КъараIорэр ащыгъупшэу, къагурымыIоу къыхэкIышъ, язакъоу ттIупщыхэрэп. Сымэджэ хьы­лъэу къэмытэджыхэрэри тиIэх. Ахэми хэушъхьафыкIыгъэу къаде­кIокIых, — еIо Сусанэ.Къатищэу зэтет унэр къэткIухьэфэ тапэ къифагъэхэм зэкIэми ацIэ къыриIозэ, ясэмэр­къэузэ, зыгорэ ящыкIагъэмэ зэ­ригъашIэзэ Сусанэ аблэкIыгъ.— УнаIэ атебгъэтын, уадэгущыIэн фэе зэпыт, ары ныIэп ящыкIагъэри. Сыкъызэралъэ-­гъоу къэбархэр къысфаIотэнхэу рагъажьэ. Тэ зыгорэм тэчъэ зэпыт, Iофыр тихъой, ау тэркIэ анахь шъхьаIэр мыщ чIэсхэм ягупсэфыныгъ, арышъ, тфэлъэ­кIырэр тэшIэ, — еIо ащ.Интернатым иIофышIэхэр ара мы нэжъ-Iужъхэм гущыIэгъу афэхъун, къадекIокIын, ящыкIэгъэ тIэкIур языгъэгъотын фаер? Лъфыгъэ зимыIэхэм ащ фэдэ упчIэхэр къафэтэджрэп, ау зи­Iэхэм… «КIалэм ебгъэлъэгъурэр игъогу» еIо адыгэ гущыIэ­жъым. Непэ зянэ зятэхэр зыщыгъупшэхэрэм, неущ ежьялъфыгъэхэм ар къарамышIэным яцыхьэ телъа?..Нэжъ-Iужъхэр ыкIи сэкъатныгъэ зиIэхэр зыщаIыгъ унэ-интернатым щэпсэухэрэм ащыщ БрантI Нурбый. Хъулъфыгъэм илъэс 72-рэ ыныбжь, къуаджэу Хьатыгъужъыкъуае щыщ. Ар ежь-ежьырэу мыщ къэкIуагъ.— Лъы дэкIоенми, нэмыкI уз зэфэшъхьафхэми сагъэгумэкIы. Сипшъашъэхэм, сиIахьылхэм сыкъяхьылъэкIынэу сыфэягъэп, зэкIэми Iоф ашIэ, сымэджэ Iыгъынхэри яIэх. «Хьэйнапэ тымышI, умыкIу» аIуагъ, ау ся­дэIугъэп. СыздэщыIэр сыгу ри­хьыгъ. ЗэкIэ сэгъоты, дэгъоу къыслъэплъэх, къысфэсакъых, тхьаегъэпсэух, — еIо Нурбый.Нэжъ-Iужъхэр ыкIи сэкъатныгъэ зиIэхэр зыщаIыгъ респуб­ликэ интернатыр нэбгырэ 270-м ателъытагъ. Илъэс 20-м ехъу­гъэу чIэсхэри къэкIогъакIэ­хэри ащ чIэплъэгъощтых. Жъы хъугъэхэм лъытэныгъэ, шъхьэ­кIэфэныгъэ афашIэу сыдигъокIи щытыгъэ шъолъырым щыпсэу­хэрэм сыда непэ къяхъулIэрэр? Мыр Iофыгъошхоу къызэрэтэ­джырэр нафэ. ЩыIэныгъэр зэ­рэзэхъокIыгъэр, псынкIэу зэрэ­чъэрэр бэмэ IэубытыпIэ ашIы. Ау лъэхъэнэ зэфэдэ щыIагъэп. Джы нэжъ-Iужъ хъугъэхэр зыхэтыгъэ уахътэм дырагъаштэу псэугъэх, ау янахьыжъхэми, ясабыйхэми уахътэ афы­хахыгъ.Интернатым щыпсэухэрэм къэралыгъом сыд фэдизэу анаIэ къатырегъэтыми, ежьхэр къыппэгушIохэми, чыжьэу щагъэбы­лъыгъэ чэфынчъагъэр анэхэм акIэолъагъо. Унагъохэм арыс нахьыжъхэм ахэр лъэшэу атекIых.Цэй Замир.