«Бзыужъыем» орэд къеIо

«Сымыщэфышъурэр сIэкIэ сэхъы» — мы гупшысэр IофышIэшхом егъэжьапIэ фэхъугъ. Джанэхэр, Iалъмэкъхэр, цуакъэхэр, нысхъапхэр, бгырыпххэр, чыIухэр — къэплъытэн плъэкIыщтыр бэ. Ахэр зэкIэ зыхъырэр, къэралыгъом ыкIи IэкIыбым щызэлъэшIэгъэ IэпэIасэу Блэгъожъ Зулиф. Иапэрэ Iэпэщысэхэр къызщежьагъэхэр, лъэгапIэу зынэсыгъэр, зыкIэхъопсырэр, мыхэм анэмыкIхэри зэдгъэшIэнэу Зулифэ гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— Къыблэ ыкIи Темыр-Кавказ федеральнэ шъолъырхэр пштэмэ, о зыр ары мыщ фэдэ IэпэIасэу арысыр?— Джырэ уахътэм ары. Ау ащ фэдэу бэрэ щытыщтэп къысшIошIы. Мары, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм сиIоф­шIагъэхэр зысэщэхэм ахэр ашIогъэшIэгъон дэдагъ. Адыгэ лъэпкъым фэгъэ­хьыгъэ IэшIагъэу къэбэртаемэ ямыIэжь щыIэп. Ау сиIофшIагъэхэр лъэшэу агу рихьыгъэх. «Мыщ фэдэ тиIэп», — аIозэ зэрэсшIырэ шIыкIэм бэрэ къыкIэупчIагъэх. ТIэкIу зытешIэм сиIэпэщысэхэм атехыгъэ шъхьэтехъо цIыкIухэр щахъыгъэхэу слъэгъугъэ. Щысэ къыттырахыгъэшъ, дэгъу. Ау ар Адыгеим къызэрэщежьагъэм сырэгушхо, зыщагъэгъупши хъущтэп.— УиIоф узфежьагъэмрэ джырырэ зэхъокIыныгъэшхо афэ­хъугъ. Хэукъоныгъэхэр дэбгъэз­хэзэ щыкIагъэ зимыIэ кIэухым укъыфэкIоныр уишэн. Цэ цIыкIухэр зырызэу зэраугъоирэм фэдэу, шъэфэу хэлъхэр къыз­IэкIэбгъахьэзэ, лъытэныгъэ зыфашIырэ IэпэIасэ ухъугъ. Мы щыгъынхэр, пкъыгъо зэфэ­шъхьафхэр зэрэпшIыхэрэм фэ­гъэхьыгъэ тхылъ къыдэбгъэ­кIынэу уегупшысэрэба?— Ащ фэдэ упчIэ яIэу бэмэ зыкъысфагъэзагъ. Анахьэу кIэлэцIыкIухэм апае къыдэзгъэкIынэу къысэлъэIугъэх. Ау хъэнымрэ сабыйхэм апае тхыгъэрэ зэрэзэбгъэкIущтхэр сшIэрэп. ЦIыфэу къысэлъэIугъэхэм яцыхьэшхо къысте­лъэу, къысщыгугъыхэ зэхъум, пшысэжъ фэдэу стхынэу езгъэжьагъ, ау къыкIэлъыкIощтыр сшIэрэп. О зыфэпIорэ тхыгъэм Iофышхо къыпыкIыщт, джыдэдэм уахътэ ащ фысиIэгоп. СиIоф згъэтIы­лъыжьмэ, ыуж сихьанкIи хъун.— Джыдэдэм сыда Iоф зыдапшIэрэр?— ЗэкIэми тIэкIу-тIэкIоу садэлажьэ, къэблэгъэрэ илъэситфым Iоф зыдэсшIэщтыр гъэнэфэгъахэ. Ащ хахьэрэр бэ: хъулъфыгъэ, бзылъфыгъэ щыгъынхэр, Iалъмэкъхэр, нэмыкIхэри. Ащ дакIоу зэнэкъокъухэм, мэфэкIхэм ыкIи нэмыкI Iофтхьабзэхэм сарагъэблагъэ. Сшъхьэ къэсIэтынэу игъо сифэрэп. Ау сэгушIо сиIэшIагъэхэр цIыфхэм ашIогъэшIэгъонхэшъ.