Лъапсэмэ яухъумакIохэр

Шапсыгъэ шъолъырым икIэлэегъаджэхэр Адыгеим щыкIогъэ семинарым хэлэжьагъэх.

Тигъэзет къызэрэхиутыгъагъэу, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм и Проектнэ офисэу адыгабзэм изэгъэшIэнрэ икъэухъумэнрэ адэлажьэ­рэм Дунэе Адыгэ Хасэр игъусэу шъо­лъыр семинарэу «Бзабэ зыщызэрагъэшIэрэ уахътэм ныдэлъфыбзэм зэрэфырагъэ­джэрэ технологиякIэхэр» зыфиIорэр зэхащагъ. Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъ­къарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар краим якIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 30-м ехъу а Iофтхьабзэм зэрипхыгъ. Семинарыр зэрищагъ институтым ипащэ игуадзэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Биданыкъо Марзиет.

Программэм ренэу хэлажьэрэмэ хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ шапсыгъэхэр ащыщых. ГъэрекIо Мыекъуапэ щыIагъэх къуаджэу Хьаджыкъо икIэлэцIыкIу Iыгъы­пIэ игъэсакIохэр, мыгъэ — ШэхэкIэй икIыгъэх — Гъуашэ Лидие ыкIи Кобж Маринэ.

— Бзэ зэфэшъхьафхэм афегъэджэгъэнхэр тэ, хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ адыгэхэмкIэ, игъо шъыпкъэу щыт, аужырэ илъэсипшIыхэм ар анахьэу зэхэтэшIэ: чылэмэ адэс кIэлэцIыкIухэри урысыбзэкIэ дэгъоу мэгущыIэх, ау яныдэлъфыбзэ ашIэжьыхэрэп пIоми хъущт, — къы­хи­­гъэщыгъ Гъуашэ Лидие. — Ушъхьагъу заулэ ащ иI. Анахь шъхьаIэр — кIэ­лэцIыкIумэ адыгабзэкIэ унэм щадэгущы­Iэхэрэп. Мы Iофым хэкIыпIэу фэхъущтым шIэныгъэлэжьхэри, кIэлэегъаджэхэри, культурэм иIофышIэхэри лъэхъух. Ар джыри зэ семинарым къыгъэунэфыгъ. Институтым ипащэу ЛIыIужъу Адам зэIукIэгъоу дытиIагъэр гъэшIэгъоныгъэ ыкIи шIогъэшхо къызыхэпхынэу хъугъэ.

Хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ шапсыгъэмэ ягумэкIыгъомэ афэдэ дэдэмэ тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ чIыпIэмэ зэкIэмэ зэращяуалIэхэрэр семинарым къызэригъэлъэгъуагъэр къыкIигъэтхъыгъ Кобж Маринэ.

— ТиIофшIэгъухэу Мыекъуапэ къэкIуа­гъэмэ агухэр узызэ а Iофыгъом къытегущыIагъэх, — къеIуатэ ащ. — Бэрэ ащ тырыгущыIагъ, IофшIагъэу тиIэхэмкIэ, тигукъэкIхэмкIэ тызэхъожьыгъ. Тызэгъу­сэ­хэу пэрыохъумэ тапэшIуекIонэу зэдэтштагъ. ХэкIыпIэр зы: ренэу, тыдэ тыщыIэми, адыгабзэкIэ сабыймэ тадэгущыIэн фае.

