Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъхэр афишIыгъэх

АР-м иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъо Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ щафишIыгъ социальнэ Iофыгъохэр шIуагъэ хэлъэу зэшIуахынхэу, мылъкур зыпэIуагъэхьащтхэм икъоу ягупшысэнхэу. Адыгэ Республикэм 2027-рэ илъэсымкIэ ыкIи 2028-рэ, 2029-рэ гухэлъ чэзыумкIэ республикэм ибюджет ипроект екIолIэкIэ шъхьаIэу фыряIэщтхэм афэгъэхьыгъэу къыIотагъ АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэу, финансхэмкIэ иминистрэу Виктор Орловым.

АР-м ивице-премьер къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, хэбзэIахь ыкIи мыхэбзэIахь хахъохэр нахьыбэ хъунхэу зэрэгугъэ­хэрэм диштэу хъарджхэмкIи бюджет пшъэрылъхэр агъэфедагъэх, федеральнэ бюджетым къикIынышъ, республикэм къыIэкIэхьащт мылъкуми къыпкъырыкIыщтых. Виктор Орловым къызэриIуагъэмкIэ, мылъкум епхыгъэ проектхэр зэ­ха­гъэуцохэ зыхъукIэ бюджет политикэмкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтырэр бюджетым ылъэныкъокIэ зыпкъитыныгъэрэ зэди­штэны­гъэрэ щыIэнхэр ары. Проект гъэнэ­фагъэхэм мылъкур апэIугъэхьэгъэным къыпкъырыкIыхэзэ лъэныкъо зэфэшъхьаф­хэм къахэкIыгъэ ахъщэр атырагуащэ.

Зэхэсыгъом анахьэу анаIэ зыщытырагъэтыгъэ Iофыгъохэм ащыщ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэмрэ ахэм яунагъохэм арысхэмрэ IэпыIэгъу ятыгъэныр. КъумпIыл Мурат пшъэрылъ афишIыгъ а лъэныкъом пэIуагъэхьэрэ ахъщэм къыщамыгъэкIэнэу, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием иветеранхэмрэ ащ хэлажьэхэрэмрэ зыкъызэрафэгъэзэрэ Iофыгъохэм язэшIохын екIолIэкIэ тэрэз фыряIэнэу.

ХэушъхьафыкIыгъэу къызщыуцугъэхэм ащыщ Iэзэгъу уцхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэмрэ псауныгъэм икъэухъумэн ицифро­визациерэ. Ахэм анэмыкIэу лъэпкъ проектэу «ГъэшIэ кIыхьэр ыкIи чаныр» зыфиIорэр икъоу пхырыщыгъэн зэрэфаем тегущыIагъэх. АР-м и ЛIышъхьэ къы­зэ­риIуагъэмкIэ, илъэс къэс а лъэныкъом пэIуагъэхьэрэ ахъщэр нахьыбэ ашIы, медицинэ фэIо-фашIэхэр нахь дэгъоу зэшIуахынхэмкIи ащ ишIуагъэ къэкIощт.

АР-м псауныгъэм икъэухъумэнкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем къызэри­IуагъэмкIэ, къэкIопIэ пстэури зэхэубыта­гъэу къыдэплъытэн хъумэ, мы илъэсым Iэзэгъу уцхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм сомэ миллиардым ехъу пэIуагъэхьагъ. Илъэси 7-м къыкIоцI а ахъщэу республикэ бюджетым къыхагъэкIырэр фэди 5 хьазыр­кIэ нахьыбэ ашIыгъ. Ащ ишIуагъэ къэкIощт къяолIэрэ цIыфхэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъурэм къыпкъырыкIыхэзэ яфэныкъоныгъэхэр тэрэзэу зэшIохыгъэн­хэмкIэ. ПстэумкIи 2026-рэ илъэсым Iоны­гъом и 1-м ехъулIэу республикэм ыпкIэ хэмылъэу Iэзэгъу уцхэр аIэкIэгъэ­хьэгъэнхэм ифитыныгъэ зиIэ нэбгырэ мин 58,6-рэ щагъэунэфыгъ. Анахьыбэхэм илъэс къэс социальнэ фэIо-фашIэхэр щагъэзыешъ ахъщэ къаратыныр къыхахы, ау арэу щыт нахь мышIэми, Урысые Федерацием ишъолъырхэм ябюджетхэм яшIуагъэкIэ Iэзэгъу уцхэр ахэм алъагъэ­Iэсых.АР-м и ЛIышъхьэ а лъэныкъомкIэ Iоф­хэм язытет пхъашэу лъыплъэнхэ фаеу пшъэрылъ афишIыгъ, Iэзэгъу уцхэр къызэ­ращэфыхэрэм икъоу лъыплъэнхэу, хэукъо­ныгъэхэр хамышIыхьанхэу афигъэ­пытагъ.