— Адыгэ шъуашэри уиIэшIа­гъэхэм ахэсэлъагъо. Ащ охътабэ ехьа, гущыIэм пае, бзылъфыгъэ джанэм ихъын?— Шъуашэм ихъын зэкIэми анахь къин. Илъэсныкъом ехъу тесэгъэкIуадэ. ЗыхэсшIыкIырэ цы шъагъэм бэ елъытыгъэр. Нахь пIуакIэ къэс, нахь дэгъу. Ар гъэмафэми кIымафэми пщыгъышъу­нэу сэхъы. ЗыхэсшIыкIырэри ащ елъы­тыгъэу къыхэсэхы. КIэплъэтхъоир (лен), дэнэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр, бзыуцыфыр, нэмыкIэу кIышъомкIэ нахь шъэбэщтхэр сэгъэфедэх. Ащ фэдэхэм яхъын охътабэ ехьы, ау бэкIэ нахь дэгъух.Мастэм раурэ Iудэнэ псыгъом фэд цэу къыштагъэр. ЗэришIырэр къыгъэлъэ­гъонэу Зулифэ ригъэжьагъ. КъакъыщымкIэ (крючок) ахэр зэриухэзэ, тIэкIу Iоф зешIэм, къышIыгъэр IэгучIэм къычIэщыгъэп. Ащ фэдэу тхьапшырэ ухъэщта джанэ пшIыным пае? Ащ дэжьым нэр пIэпызыхырэ IофшIагъэм текIодэрэ уахътэмрэ къарыумрэ осэшхо афэошIы.— Дэнымрэ хъэнымрэ зэрэзэфэшъхьафхэр слъэгъугъэ. ШэкIыр хъызмэтшIэпIэ гъэнэфагъэм къешIы, ар зэхэодэжьы. ПсынкIэ сIорэп, ау ащ уахътэу текIуадэрэр нахь макI. О джанэр зэрэзэхэлъыщт Iахьхэри ошIых.— Ары, тэрэз зыфапIорэр. ЗэкIэми къазэращыхъурэр «непэ къысфэшI» аIуагъэмэ, тхьамэфитIу горэкIэ хьазырынэу. Ау ар Iоф псынкIэп. Нысэщэ джанэ афэсхъынэу зыкъызысфагъазэм, «хьау» ясIон фае хъугъэ, кIэсэ дэдэу къысаIуагъ. Игъом къысэолIагъэхэу нысэщэ джанэ зыфэсхъыгъэхэри щыIэх. Ащ фэдэу тIу сиI, ящэнэрэр сэшIы. Джырэ уахътэм пшъэшъэжъыехэм лъэпкъ нэшанэ зиIэ щыгъынхэр нахь зыщалъэхэ хъугъэ. Джэгу кодыеп, мафэ къэс агъэфедэх.

— О уиеплъыкIэкIэ, сыдми ашIодахэу, зэрэадыгэр къыха­гъэщынэу зыщалъа, хьауми, шэн-хабзэу лъэпкъым хэлъы­гъэхэри къаIатыжьынэу фаехэу ахэолъагъуа?— Хьау, теплъэ закъор арэп ар зэпхыгъэу сшIошIырэр. Типшъашъэхэм язекIуакIэ, ягъэпсыкIэ нахь зэхъокIыгъ. Мары къэгъэлъэгъонхэми тахэлажьэба, адыгэм фэгъэхьыгъэм ашIогъэшIэгъонэу къыкIэупчIэх, ащ сегъэгушхо.— УиIофшIакIэ къыфэтэгъэзэжьышъ, цы шъагъэхэр тыдэ къипхыхэра?— Мыщ фэдэ цы тэ тиIэп. Ащ икъэгъотын псынкIагъэп. Дунэе хъытыур къызфэзгъэфедэзэ Италием е Японием къырясэгъэщых. Сэ егъашIэм сыкIэхъо­псыщтыгъ цы къыдэгъэкIынымкIэ Италием ит хъызмэтшIапIэ горэм сычIэфэнэу.