МэщбэшIэ Исхьакъ ироманэу «ОШЪУАНЭ» зышъхьэр тыркубзэкІэ Анкара къыщыдэкІыгъ.
НэфылІыр (мэлэІичыр) хэукъорэп. Сыда пІомэ, ар Тхьэм къыфишІыгъэ унашъохэр ыгъэцэкІэнхэм фэшъхьаф пшъэрылъи хэдэн кІуачІи имыІэу, фыхэхыгъэ гъогууанэм текІын ымылъэкІынэу ыкІи фимытэу Тхьэм къыгъэшІыгъ.Ау цІыфыр — цІыфы, мэлэІичэп. Акъыли, гупшысалъи, хэдэн кІуачІи Тхьэм къыритыгъ. Дэгъури дэири къыригъэшІагъ нахь мышІэми, ежьыр хэдэнышъ, зыфаер къыхихынэу фит. Ащ къыхэкІыкІэ пшъэдэкІыжьи ехьы. Ары цІыфыр мэлэІичым нахь лъэгапІэ зыкІытетыр.Сэнаущ горэ зыхэмылъ цІыф щыІэп, ау тхакІоу, усакІоу, сурэтышІэу, орэдусэу, зыгорэм фэІазэу цІыфыр къэхъурэп. Сэнаущыгъэу хэлъым игъом гу лъатэу, лъагъэкІуатэмэ, ежьыми бэрэ Іоф зыдишІэжьмэ, «зибэ пшІэрэм уриІаз» зэраІоу, цІыфыр зыгорэм фэІазэ, тегъэпсыхьагъэ хъун елъэкІы.ЦІыфым ышІэрэр ежь ышъхьэ закъоп зыфишІэрэр, нэмыкІхэми афешІэ. Хьалыгъугъажъэм ыгъэжъэрэ пстэури ежьым зэримышхыжьырэм фэд. ДэхэфэшІ ІэшІагъэхэри ащ фэдэх. ДэхэфэшІ ІэшІагъэр (усэр, Іотэжьыр, романыр, сурэтыр, орэдыр…) ежь ышъхьэ пае ышІэу зыІорэми ыІорэр тэрэз дэдэп. ДэхэфэшІ ІэшІагъэр нэмыкІхэми агу рехьы, апсэ нэсы, ящыІэныгъэ зыгорэу хэлажьэ.Лъэпкъ литературэр тхакІомэ язакъоп къэзыгъэхъурэр. Критикхэр, литературоведхэр апэ зэритэу, тхылъым е тхыгъэм еджэу, ыгу рихьыгъэ-римыхьыгъэр къэзыгъэлъагъохэрэ кІэджыкІакІохэми, зэрэпсаоу лъэпкъыми яІахьышІу ащ хэлъ. Лъэпкъ литературэр джары зэрэлъыкІуатэрэр.МэщбэшІэ Исхьакъ зэрэадыгэ лъэпкъэу титхэкІо жъогъо лъаг. Тхылъэу къыдигъэкІыгъэхэр зэтеплъхьэхэмэ, цІыф щиз мэхъу.Ироманэу «Ошъуанэр» зыфэгъэхьыгъэр зэрэдунаеу зэлъашІэрэ лІы цІэрыІо ялыеу Леонардо да Винчи янэу, адыгэпхъоу Сэтэнай (Катерин) ары. Джырэблагъэ а тхылъыр Тыркуем — Анкара тыркубзэкІэ щытырадзагъ. ТыркубзэкІэ ащ цІэу фэтыусыгъэр адыгабзэкІэ мырэущтэу къатІо хъущт: «Ошъуанэу Джынэф — Леонардо да Винчи янэу адыгэпхъу». Тыркубзэм пэублэ гущыІэу фэсшІыгъэр адыгэ тхылъеджэхэми ашІэным пае мыщ дэжьым къыщысэты.