Джыризы IофшIэгъу илъэс

Республикэ гъэзетэу «Советскэ Адыгеир» апэрэу къызыдэкIыгъэр непэ илъэси 104-рэ мэхъу. 1922-рэ илъэсым чъэпыогъум и 13-м «Черкесская правда» ыцIэу апэрэ тедзэгъур Краснодар къыщыхаутыгъагъ. Илъэс пчъагъэхэм къакIоцI къашIэжьырэ ыкIи уасэ зыфашIырэ тедзэгъоу шъолъырымкIэ гъэзетыр къэнэжьы. КъызыдэкIырэм щегъэ­жьа­гъэу къэбар къэкIопIэ къодыеу щымытэу, Адыгеим иобщественнэ ыкIи икультурнэ щыIэныгъэ щыщ шъыпкъэ хъугъэ. Гъэзетым имафэ ипэгъокIэу тыдэгущыIагъ ащ иобо­зрева­телэу Елена Юсеф.

Елена Юсеф гъэзетым зыщылажьэрэр илъэсиплI хъугъэ. Тедзэгъум апэрэ лIэ­шIэгъу ныбжьыр зыхегъэунэфыкI уж ятIонэрэм инэкIубгъуакIэ ащ дыригъэ­жьагъ. Ащ ыпэкIэ КъТРК-у «Адыгеим» илъэс пчъагъэрэ щылэжьагъ ыкIи иIоф­шIэнкIэ къашIэжьырэ телевизионнэ жур­налистэу «Советскэ Адыгеим» къэ­кIожьыгъ. Непэ ар гъэзетым иобозреватель, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ къэбархэр къетхых, республикэм щы­хъурэ-щышIэрэм икубзыпIэ хэт. ПсынкIэу къэбарым ишъыпкъапIэ инэкIуб­гъохэм къащетхы.

— Джыдэдэм анахьэу къыспэблагъэр цIыф гъэшIэгъонхэм садэгущыIэныр ары. Ащ фэдэхэмкIэ, Тхьэм ишыкуркIэ, Адыгеир баи. Телевидением сыIутэу сыздэгущыIэгъагъэхэм гъэзетым пае саIукIэмэ, нахь гъэшIэгъоныжьэу зыкъы­зэкъуахэу къыхэкIы. Сыхьат, сыхьатитIо гущыIэгъур диктофоным тестхэу мэхъу. Ащ седэIужьызэ стхыжьы зыхъукIэ, цIыфыр нахь куоу къызгурыIон сэлъэкIы. Аужырэ зэдэгущыIэгъу гъэшIэгъонэу сиIагъэхэм ащыщ МэщбэшIэ Исхьакъ дэсшIыгъагъэр. Сергей Михалковым ыкIи нэмыкI цIыф цIэрыIохэм зэраIукIэгъагъэр ащ къыIотэжьыгъагъ, ицIыкIугъом щыщ нэкIубгъохэр ыгу къэкIыжьыгъагъэх. ЦIыфэу ащ фэдиз зыгъашIи, бэ зылъэгъугъэу, щыIэныгъэ гъэшIэгъон пхырыкIыгъэм сыдэгущыIэнэу зэрэхъугъэм сыкIэгушIужьы. Ащ ыуж бэ темышIэу дунаим ехыжьыгъ, арышъ, а зэдэгущыIэгъум имэхьанэ сэрыкIэ нахь лъэш хъугъэ, гуфэбэныгъэшхо хэлъэу сыгу къэкIыжьы. Синасып къыхьыгъ. Арышъ, тиIофшIэн ащкIэ сыфэраз — арэущтэу сыдми узIумыкIэшъущт цIыфыбэхэм уакIэрещэ, — еIо Еленэ.

— Елена, илъэс пчъагъэрэ телевидением узыщылэжьэгъэ уж гъэзетым Iоф щыпшIэныр сыд фэда?

