Анцокъо И.
Творческэ зэхахьэу «Гуфитым» икIэлэцIыкIу орэдыIо купэу «Сэридайир» зызэхащагъэр илъэситIу хъугъэ. Мы уахътэм республикэм итворческэ купхэм ясатырэ ифэшъошэ чIыпIэ щиубытынэу игъо ар ифагъ.
Адыгеим щырекIокIырэ мэфэкI Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэ, фестивальхэм, зэнэкъокъухэм закъыщегъэлъагъо ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащехьых. Непэ купым ныбжь зэфэшъхьаф зиIэ кIэлэцIыкIу 36-рэ хэт. ЯкIэлэегъаджэу ахэм адэлажьэрэр АР-м изаслуженнэ орэдыIоу Даутэ Сусан.2024-рэ илъэсым щыIэ хъугъэ творческэ зэхахьэу «Гуфитым» кIэлэцIыкIу орэдыIо купэу «Сэридайир» къыдежьагъ. НэбгыриблыкIэ IофшIэныр ыублэгъагъ, джы пчъагъэм фэдипшIыкIэ пIоми хъунэу хэхъуагъ. Ипшъэрылъыр орэдыIонымкIэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм якъыхэгъэщын, язегъэужьын, лъэпкъ культурэм изехьакIохэм ялIэужыкIэ ипIун. Ау ахэм язакъоп.
— ШъхьаIэу зыуж титхэм ащыщ адыгабзэр ныбжьыкIэхэм аIулъхьэгъэныр. ДжырэкIэар Iофыгъошху. Нэбгырэ 36-у сыздэлажьэрэмэ ащыщэу нэбгыритIу ныIэп ныдэлъфыбзэр зыIулъыр. Арышъ, адыгабзэкIэ орэдхэр къэтэIох. КIэлэцIыкIухэм агу рихьэу ахэр зэрагъашIэ. Мыщ дэжьым къыхэзгъэщынэу сыфай, урыс кIэлэцIыкIоу къакIохэрэми адыгабзэр зэрагъашIэ ашIоигъу, агу рехьы. Орэдым иамалкIэ бзэр зэрагъэшIэныр нахь IэшIэх къафэхъу, — къыхигъэщыгъ кIэлэегъаджэм.РепертуарырАдыгабзэкIэ орэдыIоныр ансамблэм ыпэ регъэшъы. Лъэпкъ, эстраднэ, джырэ орэдхэм адэлажьэ. Тхьабысымэ Умар, МэщбэшIэ Исхьакъ атхыгъэхэр, орэдхэу «Дахэ сидунай», «Синан», «Цырац», «Андырхъое Хъусен» зыфиIохэрэр ярепертуар хэтых. Адыгэбзэ кIэлэцIыкIу орэдэу къаIохэрэр нахьыбэ ашIыным ансамблэм изэхэщакIохэр кIэхъопсых, ау тиныдэлъфыбзэкIэ сабыйхэм афэтхэн зэрэщымыIэм IэнэкIэу къегъанэх.
— Москва дэс Делэкъэрэ Амин закъу тхэу зигугъу къэсшIышъущтыр. Орэд заулэ ащ сфитхыгъэхэу къэсэIох, — къыIотагъ Сусанэ. — «Сэридай» ыцIэу тиансамблэ пае орэд бэмышIэу ыусыгъ. «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» ежь иорэд зэриIэм фэдэу тэри ар къатIозэ тшIыщт.Джащ фэдэу урысыбзэкIи ансамблэм Iоф ешIэ, амалыкIэхэр иIофшIэни щегъэфедэх. ГущыIэм пае, ансамблэм хэт Iэшъхьэмэфэ Камилэ усэ ытхи, IэрышI акъылым иамалкIэ мэкъамэр кIилъхьажьыгъ.— IэрышI акъылым къытфыхихыгъэ мэкъамэм пщынэр хэдгъэхъожьи орэдэу «Адыгееу сигупс» зыфиIорэр тиIэ хъугъэ. Ащ клип тетхыгъ. КIэлэцIыкIухэр зэкIэ хэлэжьагъэх. Урысыем илъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэс тефэу ар къыдэдгъэкIыгъ, — къыддэгощагъ Даутэ Сусанэ.