Бзылъфыгъэм иIофшIэпIэ чIыпIэ узеплъыкIэ ежь хъызмэтшIапIэр къыгъэкощыгъэ фэд. Цы шъагъэхэр ашъохэмкIэ зэфэшъхьафых, ау гъэшIэгъоныр, ахэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр зэкIэ зэпыплъхьэ­шъунхэу зэдештэжьых.— НахьыбэмкIэ згъэфедэхэрэр фы­жьым ышъо зэфэшъхьафхэр, хьаплъыр, ежьашъор, гъожь-шэплъыр, нэмыкIхэри. Мары мы нэсхъэпэ цIыкIум ипаIо къыщыпхынышъ, адрэм щыплъэшъущт, ахэр сыдэущтэу зэблэмыхъугъэхэми, зэдештэ­жьых. ЦIыфхэм афэсхъырэ пкъыгъохэри джащ фэдэх, — еIо IэпэIасэм.— Мы нысхъэпэ цIыкIур сыдэу гъэшIэгъон, пкъыгъоу хэлъхэр огъэзекIошъух. Сыдэущтэу пхъыгъа ар?— Дунэе хъытыум иамалкIэ хьап-щып цIыкIухэр къязгъэхьыхи, ащ хэсхъагъ. Мы нысхъапыр синыбджэгъу цIыкIу (мэщхы Зулифэ). Пчэдыжьрэ сыхьатыр тфым къыздэтэджы, пхъуанти ащ иI, зэблихъущт щыгъынхэри дэлъых. Къакъы­щымрэ цыхэмрэ зэрылъ Iалъмэкъи фэсхъыгъ, шыкIэпщынэ цIыкIуи фязгъэшIыгъ.— Мы нысхъапыр уиныбджэ­гъоп, ощ фэд.— Къытебгъэфагъ.— УиIофшIагъэхэр апэрэу тыдэ къыщыбгъэлъэгъуагъэха?— 2019-рэ илъэсым Мыекъуапэ щыкIогъэ зэхахьэм къыщызгъэлъэгъуагъэх. Ащ дэжьым адыгэ шъуашэр зыдырэ Акъущэ Фатимэрэ зэлъашIэрэ IэпэIасэу Еутых Асерэ саригъусэу сыхэлэжьэ­гъагъ. Сыдигъуи сызкIэхъопсыгъэр сшIыгъэхэр цIыфхэм апашъхьэ къыщызгъэлъэгъонхэр ары ыкIи къыздэхъугъ. Нахь сыкъызашIагъэри ащ ыуж.Блэгъожъ Зулифэ иIофшIагъэхэр зыщызэхэугъоегъэ чIыпIэм сурэт ин чIэплъэгъощт. Ащ ежь тешIыхьагъ. Бзыужъые цIыкIу ыIэ тес. Сурэтыр зышIыгъэр Шъаукъо Расит. Аужырэ IофшIагъэ­хэр зыхэхьэгъэ коллекциеу «Бзыужъый» зышъхьэм икъэгъэлъэгъон ехъулIэу сурэтышIым ар Зулифэ фишIыгъагъ.— Уикъэгъэлъэгъон «Бзыу­жъый» цIэу фэпшIыгъ? Сыда аущтэу узкIеджагъэр?— Сятэ псаоу, къуаджэу Нэшъукъуае ащ дэжьым тыдэсыгъ, бзыу цIыкIу горэ пчъэIупэм къыIубыбэщтыгъ. Пчэдыжь къэс сятэ орэд къыфиIощтыгъ. Тигъунэгъухэми, къоджэдэсхэми ашIэщтыгъ а къэбарыр, агъэшIагъощтыгъ. Бэдэдэрэ а бзыур къэбыбыгъ. Сятэ идунай зехъо­жьым, сянэрэ сшынахьыжърэ зыщыпсэущтыгъэхэ чIыпIэр зэблахъугъ. ТIэкIу шIагъэу тянэ ынаIэ тыридзагъ мыщ фэдэ бзыу цIыкIу шъхьаныгъупчъэм къыIубыбэу. «Ар бзыоу шъуятэ орэд къыфэзыIощтыгъэр ары», — ыIощтыгъ сянэ. Тэри тшIошъ ар хъугъэ. Сятэ фэгъэхьыгъэу къэгъэлъэгъоным а цIэр фэсыусыгъ.