АМ
Я 60-рэ илъэсхэм литературэм творческэ кIочIакIэу къыхэхьагъэхэм зы бзылъфыгъэ ахэтыгъ — ар Хъунэго Нурет. Я XX-рэ лIэшIэгъум ия 30-рэ илъэсхэм апэрэ бзылъфыгъэ закъоу литературэм щылэжьэгъэ Натхъо Долэтхъан Нурет къыкIэлъыкIуагъ.
Нурет Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Джамбэчые мэкъуогъум и 5-м 1930-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Адыгэ кIэлэегъэджэ училищыр ыкIи 1960-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым адыгэ филологиемкIэ ифакультет къыухыгъэх. 1961-рэ илъэсым щегъэжьагъэу пенсием окIофэ, хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» джы «Адыгэ макъэм» зэдзэкIакIоу Iоф щишIагъ.Ащ ытхыхэрэр 1951-рэ илъэсым щегъэжьагъэу хиутыгъэх. Адыгэ унэгъо зэгурыIо щапIугъэу, хабзи, бзыпхъи зышIэщтыгъэ тхэкIуагъ Нурет. Ытхыхэрэр хэку ыкIи край гъэзетхэм къарыхьагъэх, альманахэу «Зэкъошныгъэм» къыхиутыщтыгъэх, радиом къытыщтыгъэх. Ежь бзылъфыгъэ усакIом итхылъэу «ГущыIэр Iэзэгъу», тхэкIо куп зэдыряеу «Гъэтхэ къэгъагъэхэр», иусэ зэхэугъоягъэу «Гупшысэ нэфхэр» зыфиIохэрэм Ным игукIэгъу мыухыжь, адыгэ шэн-хабзэхэм ялъэпIэгъэ-лъэшыгъэ, нахьыжъхэм шъхьэкIэфэ-лъытэныгъэр апэгъохыгъэныр, нахьыкIэхэр нахьыжъхэм акIэдэIукIхэу пIугъэнхэр ащыкIигъэтхъыгъ. Нэу укъэзылъфыгъэу узыпIугъэм нахь лъапIэ зэрэщымыIэр ухэтми пщыгъупшэ хъущтэп, Ныр — нэ ыкIи псэ, ащ тэ пстэуми дунэе нэфым тыкъытыригъэхъуагъ, типIугъ, тилэжьыгъ. Джы тэ, амалэу щыIэмкIэ ным, ныдэлъфыбзэм ыкIи ти Хэгъэгушхо тафэшъыпкъэн зэрэфаер Хъунэго Нурет иусэхэм ыкIи ирассказхэм къащеIо.ТхакIор адыгэгу къабзэ зиI, щыIэныгъэм шъыпкъэгъэ ин фызиI ыкIи ахэм зэкIэмэ ядэхэIуат. Усэу «Дунаим сызыкIытетыр» зыфиIорэм Н. Хъунагом къыщеIо:Сэ мы дунаим сызыкIытетыр —Усэр лэкъумэу Iэм къычIэтэкъоу,ШIоу схэлъ щыIэмэ къысхэзылъхьэгъэНэу псэм пэшIыгъэр сщымыгъупшэнэу.ЕтIанэ лъэкIуатэшъ, къыпегъэхъожьы:«Сэ мы дунаим сызыкIытетыр —Лъэпкъым идахэ Iупэм телъынэу ары».УсакIор гукъабз, зэфаIо, ежь ышъхьэкIэ шъыпкъэм готэу щыIагъ, шIоу ышIэщтым сыдигъуи ыIыгъыгъ. «ХэмыгъэкI цIыфыгур» зыфиIорэ усэм тхакIом амал иIэу къончагъэ зэрэзэримыхьащтыр, фэныкъом фэлъэкIырэр фишIэу, къыгот цIыфыр лъэгъо занкIэ зэрэтырищэщтым зэрэпылъыр къыщеIо. Ощ фэдэ цIыфэу къыбготыр бгъэцIыкIуныр ыгукIэ ыштэрэп, шIукIэ, дахэкIэ, гущыIэ IэзэгъукIэ цIыфхэр зэбгъэкIунхэр къыхехы, ащ рыгъуазэу ар щэIэфэ тхагъэ.Нэу укъэзылъфыгъэу, узыпIугъэу, узылэжьыгъэм ыбзэ дышъэ къушъхьэм зэрэнахь лъапIэр, джащ фэдэу ижъырэ адыгэ лъэпкъым ишэн-хэбзэ тхыхьагъэхэр тафэсакъэу, тагъэинэу тыухъумэнхэ зэрэфаер исатырхэм къащеIо.Гур кIэнкIэкоу орэкъабзэ,Орэшъабэ данэу убзэ.Зафэу цIыфыр пшъхьэ фэгъад –ЧIыпцIэ Iахьыр тизэфэд.«ЗигъэлъапI уилъэпкъ ихабзэ».Адыгэхэм шэнышIубэу ахэлъыгъэм ащыщ нахьыжъхэм лъытэныгъэ-гъэшIоныгъэу афашIыщтыгъэр:Лъэпкъыр лъапсэу зытекIыгъэр,ЛIакъор лъынтфэу зэзыпхыгъэр —Дышъэ пхъуантэу тинахьыжъхэр,ШIур ятпэсэу дгъэпсэуных.«Тинахьыжъхэр»УсакIом джащ фэдэу лIэшIэгъум лIэшIэгъур кIэлъыкIоу, адыгэм ыбзи, ихабзи, игупшысэ зафи, илIыгъэ лъаги ыIэтэу игъэшIэ гъогу зэрэщыпхырищыгъэр, ау тыфай-тыфэмыеми, тэр-тэрэу гъэшIэн тын лъапIэу — адыгэгъэ-цIыфыгъэр икъоу пстэуми зэрафыкIэмыщыжьырэр, дысыгъэ-пхъэшагъэр къябэкIы зэрэхъугъэр тхакIоу Хъунэго Нурет иусэхэм къащыриIотыкIыгъэх. Ау ежь усакIор гукъабз, нэфын, илъэпкъ паемэ, зэблэжьыщтэп. А зэкIэ зэхыуигъашIэу иусэ сатырхэр зэрепхых, ахэм ахилъхьан ылъэкIыгъ уцIыфыныр зэрэнасыпыгъэр, зыгорэ лъэпэуагъэмэ, ублэмыкIэу, пIапэ фэпщэиныр зэрэшэн дэгъур. Ары. Уахътэр къэуцуи зэплъэкIи имыIэу, шы емылычэу мэчъэ зэпыт. ЦIыфхэри непи нычэпи зыфачъи, зыпылъи къагурымыIуапэу, ренэу гузэжъогъу горэм хэтых… Ау зэ закъо такIэжъугъэдэIукI усакIом исатырхэм, ахэм ахэлъ кIочIэ иным. Арын фае Нурет иапэрэ тхылъ «ГущыIэр Iэзэгъу» зыкIыфиусыгъэр. Шъыпкъэ, гущыIэр гоони ылъэкIыщт, ау шIу зыгу илъыр, дэгъум, дахэм, нэфым, фабэм, Iэзэгъу хъурэ гущыIэхэм алъэIабэ.Тиадыгэ литературэ Нурет бзэ IэшIу лъэшкIэ, зафэкIэ зэригъэбаигъэм щэч хэлъэп.МамырыкъоНуриет.