«Непэ уилъэпкъ уфэмылэжьагъэмэ, мафэр пкIэнчъэу бгъэкIуагъэ»СтIашъу Юр
СурэтышI-модельерэу, Адыгеим культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, искусствэм ылъэныкъокIэ АР-м и Къэралыгъо шIухьафтын илауреатэу, Мамырныгъэм и Лигэ ишIухьафтын ыкIи медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» къызыфагъэшъошэгъэ СтIашъу Юрэ ыныбжь илъэс 95-рэ зэрэхъугъэр хигъэунэфыкIыгъ. IэпэIасэм имэфэкI ипэгъокIэу тихьакIэщ едгъэблэгъагъ, гущыIэгъу тыфэхъугъ.Адыгэ Хасэм игукъэкIкIэ 2011-рэ илъэсым Iоныгъом и 28-м апэрэу адыгэ шъуашэм и Мафэ Адыгеим щыхагъэунэфыкIыгъ. 2014-м къэралыгъо мэхьанэ иIэ хъугъэ ыкIи илъэс мэфэкIхэм ямэфэпчъ хэуцуагъ. Лъэпкъ культурэм икъэухъумэн, изегъэужьыжьын, лIэужыкIэхэр ащ ищысэкIэ пIугъэнхэм, адыгэхэм ялъэпкъ IэшIагъэхэр, дышъэидэр ашIогъэшIэгъоныным ар фэIорышIэ.
ИщыIэныгъэгъогуСтIашъу Юрэ исэнэхьаткIэ сурэтышIэ-щыгъынышI. Щыгъын шъошэ гъэшIэгъонхэр къеугупшысых, едых. Ахэр зэкIэ адыгэ лъэпкъым иижъырэ шъуашэхэм афэгъэхьыгъэх. Адыгэхэм ятарихъ, яхабзэ, непэрэ мафэм ягумэкIыгъохэр, ягушIуагъохэр ахэм ахэолъагъо. ГукIи псэкIи лъэпкъым, республикэм, мамыр щыIакIэм ар афэлэжьагъ.СтIашъу Юрэ Теуцожь районым ит къуаджэу Гъобэкъуае къыщыхъугъ, илъэс 16 — 17-м къыщегъэжьагъэу Абхъазым икъалэу Очамчири идэпIэ IофшIапIэ щылэжьагъ, бзэн-дэнымкIэ IэпэIасэ хъугъэ. 1967-рэ илъэсым Мыекъуапэ къэкIожьи, исэнэхьаткIэ IофшIэныр лъигъэкIотагъ. Ишъошэ дыгъэ зэфэшъхьафхэмкIэ, иIэшIагъэхэмкIэ сурэтышI IэпэIасэр илъэсыбэхэм къакIоцI искусствэ лъагэм къыфэкIуагъ.Мамырныгъэр дунаим щыгъэпытэгъэным иIэшIагъэ пэпчъ къыфэджэ. ЗэкIэ къыдэхъугъэр янэ ыцIэ репхы ыкIи фегъэшъуашэ. Юрэ IофшIэпIэ унэ гъэнэфагъэ имыIагъэми, шъошэ гъэшIэгъонхэр ыдыгъэх, ышIыгъэх. Фэтэрэу зэрысым ибалкон Iоф щишIэщтыгъ. КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэкIэ Къэралыгъо музеим и Темыр Кавказ къутамэ илъэсыбэрэ щылэжьагъ. IэпэIасэм иIофшIагъэхэр Лъэпкъ музеим чIэлъых, икъэгъэлъэгъонхэр бэрэ зэхащэх. Адыгэ Республикэм ичIыпIабэмэ, Урысыем икъалэхэм, хэгъэгу зэфэшъхьафхэм ар алъыIэсыгъ. ГущыIэм пае, США-м, Тыркуем, Сирием, Иорданием ыкIи нэмыкIхэм.Адыгэ шъуашэр лъагэу дунаим щиIэтыгъ. Авторыр ишъошэ угъоигъэ-дыгъэхэм цIэ дахэкIэ яджагъ — «В мире мифов и реальности. Через дизайн к миру». Авторыр зылъыплъагъэр шъошэ теплъэ къодыер арэп, ащ ыкупкI анахь шъхьаIэу елъытэ.«Гекатей», «Саусэрыкъо ишъуаш», «Тыргъэтау», «Адыиф», «Лащын» зыфиIохэрэм лъапсэу яIэр Нарт эпосыр ары. Шъуашэхэу «Адыгэ Республик», «ТекIоныгъэм исаугъэт», «Нэфылъ бзыу», «Уцышъо дунай», «Кавказым итыгъэ игумэкIыгъохэр», нэмыкIхэри щыIэныгъэмрэ мамырныгъэмрэ япхыгъэх. IэпэIасэм иIофшIагъэ пэпчъ философие куу хэлъ.— Сыда лъэпкъ шъуашэм мэхьанэу иIэр?