— Гъэзетым сыкъэкIожьымэ нахь макIэу къэскIухьэу, тхэныр къебэкIэу Iоф сшIэщтэу къысщыхъущтыгъ. Ау, къызэрэчIэкIыгъэмкIэ, непэрэ гъэзетыр медиагупчэ шъыпкъ. Хъурэ-шIэхэрэр зэрэстхыжьыхэрэм нэмыкIэу тисоциальнэ хъытыухэм апае видео кIэкIхэр, сурэтхэр тесэхых. Творчествэм пае гъэзетыр чIынэлъэшху. Арышъ, мыщ нэмыкI лъэныкъомкIэ зыкъызэрэщызэIусхыщтым сыкIэхъопсы. Шъыпкъэ, сыкъызэкIуакIэм сымышIэрэм зыфэз­гъэсэныр къысэхьылъэкIыщтыгъ. Ащ фэдэр мымакIэу къычIэкIыгъ. Тхэныр пштэмэ, телевидением фэдэп. Нахь куоу утхэн, унаIэ зытебдзэрэр нахьыбэу щытын фае. Къэмыгъэлъэгъошъущтыр гущыIэкIэ еджэрэм ынэ къыкIэбгъэуцоныр псынкIэп. Ащи уесэн, IэпэIэсэныгъэ фыуиIэн фае.

— Телевидением узэрэщытхэщтыгъэм гъэзетыр сыда зэрэтекIырэр?

— Телевидением Iут журналистым игущыIэухыгъэ анахь дэгъур подлежащэмрэ сказуемэмрэ зыхэтыр ары (мэщхы Еленэ). Птхырэр макIэу, бэ къэпIон фае. Гъэзетым творчествэм пае амал къыуеты, къэIокIэ гъэшIэгъонхэр бгъэфедэнхэ, уигупшысэхэр къипIотыкIынхэ, зыгорэ къэптхыхьан олъэкIы. Ар къызэхьылъэкIыхэрэр щыIэнхэкIи хъун, ау сэ тхэныр сицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу сикIас, апшъэрэ еджапIэми усэхэр щыстхыщтыгъэх (АКъУ-м филологиемкIэ ифакультет Еленэ къыухыгъ).

— Гъэзетыр тыгъосэрэ мафэу зыIохэрэр щыIэх. Тедзэгъум укъыIухьан зэхъум ащ угу джэнджэш къыригъэхьагъэба?

— Журналистикэм пэчыжьэхэм арэущтэу аIо, ау тэ зы къэбарлъыгъэIэс чIыналъэм тыщэлажьэ, макIэми бэми шъхьадж Iоф зэришIэрэр тэлъэгъу. Сэри непэрэ гъэзетыр тыгъуасэрэм зэрэфэмыдэр сшIэщтыгъ, джырэ мафэм диштэу Iоф ешIэ. Мыщ сыкъыIухьэ зэхъум ­илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ щыIэгъэ гъэзетым зэрэфэмыдэжьыр къызгурыIощтыгъ. Джыри илъэс 20 тешIэмэ непэрэми зихъожьыщт. Гъэзетыр джы къыхэтыутырэ тхьэпэ закъохэр арэп. Гъэзетыр непэ социальнэ хъытыухэм арыт, сайтым Iоф ешIэ, цифрэр егъэфедэ. Лъэхъаным къыгъэуцурэ шапхъэхэм адэлъэбакъо. ПсынкIэу, шъыпкъагъэ хэлъэу къэбархэр тыди къащытэты. ТишъолъыркIэ къэбар лъыхъухэрэм анахьыбэу къыхагъэщы­хэрэм тинэкIубгъо ащыщ. А зэкIэ зихьатырыр редакцием Iофэу щызэшIуахырэр ары. КъэбарлъыгъэIэс тедзэгъум непэ Iоф зэришIэн фаем тынаIэ тетыдзэзэ тэлажьэ. Тигъэзет иредактор шъхьаIэу Цундышк Зарэ ащкIэ лъэшэу ынаIэ къыттет. Уахътэм диштэу Iоф тшIэным гъунэ лъефы.

— Мыщ дэжьым ежь журналистыри зыдэлэжьэжьышъун, ишIэныгъэхэм ахигъэхъоныр шIогъэшIэгъонын фае. Арыба?

— Ары. АщкIэ къыбдесэгъаштэ. Ежь журналистми Iоф зыдишIэжьын, къэбарлъыгъэIэс анахь лъэшхэм алъыплъэн, ахэм яIофшIакIэ щысэ тырихын фае. Мыщ дэжьым къикIырэп запэпшIыжьынэу, яIофшIэкIэ шIыкIэ щысэ пфэхъуныр ары. Сэ гупчэ гъэзетхэм яIофышIэхэм са­лъэплъэ. IэпэIэсэныгъэр уеджагъэкIэ е Iоф ошIэ къодыекIэ уиIэщтэп. Ощ нахьи нахь дэгъоу Iоф зышIэхэрэм уакIырыплъын фае.