— Шъыпкъэ, Адыгеим амалэу ща­гъотырэм фэдэ тэ тиIэп, егъэджэн процессыр адыгабзэкIэ ренэу зэхэтщэныр тфэгъэхъущтэп, ау урысыбзэу зэхахырэм дакIоу адыгабзэри атхьакIумэмэ арыт хъумэ, ишIуагъэ къэкIощт. Тэри, кIэлэегъаджэхэм, нахьыбэрэ адыгабзэкIэ тызэдэгущыIэжьызэ тшIын фае, — къе­Iуатэ Лидие. — ТикIэлэцIыкIу IыгъыпIэ ар хабзэкIэ зыщызэдэтштагъэр тIэкIу шIагъэ. Гу лъыстагъ, тисабыйхэр джащ къыщегъэжьагъэу тиныдэлъфыбзэкIэ нахь къэгущыIэхэ хъугъэ, усэхэр, орэдхэр нахь ашIокIэщыгъоу адыгабзэкIэ зэрагъашIэ. Хэукъоныгъэхэр гущыIэмэ ахэзышIыхьэхэрэр мэукIытэх, джа психологическэ пэрыохъур дэгъэзыжьыгъэ­ным упылъыным мэхьанэ иI. Ар на­хьыжъхэм — ны-тыхэм ыкIи кIэлэегъа­джэхэм япшъэрылъ.

ШэхэкIэй щыщхэу семинарым хэлэжьагъэмэ лъэшэу ашIогъэшIэгъоныгъ къуаджэу Пэнэжьыкъуае дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Насыпым» щалъэгъугъэр, ащ щылажьэхэрэр гукъэкIхэмкIэ зэрэбайхэр, шIокI имыIэу кIэлэцIыкIухэр адыгабзэкIэ къызэрагъэгущыIэхэрэр.

— Ащ пчэдыжьым къыщыублагъэу пчыхьэм нэс IофшIэнхэр зэкIэ адыгабзэкIэ щырагъэкIокIых, — къыIотагъ Лидие. — Сабыйхэр адыгэ дунаим мэфэ реным хэтых, зэхахырэр, алъэгъурэр зэкIэ адыгабзэм епхыгъ. КIэлэцIыкIумэ спектаклэ кIэкIырэ пшысищырэ къа­шIыгъ, кIэлэегъаджэмэ мастер-классхэр тфызэхащагъ. Сабыйхэр шъхьафитэу, процентишъэм кIагъахьэу ныдэлъфыбзэкIэ мэпсалъэх, ар зишIушIагъэр ыкIи щытхъур зыдэжьыр «Насыпым» иIофышIэ куп. Ахэм бзэм имэхьанэ, ар чIэтынэ зэрэмыхъущтыр дэгъу дэдэу къагурэIо ыкIи зэхашIэ. ЗишIогъэшхо къэкIогъэ семинарыр зэрэзэхащагъэм пае гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иIофышIэхэм лъэшэу тафэраз. Ащ ихьатыркIэ тятэжъ пIашъэ­мэ абзэкIэ сабыйхэр зэредгъэджэщтхэм фэгъэхьыгъэ гукъэкIыкIэхэр ыкIи проектыкIэхэр тиIэхэ хъугъэ!

ШэхэкIэй щыщ гъэсакIохэр Мыекъуа­пэ IэнэкIэу къикIыжьыгъэхэп — кIэлэцIыкIу IыгъыпIэмэ ащылэжьэхэрэ яIоф­шIэгъухэр нэIуасэ ашIыгъэх, ахэм яшIуагъэкIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн хэхъоныгъэхэр фашIыщтых, ягухэлъы­шIухэр къадэхъунхэмкIэ IэпыIэгъушIу афэхъунэу АМАН-м ипрезидентэу Къа­нэкъо Арсен шIухьафтынэу сомэ мин 250-рэ къаритыгъ.

— А мылъкумкIэ тищыкIэгъэщт Iэмэ-псымэхэу кIэлэцIыкIухэм яегъэ­джэнкIэ IэпыIэгъу къытфэхъущтхэр, адыгабзэм изэгъэшIэн фытегъэпсыхьэгъэ программэхэр зэдгъэгъотыщтых, — къы­Iотагъ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипащэу Андырхъое Сурэт. — Тэ тыздэлэжьэн фаехэр щыIэх, къыткIэхъухьэрэ лIэужмэ Iоф адэшIэгъэнымкIэ анахь шъхьаIэхэр Адыгеим къытфигъэнэфагъ.

Ныбэ Анзор.