«Бзыужъыем» хэхьэгъэ ыкIи нэмыкI пкъыгъоу ышIыгъэр зэкIэ адыгэ кушъэм Зулифэ релъхьэх. Ар Борсэхэм яягъэу къыратыжьыгъагъ. Ар ыгъэтэрэзыжьыгъ, ыгъэлэжьыгъ, тамыгъэ фэхъугъэ бзыу цIыкIури тыришIыхьагъ. Къэгъэлъэгъоныр зыдищэрэм ар игъусэ зэпыт.— УиIэшIагъэхэр Урысыем, нэмыкI къэралыгъохэм ащызэлъа­шIагъэх. Тыркуем, Иорданием, нэмыкIхэми анэсыгъэх. УзыкIэхъопсыщтыгъэм изы Iахьышхо къыбдэхъугъ. Ау уиIоф егъэжьапIэ фэхъугъэр къытфэпIотагъэп джыри.— Хъэныр сипшъашъэ ишIуагъэкIэ езгъэжьагъ. Ар бэрэ сызэжэгъэ сабыигъ. Сигъунэгъу бзылъфыгъэм хъэныр икIэсагъ. Ащ заулэрэ селъэIугъ сипшъа­шъэ паIо къыфихъынэу, ау игъо ифэщтыгъэп. Нэужым сегупшысагъ: сыда сэ схъышъущтба? Схъыгъэ. СиIэпэIэсэныгъи хэзгъэхъонэу езгъэжьагъ. Зы уахътэ горэм згъэтIылъыжьыгъагъ, ау етIани къесхьыжьэжьыгъ.— Анахь къарыу зыхэбгъэкIодагъэу, «мыр сызэрэфэе дэдэу хъугъэшъ» пIоу зы IофшIагъэ къа­хэбгъэщышъущта?— Хьау, зэкIэ сшIырэр сэркIэ хэушъхьафыкIыгъ. Зыгорэм симыгъэразэу IофшIагъэр цIыфым естыжьышъущтэп. Мытэрэз горэ хэсэлъагъомэ, згъэтIэпIыжьынышъ, икIэрыкIэу сшIыжьыщт.Мыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ Зулифэ ыхъыгъэ джанэхэр зэкIэ хэшыпыкIыгъэ закI. «Зэфэдэу кIэсшIыкIыжьыныр сикIасэп», — еIо ащ. ИIэшIагъэхэр къахэщых. Дунаим щызэлъашIэрэ дизайнерхэр хэушъхьафыкIыгъэ тамыгъэ яIэ фэдэу къашIэжьых, Зулифи адыгэ лъэпкъымкIэ ахэм афэдэу хъугъэ пIоми ухэукъощтэп.— Хъэныр зеогъажьэм лъэгэпIэ инхэм уанэсыным укIэхъопсыщтыгъ. Ар къыбдэхъугъа? Сыда джы узфакIорэр, уигупшысэхэр?— «Бзыужъыер» къызысэгъэлъагъом ыуж сиIофшIэнкIи, сипсауныгъэкIи тIэкIу нахь сызэщыкъуагъ, мэкIэ дэд зызэрэзгъэпсэфыщтыгъэр. Мыщ фэдэу илъэс пчъагъэ хъугъэ Iоф зысшIэрэр. АрынкIи хъун тIэкIу къысэгоуагъэр. Мы уахътэм гупшысэ гъэнэфагъэхэр зыдэсIыгъхэп. Ау ар неп ныIэп. Сыдэу щытми, сыгу зыхэтIэгъэ Iофыр сфэгъэтIылъыщтэп.Творчествэм пылъ зэлъашIэрэ цIыф­хэм ащ фэдэ уахъти къякIу, къарыоу уиIэр зэкIэ уиIоф хаплъхьи, ар зыбгъэ­цэкIэгъэ нэуж зы гъунэпкъэ нэкI горэм унэсыгъэ фэдэу къыпщэхъу. Ау уахътэ текIышъ, къарыоу пхэлъым фэдитIу хэгъэхъуагъэу зичэзыу лъэгапIэм нэ­ужым уфэкIо. ЦIыфхэм цыхьэу къыфашIырэм рыгушхорэ IэпэIасэм джыри нахь зыкъызэриIэтыщтым тицыхьэ телъ. Бзыум иорэд зэпигъэурэп.Цэй Замир.