Фильмым щагъэфедэгъэ шъуашэхэм якъэгъэлъэгъон

ТхэкIошхоу, Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъу­жъэу МэщбэшIэ Исхьакъ итарихъ романэу «Графиня Аиссе» зыфиIорэм техыгъэ худо­жест­веннэ фильмым щагъэфедэгъэ шъуашэхэм якъэгъэлъэгъон Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей къыщызэIуахыгъ.

Лъэпкъ музеим ипащэу Джыгунэ Фатимэ зэхахьэр къызэ­Iуихыгъ, музеим ифондыкIэ коллекцием мэхьанэ ин зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ.

— Щыгъын хьалэмэтхэр коллекцием хэхьагъэх. Режиссерэу Александр Муратовым тырихыгъэ фильмэу «Графиня Аиссе» лъэпкъ тарихъым, культурэм алъэныкъокIэ мэхьэнэ ин зиIэ хъугъэ-шIагъэмэ ащыщ хъугъэ. ШIулъэгъуныгъэм, шъхьэкIэфэныгъэм, цIыфыгъэм тиадыгэ шэн-хабзэ хэтэу къызэрекIурэр фильмым къыщыгъэлъэгъуагъ. Мы фильмым щагъэфедэгъэ лъэпкъ шъошэ 348-рэ музеим къыратыжьыгъ. Къыхэзгъэщмэ сшIоигъу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэ­хэщэн IофхэмкIэ фильмым ите­хын IэпыIэгъу къызэрэфэхъу­гъэр, 2002 — 2007-рэ илъэсхэм Адыгэ Республикэм и Президентыгъэу Шъэумэн Хьазрэт спонсор шъхьаIэу ­зэрэщытыгъэр. Лъэпкъ тарихъым изы Iахь къиз­гъэлъэгъукIырэ проектым шъуе­плъынэу шъукъетэгъэблагъэ, — къыIуагъ Джыгунэ Фатимэ.

— Урысыем щызэлъашIэрэ сурэтышIэу Тамара Сеферян фильмым щагъэфедэрэ шъуашэ­хэр зэригъэкIугъэх, Санкт-Петербург иIофшIапIэу «Милые мастера» зыфиIорэм щадыгъэх. Я XVIII-рэ лIэшIэгъум къыхахыгъэ лъэпкъ тхыпхъэхэр, унагъом ищыкIэгъэ пкъыгъохэр, нэмыкI­хэри гъэшIэгъонэу гъэпсыгъэх, — къыIотагъ музеим иIофы­шIэу Кудае Марет.

Тарихъ хъугъэ-шIэгъэ шъыпкъэр произведением ылъапс. Черкес пшъашъэу Айщэт джыри цIыкIузэ атыгъуи, гъэрэу Тыркуем щащагъ. Нэужым француз лIыкIоу Стамбул щыIэ графэу Шарль де Ферриоль къащещэфыжьышъ, я 18-рэ лIэшIэгъум Париж щапIужьы. ПIуныгъэ-­гъэсэныгъэу рагъэгъотыгъэмкIэ пшъэшъэжъыер сыдигъуи къахэщыщтыгъ. Крещение ужым цIэу Шарлотта-Элизабет иIэ хъу­гъагъэ. А лъэхъаным цIыфхэм ахэ­мылъыгъэ шIулъэгъу къабзэр, гукIэгъур, шъыпкъэныгъэр Айщэт илъэгъохэщыгъэх. Пшъашъэр лъэхъанэу зыхэтыгъэм къыхэщын, тарихъым къыхэнэн ылъэ­кIыгъ. Ащ француз обществэм къончагъэу, шъхьэмылъытэжьэу а уахътэм француз бзылъфыгъэхэм ахэлъыгъэр къызхимыгъафэу зыкъыухъумэн, апэуцу­жьын ылъэкIыгъ. УшэтыпIэмэ апхырыкIи, нэмыкI лъэпкъым икультурэ илъэуж дахэ къыгъэ­нагъ. КIуачIэ къезытыгъэр ­лъэпкъ нэшанэу ицIыкIугъом къыхалъхьагъэхэр ары. Айщэт зэлъашIэрэ тхакIо хъугъэ, дуна­им щыцIэрыIохэри ежь фэусагъэх.

Фильмым зэлъашIэрэ урысые актерхэр хэлэжьагъэх. Роль шъхьаIэр къэзышIыгъэр Къэбэр­тэе-Бэлъкъарым къыщыхъугъэу, театрэм ыкIи кином яактрисэу Мамрышэ Светлан. Айщэт ицIыкIугъор къэзышIыгъэр Адыгеим щыщэу ЯхъулIэ Даян. Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм иIофышIэхэу, Урысыем изаслуженнэ ыкIи Адыгеим инароднэ артистхэу Уджыхъу Марыетрэ Зыхьэ Заурбыйрэ фильмым роль хэхыгъэхэр къыщашIыгъэх.

— Адыгэ шъошэ фыжьыбзэ сщыгъэу, жэкIэ фыжь кIыхьэ стетэу Айщэт ятэжъ ироль филь­мым къыщысшIыгъ. Лъэшэу сы­рэгушхо лъэпкъ культурэм МэщбэшIэ Исхьакъ иIахь зэрэхилъхьагъэмкIэ, фильмым ихьатыркIэ адыгэ шъуашэр дунаим зэрэщызэлъашIагъэмкIэ. Лъэпкъ музеим шъошэ коллекциер ымыгъэкIодэу къызэригъэна­гъэмкIэ Iофышхо ышIагъ. ЛIэ­ужыкIэм титарихъ ышIэн фае, — къыIуагъ Зыхьэ Заурбый.

Къэгъэлъэгъоным Мыекъопэ медицинэ училищым истудентхэр хэлэжьагъэх. Ахэм ягъу­сэгъэ кIэлэегъаджэу Хьабый Жан­нэ къэгъэлъэгъоным фэгъэ­хьыгъэу къыIотагъ.

— НыбжьыкIэхэм шъошэ кол­лекциер ядгъэлъэгъунэу мыщ тыкъэкIуагъ. Тиадыгэ пшъашъэ ихъишъэ тшIогъэшIэгъон. Шъуа­шэхэр гъэшIэгъоных, дахэх. Илъэс 200-м ехъукIэ узэкIэIэ­бэжь­мэ лъэпкъ шъуашэу ащыгъыщтыгъэр зым зыр нахь дахэу къэгъэлъэгъуагъэх, — къыIуагъ Хьабый Жаннэ.— Къэгъэлъэгъонэу тыкъыз­дэкIуагъэр хьалэмэтэу гъэпсыгъэ. Романыми седжагъэп, фильмыми сеплъыгъэп, арышъ, а щыкIагъэр дэгъэзыжьыгъэным сыпылъыщт, — къыIуагъ студенткэу Бзэсэжъ Динарэ.

Къэгъэлъэгъоныр мы илъэсым ыкIэм нэс музеим щызэIухыгъэщт.

Лъэпшъыкъо Фатим.