КIэлэегъаджэр — шапхъэДаутэ Сусанэ ригъаджэхэрэмкIэ шапхъэ. Сэнаущыгъэ инэу хэлъыр, ымакъэ идэхагъэ ыкIуачIэрэ илъэшыгъэрэ ахэмкIэ шъэфэп. Ар ящысэтехыпI. ОрэдыIоным фигъэсэхэ къодыеу щымытэу, творчествэм изы лъэныкъоу кIэлэцIыкIухэм къыхахыгъэм фыкIэмыгъожьынхэмкIэ, ащ гухахъо хагъотэнымкIэ, къазэрэдэхъурэмкIэ яцыхьэ зытелъыжьынымкIэ IэпыIэгъу афэхъу. Ежьыми рихьыжьэгъэ IофымкIэ сабыйхэм кIуачIэ ахегъуатэ. ЗэлъашIэрэ орэдыIом ахэр иапэрэ кIэлэеджэкIо цIыкIух.— УкIэлэегъэджэныр псынкIэп. Уеджэ хъумэ ар къыбгурыIорэп, ау уезыгъэджагъэмэ ачIыпIэ узиуцокIэ зэхэошIэ. Сабыйхэм къапIорэр ашIогъэшIэгъон пшIыныр хьылъэ. УтIысэу орэд горэхэр къэоIокIэ хъурэп, — къыхегъэщы Сусанэ. — Ащ диштэу къэшъонхэ, джэгунхэ фае. Анахьэу ар зищыкIагъэр анахь цIыкIухэр ары. Ащ фэдэу, илъэси 5 — 7 зыныбжь нэбгырэ 11 сиI. Арышъ, тезэрэгъэджэжьы пIомэ хъущт.«Сэридайим» Iоф зэрэщишIэрэм фэшъхьафэу Даутэ Сусанэ АКъУ-м ныбжьыкIэхэр щырегъаджэх, ежь итворческэ гъогуи лъегъэкIуатэ.Фестивальхэм IэпэIэсэныгъэр апсыхьэ«Сэридайир» зызэхащагъэр илъэсныкъо зыхъугъэ уж къэлэ ыкIи шъолъыр мэфэкIхэм, фестивальхэм ахэлажьэу ыублагъ. 2025-рэ илъэсым ТекIоныгъэшхом и Мафэ тефэу апэрэу кIэлэцIыкIухэр пчэгушхом къихьагъэх. Даутэ Сусанэ зэрилъытэрэмкIэ, дэкIыгъохэм IэпэIэсэныгъэр апсыхьэ. Джащ фэдэу блэкIыгъэ илъэсым «Адыгеим ижъогъожъыехэр» зыфиIорэ фестивалым купыр хэлэжьагъ. Даутэ Чэрим ащ апэрэ чIыпIэр къыщыфагъэшъошагъ. Волгодонскэ щыкIогъэ Iофтхьабзэм апэрэ лауреатыцIэр къыщырихыгъ. Армина Каракян нэмыкI зэнэкъокъум къыщыхагъэщыгъ. Аужырэу ансамблэр зыхэлэжьагъэр Тэхъутэмыкъое районым щыкIогъэ фестивалэу «Дышъэ тандж» зыфиIорэр ары. «Цырацэр» ыкIи Андырхъое Хъусен фэгъэхьыгъэ орэдхэр кIэлэцIыкIухэм къаIуагъ. Пшъэшъэжъыехэмрэ Даутэ Чэримрэ фестивалым идипломант хъугъэх. Шъэожъыехэм я 3-рэ шъуашэ зиIэ лауреатыцIэр къалэжьыгъ.— Пшъэшъэжъыехэм «Цырацэ» иорэд, кIалэхэм Андырхъуаем фэгъэхьыгъэр къаIуагъ. Даутэ Чэрим изакъоу зы орэд ыгъэхьазырыгъагъ. Зизакъоу къэзыIошъухэрэр тиIэх, къызыдэмыхъухэрэм загъэсэщт. МэкъитIу, мэкъищэу къаIохэу загъасэ. Ныдэлъфэу мэкъэ дахэ зиIэхэр кIэлэцIыкIухэм ахэтых. ГущыIэм пае Тхьайшъэо Сэтэнай мэкъэ уцугъахэ иI пIоми хъущт. ШъхьаIэр ежь кIэлэцIыкIухэм шIоигъоныгъэ яIэныр ары, адырэ лъэныкъохэмкIэ Iоф адэтшIэщт. Лъэбэкъу цIыкIухэм инхэр къакIэлъыкIощт, — къыхигъэщыгъ Сусанэ.«Сэридайир» илъэситIу зыщыхъугъэм ехъулIэу ащ хэт кIэлэцIыкIухэм бэрэ зэжэгъэхэ шIухьафтын къафашIыгъ. Ансамблэр къырашIэжьынэу ежь ишъуашэхэр иIэхэ хъугъэ.Анцокъо Ирин.