ЗэзыдзэкІыгъэм ипсалъЛеонардо да Винчи зэрэдунаеу щызэлъашІэрэ лІы цІэрыІо ялыемэ зэу ащыщ. Фэдэ щымыІэу сурэтышІ Іаз. ГущыІэм пае, «Мона Лиза» зыфиІорэ сурэтэу ышІыгъэм сурэтышІ Іазэу анахь зыщыгугъыжьхэрэм ащыщыбэм тырашІыкІыгъэ нахь мышІэми, зыми фигъэдэпэн ылъэкІыгъэп. Сыда пІомэ, ямышIыкІэу ащ хэлъ шъэфым джыри нэсышъугъэхэп, а шъэфыр зэпкъырахын ыкІи тырашІыкІыпэн алъэкІыгъэп. Адэ, сурэтым ит бзылъфыгъэ дахэм (ар ежь янэ тыришІыкІыгъэуи аІо) тэдырэ лъэныкъо укІоми, ынэгу къыпфегъазэ, къыоплъы, къыпкІэлъэплъэ.Леонардо да Винчи зэрэсурэтышІ Іазэм имызакъоу, ащ нахь мымакІэу скульптор Іаз, архитектор, инженер, шІэныгъэлІ, гупшысэлІ (философ)…Янэ зэрэадыгэ бзылъфыгъэр ыкІи ежьыми янэ ифэмэ-бжьымэ лъэшэу къызэрэтехьэрэр, ицІыф шІыкІэ, исэнаущыгъэ ащ иІахьышІу зэрэхэлъыр зэримыушъэфырэр, рыгушхозэ къызэрэхигъэщырэр мэхьанэшхо, осэшхо зиІэ тхыдэ хъугъэ-шІэгъэшхо шъыпкъэу сэлъытэ.А хъугъэ-шІагъэр ыпэкІи итальян, американцэ, инджылыз тхакІомэ ащыщхэми къыхагъэщыгъ. Ау ахэм къыхагъэщыгъэр джыри шІэныгъэ лъапсэ зиІэ шъыпкъэгъэ гъэнэфагъэу щытыгъэп, ежьхэм ашІошъыпкъэу къыхагъэунэфыкІыгъэр къатхыжьыгъэу арыгъэ ныІэп. Ащ нэмыкІэуи Исхьакъ ахэм ащыгъозэгъахэп.А шъыпкъагъэр шІэныгъэ лъапсэ иІэу, зэрэдунаеу зызэдаштэ уж титхэкІошхо лъапІэ ащ илъэуж ыфыгъ, тхыдэ роман ытхыгъ, адыгэ ыкІи урыс литературэм хигъэхьагъ.ТитхэкІо лъапІэ мы тхыдэ романымкІэ Іофым изытет литературэ дунаим щиІотэгъэ къодыеп, «насыпынчъэ насыпышІу» зыфасІо сшІоигъо адыгэ бзылъфыгъэ лІыхъужъым игъэшІэ гъогуонэ гугъэузи, ащ къешІэкІыгъэу а лъэхъаным щыІэгъэ адыгэмэ щыІэкІэ-псэукІэу, дунэе зэхашІэу яІагъэхэми тащегъэгъуазэ.«Насыпынчъэ-насыпышІу» сІо зыкІысшІоигъори мары: апэрэмкІэ, цІыфыр ихэку, ичІыгу, иунагъо, иІахьыл благъэхэм ахатыгъукІыныр, апэІапчъэ ашІыныр гущыІэкІэ къэпІон умылъэкІынэу зэрэнасыпынчъэгъэшхом Іо хэлъэп.Тиадыгэпхъу лІыхъужъым ащ фэдиз тхьамыкІагъо къехъулІагъ нахь мышІэми, ар шъхьафит ышІыжьын гухэлъ зиІэ лІы гукІэгъушІ шІагъо горэм ыщэфынэу зэрэхъугъэр насыпынчъэм насыпышІуагъэу фэплъэгъу хъущт.Ащ нэмыкІэу, сыд фэдиз насыпынчъагъэм къыкІэлъыкІуагъэми, Леонардо да Винчи фэдэм урянэныри насыпыгъ.