Ащ нэужым АР-м псауныгъэм икъэу­хъумэнкIэ и Министерствэ и Медицинэ къэбар-гупчэ ипащэу ЦIыкIу Амир къы­Iотагъ цифрэ инфраструктурэ зыкIым игъэпсын зэрэфежьагъэхэм фэгъэхьы­гъэу. А шIыкIэм ишIуагъэ къэкIощт рес­публикэм ис цIыфхэм медицинэ IэпыIэгъур игъом ыкIи нахь дэгъоу аIэкIэхьанымкIэ.

Къэралыгъо фэIо-фашIэхэр къызыфагъэфедэхэзэ врачым дэжь зызэрэрагъэт­хырэ шIыкIэм тегъэпсыхьагъэу шъолъыр анахь чани 5-у къыхагъэщыгъэхэм Адыгеир ахэфагъ. Джыри электрон медицинэ лъэпкъыкIэу 35-рэ агъэфедэу рагъэ­жьагъ. Ащ къикIырэр справкэхэр, сертификатхэр ыкIи зэфэхьысыжь гъэнэфагъэхэр Къэралыгъо фэIо-фашIэхэмкIэ къызIэкIагъэ­хьан зэралъэкIыщтыр ары.АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэу, цифрэ хэхъоныгъэмкIэ, къэбархэмкIэ ыкIи телекоммуникационнэ технологиехэмкIэ министрэу Шыу Заурбэч къыIотагъ республикэм и ИТ- инфраструктурэ зэпыу имыIэу Iоф ышIэнымкIэ Iофтхьабзэхэу зэшIуахыхэрэм афэгъэхьыгъэу.

Лъэпкъ ыкIи федеральнэ проектхэр

Лъэпкъ проектэу «ЩыIэныгъэм пае инфраструктурэр» зыфиIорэмрэ федеральнэ проектхэмрэ 2026-рэ илъэсым зэрагъэцакIэхэрэм, игъэкIотыгъэ псэолъэ­шIынымкIэ IофшIэнхэр зэрэзэхащэхэрэм япхыгъэ Iофыгъохэми зэхэсыгъом щахэплъагъэх.Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ хэ­дзынэу щыIагъэхэм якIэуххэм къатегущыIагъ, Адыгеим щыпсэухэрэм азыныкъо нахьыбэмэ амакъэ «Единэ Россием» зэрэфатыгъэр, хэдзынхэм язэхэщэн хэлэжьэгъэ пстэуми зэрафэразэр КъумпIыл Мурат зэхэсыгъом къыщиIуагъ. Хэдзынхэм япэгъокIэу Адыгеим имуниципалитетхэм зэIукIэу ащыкIуагъэхэм хэдзакIохэм къащаIэтыгъэ Iофыгъохэр зэрэзэшIуахыхэрэм гъунэ лъафынэу пшъэрылъ афишIыгъ.

Адыгеим и ЛIышъхьэ Адыгэ Респуб­ликэм иминистрэхэм я Кабинет хэтхэм анаIэ тыраригъэдзагъ лъэпкъ проектхэр, къэралыгъо программэхэр, «Единэ Россием» ипартийнэ проектхэр зэрагъэцакIэхэрэм дакIоу, республикэм исоциальнэ инфраструктурэ изегъэушъомбгъун­кIэ рагъэжьэгъэгъэ IофшIэнхэри лъыгъэ­кIотэгъэнхэ зэрэфаем.

АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэу Хъоткъо Хъызыр къызэриIуагъэмкIэ, 2026-рэ илъэсым псэолъи 164-мэ Iоф адашIагъ, 75-мэ (процент 59-мэ) IофшIэнхэр ащаухыгъэх, илъэсыр имыкIызэ 127-мэ ахэр ащаухын фае.