— Ижъырэ лъэхъаным адыгэхэм лъэпкъ шъуашэм мэхьэнэшхо ратыщтыгъ. Тилъэпкъ цIэрыIо зэрэхъугъэм иIахьышIу хэлъ. Адыгэ шъуашэр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм аштагъ. Цыемрэ саемрэ адыгэмэ яшъошэ шъхьаIэх. Цыер зыщыгъ хъулъфыгъэр унагъом ышъхьэу, хэгъэгум иухъумакIоу щытыгъ. Шъхьарыхъоныри цыери ежьашъоу е шIуцIэу щытынхэр нахь агу рихьыщтыгъ. Адыгэ бзылъфыгъэм идэхагъэ дунаим щашIэщтыгъ. Тыжьын ыкIи дышъэ тхыпхъэхэр зыхэдыкIыгъэ саер Iэшъхьэбэлагъым къыгъэкIэракIэщтыгъ. Пшъашъэм лъэпкъ шъуашэр къекIущтыгъ. Дышъэ ыкIи тыжьын паIом, чыIухэм, бгырыпхым, шъохътанэм, фэшъхьафхэм бзылъфыгъэ шъуашэр къагъэдахэщтыгъ. Лъэпкъ шъуашэм уфэсакъын фае, лIэшIэгъухэм къапкъырыкIыгъ, тарихъ бай пылъ, цIыфымрэ къешIэкIыгъэ чIыопсымрэ пытэу япхыгъ. Адыгэхэр лъэпкъыжъых, ащ апэкIэкIыгъэмрэ алъэгъугъэмрэ тамыгъэ гъэнэфагъэу шъуашэм фэхъугъ. Адыгэ лъэпкъ шъуашэр дунаим тет пстэуми анахь дах.— Шъуашэр сыд фэдэн фая? Ар зыдырэ дизайнерым сыда къыдилъытэн фаер?— Адыгэ шъошэ шъыпкъэм ишапхъэхэр, гухьархэм ятхыпхъэхэр зэмыхъокIхэу къэнэх, сыда пIомэ уукъон уфитэп. Шъуашэр пкъым екIоу, напэр ыгъэдахэу, Iэрыфэгъоу, ар зыхашIыкIырэ шэкIыр шъабэу ыкIи кIышъогъатхъэу щытын фае. Ар бгъэхьазырыным ыпэкIэ зыщыгъыщтым итеплъэ дэгъоу зыфэбгъэнэIосэн, екIолIэкIэ гъэнэфагъэ къыфэбгъотын фае. ГущыIэм пае, бзылъфыгъэ-зэолIыр зэрэфэпэгъагъэр къизыIотыкIырэ нарт хъишъэхэр зэбгъэшIэнхэ фаеу мэхъу. ДэкIо-бзакIохэм Iофышхо зэшIуахы, блэкIыгъэр яIэубытыпIэу, тарихъ щыгъын-шъуашэр зэтырагъэуцожьы. Жъым ишапхъэ укъыпкъырыкIызэ, кIэр бгъэпсын фае.— Уитворческэ IофшIагъэхэм ягугъу къытфэшIыба.— Ситворческэ IофшIагъэхэу паннохэр, джэнэ-тамыгъэхэр, лъэпкъ шъошэ кIэракIэхэр зыкIыныгъэм, мамырныгъэм афэлэжьэрэ композициех. Пкъыгъо пэпчъ купкIышхо иI, ахэм зэкIэми дунаим мамырныгъэр щыухъумэгъэныр, цIыфхэр зэпэблагъэ шIыгъэнхэр ащыпхырыщыгъ.— Уилъэпкъ уфэлэжьэныр пшъэрылъ шъхьаIэу уиI. ТапэкIэ зыгорэ пшIэнэу иохъухьа? Непэ шъуашэ бдыгъэмэ сыда зыфэбгъэхьыщтыгъэр?— Уилъэпкъ уфэлэжьэныр пшъэрылъ инэу сэлъытэ. Гур зыфакIоу, Iэр зэкIурэ Iофым хэтрэ цIыфкIи мэхьанэшхо иI. Сиунэ джыдэдэм мастерскоим фэд. Мафэ къэс зыгорэм сыфэгъэзагъ. Непэ шъуашэ сыдымэ, мамырныгъэм къыфаджэу згъэпсыщт.— ЩыIэныгъэм уфэраза?— ГъэшIэ гъогушхо къэскIугъ. Хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэмкIэ ар баигъ, къин слъэгъугъэми, сIотэжьыгъ. Тхьэм сыфэраз.— УимэфэкI фэгъэхьыгъэу къыпфэгушIуагъэха?— Илъэс къэс АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат симэфэкIкIэ къысфэгушIо. Мары Абхъазым и пащэ шIухьафтын къысфишIыгъ. Абхъазым ивокзал пэмычыжьэу сызщыпсэущтыгъэ чIыпIэм исурэт гущыIэ фабэхэр зэрыт Рэзэныгъэ тхылъ игъусэу къысфигъэхьыгъ. СэркIэ ар шIухьафтын лъапI. Адыгэ шъуашэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэу Мыекъуапэ щызэхащэхэрэм сарагъэблагъэ. «Тхьашъуегъэпсэу» ясIомэ сшIоигъу цIыфмэ шъхьэкIафэу къысфашIырэмкIэ.Лъэпшъыкъо Фатим.