Адыгэ литературэм икъушъхьэ сыдж, ижъогъо нэфэу титхэкІошхо цІэрыІоу МэщбэшІэ Исхьакъ ащ фэдэ гупшысэ зэхашІэ иІэу гъогууанэ техьи, Леонардо да Винчи янэ насыпынчъэ-насыпышІом игъэшІэ лъэуж, ихэкужъэу Черкесием — адыгэ чІыналъэм къыщегъэжьагъэу атыгъуи, гъэрэу зыдащэгъэ Италием ынэгу щыкІэкІыгъэхэм анэсыжьэу ыуплъэкІугъ, ыушэтыгъ ыкІи ежь итхыгъэу тарихъ роман гъэпсыкІэм тетэу зэхигъэуцуагъэр адыгэ тхыдэми, литературэми, дунэе шІэныгъэми ягъэхъэгъэ лъапІэмэ ащыщ ышІыгъ.Шъыпкъэр пІощтмэ, МэщбэшІэ Исхьакъ «Ошъуанэ» (зынэхэр уашъом фэдэр) зыфиусыгъэ романыр зэсыдзэкІыныр хэгъэкІи, седжэн къодыери сыгу къэкІыныеп. Илъэс 95-рэ зэрэхъущтыр хигъэунэфыкІыным зыфигъэхьазырызэ, синыбджэгъу нахьыжъ лъапІэ мафэ горэм иІофшІапІэ сыригъэблагъагъ, «Мы шъыпкъагъэу дунэе литературэм хэІуагъэ хъугъэм тыркубзэкIэ еджэхэрэр щыгъуазэ фэтшІыгъагъэемэ дэгъугъэба!» ыIуагъ. ТыркубзэкІэ зэсыдзэкІынэу къысэлъэІугъ. Ыжэ къыдэсымыгъэкІэу «Дэгъуба, зэсыдзэкІын, Тхьэм ыІомэ!» сІуагъэ.Романым тыркубзэкІэ ыцІэ тІэкІу зэблэсхъун фаеу хъугъэ. Сыда пІомэ, цІэу «Ошъуанэм» (зынэхэр уашъом фэдэм) тырку тхылъеджэхэр зыІэпищэнхэу щытэп.Арыти, зынэхэр ошъо къаргъом фэдэ бзылъфыгъэр зэрэдахэри, зэрэІушыри, зэрэадыгэри, ахэм ямызакъоу Леонардо да Винчи янэу зэрэщытри романым ыцІэ къыщыхэзгъэщмэ нахьышІущтэу слъытагъэ. Аузэ «Ошъуанэу джынэф — Леонардо да Винчи янэу адыгэпхъу» сІуагъэ.А цІэ къодыемкІи тырку тхылъеджэр зыфищэн ылъэкІынэу, еджэнэу зыштэрэм ыгъэтІылъыжьын ымылъэкІынэу, тхыдэ чыжьэ гуузхэми ахилъасэзэ ыджынэу ыкІи ныбджэгъухэми афиІотэнэу сэгугъэ.Тхылъыр тыркубзэкІэ къыдэзыгъэкІыгъэ синыбджэгъоу КІэнэт Рауфи ифирмэу «Метрополым», тхылъ тедзапІэм илэжьэкІо чанхэми сыгу къыздеІэу «тхьашъуегъэпсэу» ясэІо. Ахэм ягулъытэ, язэхашІэ мыхъугъэемэ, мы тхылъыр къыдэкIыщтыгъэп.ГущыIэужМыр зысэтхым, МэщбашІэр псаугъэ ыкІи тыркубзэкІэ зэрэтырадзэрэр есІогъагъ, лъэшэуи игуапэ хугъагъэ, гушІогъагъэ. КъызэрэдэкІэу тхылъыр фэсхьынышъ, езгъэлъэгъужьыным сыкІэхъопсыщтыгъ, ау тинасып къыхьыгъэп. Тхылъыр къыдэкІыгъэу ымылъэгъужьызэ идунай ыхъожьыгъ. Лъэшэу сыгу къеуагъ. Адыгэ лъэпкъым ижъогъо шъхьаІэ кІосагъэ, чІэнэгъэшхо ышІыгъ.Тхьэм хьадрыхэ нэф къыритынэу, джэнэткІэ ыгъэгушІонэу, тхэныр ІэнатІэу къыхэзыхы зышІоигъохэм гъуазэ, щысэ, шапхъэ афэхъунэу сэлъаІо.Хъуажъ Фахьри.