Псауныгъэм икъэухъумэн тегъэпсыхьэгъэ псэолъэ 15-мэ IофшIэнхэр ащызэхащэх, ащ щыщэу 12-р мы илъэсым хьазырын фае. Хьатикъуае дэт амбулаториемрэ Дукмасовым дэт фельдшер-мамыку IэзапIэмрэ агъэцэкIэжьы­гъэх, Яблоновскэмрэ Красногвардейскэмрэ бзылъфыгъэ консультациехэр къазыщызэIуахыщт чIыпIэхэр щызэтырагъэпсы­хьагъэх. Фельдшер-мамыку IэзэпIи 4-мэ яшIын ыуж итых. Республикэ онкодиспансерэу М. Хь. !эшъхьэмафэм ыцIэ зыхьырэм ипсэолъэ шъхьаIэ агъэкIэжьы, Мыекъопэ къэлэ клиникэ сымэджэщым хирургиемкIэ икорпус агъэпсы.Гъэсэныгъэм ылъэныкъокIи Iофышхо щызэшIуахы. Лъэпкъ проектэу «НыбжьыкIэхэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ» зыфиIорэм диштэу республикэм игурыт еджэпIи 8-мэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIэщтых. Инэм, Северо-Восточные Сады адэт гурыт еджэпIитIур агъэцэкIэжьыгъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр уахътэм диштэу зэтегъэпсы­хьэгъэнхэм лъэшэу анаIэ тырагъэты, ДжырэкIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 5 агъэкIэ­жьы. Мыекъуапэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм игъэцэкIэжьын аухыгъ, Адыгэкъалэ, Красногвардейскэм, Лъэустэнхьаблэ адэтхэм гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр ара­шIылIэх. 2025-рэ илъэсым рагъэжьагъэу нэбгырэ 280-мэ ателъытэгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр АдыгеякIэм щагъэпсы, Красногварейскэ районымкIэ Большесидоровскэм нэбгырэ 60-мэ ателъытагъэм ишIын щырагъэжьагъ. Къоджэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным тегъэпсыхьэгъэ программэм диштэу Хьакурынэхьаблэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Насыпым» гъэцэкIэжьынхэр щыкIощтых.А программэм къыдыхэлъытагъэу культурэм и Унэ Кощхьаблэ щагъэцэ­кIэжьы, Кванториум щагъэпсы. Къоджэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным тегъэпсыхьэгъэ программэм диштэу псэолъи 9-мэ IофшIэнхэр ащаухыгъэх. Ахэм ахэхьэ волейбол ешIапIэу Дондуковскэ щагъэпсыгъэр, станицэу Джаджэ ипсырыкIуапIэхэм язы Iахь, спорт джэгупIэу, паркым изы Iахьэу Джэджэ районым щашIыгъэхэр.

Лъэпкъ проектэу «Унагъу» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу культурэм и Унэу ста­ницэу Кужорскэм дэтым игъэцэкIэ­жьын лъагъэкIуатэ, Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм игъэцэкIэжьын аухыгъ. Республикэ филармонием гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр рашIылIэ. Культурэ кIэнэу Мыекъуапэ дэтым изэтегъэпсыхьан аухы, НыбжьыкIэ гупчэу Теуцожь районым итым IофшIэнхэр ыкIэм щыфэкIуагъэх, Шэуджэн районымкIэ НыбжьыкIэ гупчэр зычIэтыщт унэри агъэхьазыры­гъах.IофышIэхэм яIэпэIэсэныгъэ зыщыхагъэ­хъорэ гупчэхэр уахътэм диштэу зэра­гъэ­кIэжьыщтхэм, зыгъэпсэфыпIэу «Лэгъо­на­къэ» иинфраструктурэ, индустриальнэ паркэу «Инэм» зэрагъэпсыщтхэм паркэу П. В. Букреевым ыцIэ зыхьырэмрэ «Мэз­дахэрэ» зэрэзэтырагъэпсыхьащтхэм, зе­кIонымкIэ Iофтхьабзэу Мыекъуапэ щызэрахьащтхэм зэхэсыгъом щатегущы­Iагъэх.Республикэм иучреждениехэм къапэIулъ чIыпIэхэр къэбзэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ агу къыгъэкIыжьыгъ.

«Чъыгхэмрэ куандэхэмрэ псэупIэхэм ащыгъэтIысхьэгъэнхэм, чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан лъэшэу гъунэ алъытэфы. Мыгъэ чъыг мини 10 дгъэтIысхьан тимурад. Ахэм лъапсэ адзынымкIэ, чъыгэу агъэтIысхьагъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ ищыкIагъэр зэкIэ шIэгъэн фае», — къы­Iуагъ КъумпIыл Мурат.

«Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным социальнэ инфраструктурэм зедгъэушъомбгъунэу пшъэ­рылъ къыгъэуцугъ. А лъэныкъом тыдэлажьэзэ, къэралыгъом ипащэ къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр, цIыфхэм яфэныкъуа­гъэхэр дгъэцэкIэщтых. Мы аужырэ илъэсхэм тэ бэ тфызэшIокIыгъэр, ау ренэу ыпэкIэ тылъыкIотэн, лъэгэпIакIэхэм танэсын фае. Дгъэпсырэ псэолъэ пстэури цIыфхэм къызэрэзыфагъэфедэрэр ары тызэрыгъозэн фаер. Проектхэр нахь псынкIэу гъэцэкIэгъэнхэм пае лъэгэпIэшхом тетэу псэолъэшIын IофшIэнхэр зэхэщэгъэнхэ фае. Муниципалитет пэпчъкIэ лъэныкъо пстэури къыдэшъулъытэзэ, IофшIэным шъукъекIуалI, псэупIэхэм яархитектурэ гъэпсыкIэ диштэрэ псэолъэ дахэхэр, Iэрыфэгъухэр цIыфхэм афэлэжьэнхэмкIэ Iофыгъохэр зэрэзэшIошъу­хыщт шIыкIэм ыпэ рапшIэу шъуегупшыс», — къыIуагъ республикэм ипащэ.

АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэ Тхьаркъохъо Сафыет, ЛIышэ Саныет.