— Гъэзетым лIэуж зэфэ­шъхьафхэр Iут. Нахьыжъхэм ыкIи ныбжьыкIэхэм сыдэущтэу шъузэдэлажьэра?

— Зэпхыныгъэ тиIэу Iоф тэшIэ. Зым ымышIэрэр адырэм хегъэхъожьы. Сэ, гущыIэм пае, технологиякIэхэм ахэсшIыкIышхо щыIэп. Илъэс 20-м къехъугъэу къыддэлажьэхэрэм ар дэгъу дэдэу къагурэIо ыкIи агъэфедэшъу, сэри сагъэшIэжьэу мэхъу. Нахьыжъхэр тэрэзэу зэрэптхыщтымкIэ, къызэрэпIощтымкIэ, шъхьаIэу къыхэбгъэщыщтымкIэ упчIэжьэгъух. Арышъ, лIэуж зэфэшъхьафэу Iутхэм шIэныгъэмкIэ тызэхъожьы. Тигъэзет ылъэ пытэу тетэу Iоф езыгъашIэрэмэ а лъэныкъор ащыщ.

— Непэ сыда уздэлажьэрэр?

— Лъэпкъ орэдхэмкIэ къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыем» ихудожественнэ пащэу агъэнэфэгъэ Мышъэ Анзаур зэдэгущыIэгъоу дэсшIыгъэр стхыжьыгъэ. IофшIэгъу дэкIыгъо яIэнэу зыфагъэхьазыры, ащ фэгъэхьыгъэу хэутыным фэзгъэхьазырыгъ.

— Сэ стхырэмэ гъэзетым сыщяджэжьынэу сикIасэп. Мыр мырэущтэу, мыдырэр нэмыкIэу къэсIон фэягъ зэсэIожьы. Оры?

— Сэри сикIасэп (мэщхы Еленэ). Ау охътэ заулэ тешIагъэу къызыспэкIафэрэм «сэра мыр зытхыгъэр?» зэсэIожьы. Джырыгъэмэ фэшъхьафэу стхыщтыгъэу къысщэхъу.

ШъушIэным пае

Республикэ гъэзетэу «Советскэ ­Адыгеир» апэрэу къызыхаутым цIэу иIагъэр «Черкесская правда». Гъогогъуищэ къызыдэкIыгъэ уж «Адыгейская правда» зыфиIорэмкIэ зэблахъугъагъ. Ащ ыуж «АдыгеякI» («Новая Адыгея»), «Адыгее плъыжь» («Красная Адыгея»), «Адыгэ псэукI» (Адыгейская жизнь») ышъхьэу лэжьагъэ. 1929 — 1930-рэ илъэсхэм «Гъупчъэ уатэкIэ» («Серп и молот») ахъожьыгъагъ, тхьамафэм щэ къыдэкIыщтыгъ. 1931 — 1936-рэ илъэсхэм «Колхоз быракъ» («Колхозное знамя») ыцIагъ. 1936-м «Адыгейская правда» зыфиIорэм къыфигъэзэжьыгъ ыкIи илъэс 55-рэ арэущтэу къыдэкIыгъ. 1991-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу непэрэ цIэр ехьы.Сыдигъуи фэдэу непи, республикэм щыхъурэ-щышIэрэр, щыпсэухэрэм ягъэ­хъагъэхэр, ягукIаехэр, сыд фэдэрэ лъэ­ныкъокIи шъолъырым хахъоу ышIыхэрэр гъэзетым инэкIубгъохэм къащеIуатэ. Анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэр цIыфхэм ягумэкIыгъохэм ягугъу шIыгъэныр ары.Зэман пчъагъэу зэблихъугъэхэм задихъожьызэ, ау ипшъэрылъ шъхьаIэу къэбар Iотэныр, зыкIыныгъэр цIыфхэм ахэлъхьэгъэныр ыкIи хъурэ-шIэрэр гъэзетеджэхэм тэрэзэу афэIотэгъэныр ыгъэцакIэзэ гъэзетыр мэлажьэ. Респуб­ликэм итхыдэIотэ шъыпкъэ ар хъугъэ.

Анцокъо Ирин.