Зыфэдэщтыр (Адыгэкъалэ архитектурэмкIэ и ГъэIорышIапI)
Федеральнэ проектэу «Iэрыфэгъу къэлэ щыIакIэ гъэпсыгъэныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу зэтырагъэпсыхьащт чIыпIэхэм якъыхэхынкIэ Урысые онлайн-мэкъэтынэу мы уахътэм кIорэм Адыгэкъали хэлажьэ.
Ащ ичIыпIитIу цIыфхэм амакъэхэр афатынхэу къырагъэуцуагъэр. Зыр урамэу Чайковскэм ыцIэ зыхьырэм щыщ Iахь, ятIонэрэр урамэу Пролетарскэм хэхьэ.Джырэблагъэ мы къалэм тызэкIом, ащ иадминистрацие архитектурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ испециалист шъхьаIэу Хьэтхъохъу Мусрэдинэ тигъусэу чIыпIэу зигугъу къэтшIыгъэхэм тащыIагъ. Урамэу Чайковскэм ыцIэ зыхьырэм къыхиубытэрэ чIыпIэр Адыгэкъалэ исымэджэщ зыдэщытым къыщежьэ, ар урамэу Пролетарскэр ары зытетыр, Лениным ыцэ зыхьырэм нэсы, метрэ 700 икIыхьагъ.Фэтэрыбэу зэхэт унэхэр зэготхэу ащ рекIокIых. Мусрэдинэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, унэхэмрэ автомобиль гъогумрэ азыфагу къыриубытэрэм сквер щагъэпсымэ ашIоигъу. Мы уахътэм ар цIырау, лъэсрыкIо гъогоу иIэр зэхэкъутагъ, чъыгхэм анахьыбэр гъугъэ, кондэ зэфэшъхьафхэр хэо-хапкIэу къыщыкIыгъэх. Унэе щэпIэ цIыкIухэр Iутыгъэх, ау ахэм ятеплъэкIэ къалэр къызэрагъэIаерэм фэшI, Iуарагъэхыжьыгъэх, гъучI зэхэгъэжъагъэм хэшIыкIыгъэ псэолъэжъхэр, пыдзафэхэр къыIунагъэх.
— Мы чIыпIэм текIоныгъэр къызыдихыкIэ, ыпэрапшIэу чъыгхэри, куандэхэри итыупкIыщтых. Проектым къызэрэщыдэлъытагъэм тетэу лъэсрыкIо гъогур дгъэкIэжьыщт, тIысыпIэхэр, бгъагъэхэр, къэзыгъэнэфырэ пкъыгъохэр дгъэуцущтых, чъыгхэр, куандэхэр, къэгъагъэхэр кIэу щыдгъэтIысхьащтых, — къыIуагъ Мусрэдинэ.ПстэумкIи сомэ миллиони 6 проектым ипхырыщын пэIухьащт. Шапхъэу пылъхэм къызэращыдэлъытагъэм тетэу, ащ ипроценти 10-р къалэм хилъхьащт, адрэ къанэрэр федеральнэ ыкIи шъолъыр бюджетхэм къахэхыгъэщт.
ЧIыпIэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм зымакъэ фэзытыгъэр мы уахътэм нэбгырэ 1160-м ехъу. Ар ыпэ ит. Къалэм ирайон цIыкIу анахь Iужъухэм ащыщ, сымэджэщыр, фэтэрыбэу зэхэт унэхэр щытых, цIыфэу щызэблэкIырэр макIэп. Ахэр ары ушъхьагъу шъхьаIэу фэхъугъэр нэбгырабэхэм амакъэхэр фатынхэм. Ащ текIоныгъэр къыдихэу, зэтырагъэпсыхьэмэ, лъэхъаным диштэрэ гъэпсэфыпIэ чIыпIэ дахэ нэбгыришъэ пчъагъэхэм афэхъущт.Мыр къызщежьэрэ урамэу Пролетарскэм тет ятIонэрэ чIыпIэу мэкъэтынхэм ахагъэлажьэрэри. КъызэрэтIуагъэу, унэе псэупIэхэр бэу зыщызэхэт районым ар хэхьэ. Ащ зыпари щытэп мы уахътэм, цIыраоу зэхэкIыхьагъ. Унэхэр бэу щашIых, районым зеушъомбгъу. Ар къыдалъытэзэ, лъэхъаным диштэу гъэпсыгъэ кIэлэцIыкIу джэгупIэ щашIынэу къыхахыгъ.
Проектым къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, ыпэрапшIэу агъэкъэбзэщт, чIыгур зэщизы ашIыщт, апкIыхьащт, кIэлэцIыкIухэр зыщыджэгущтхэ псэолъэ зэфэшъхьафхэр, тIысыпIэхэр, къэзыгъэнэфыхэрэр щагъэуцущтых, къашIыхьащт. Мыщ пстэумкIи сомэ миллиони 2-рэ мин 500-рэ тефэщт. Мы уахътэм зымакъэ фэзытыгъэхэм япчъагъэ нэбгырэ 200 икъупэрэп.Мы мэкъэтыныр апэрэ илъэсэп Урысыем зэрэщызэхащэрэр. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным иунашъокIэ 2026-рэ илъэсым нэбгырэ мин 20-м къыщымыкIэу зыдэс псэупIэхэр ащ къыхиубытагъэх.АдыгеимкIэ муниципальнэ образовании 9 хэлажьэ. Поселкэу Инэм ипсэупIэ кой хэхьэрэ къутырхэу Суповскэмрэ Новый Сад зыфиIорэмрэ якIэлэцIыкIу джэгупIэхэр къырагъэуцуагъэх.Поселкэу Яблоновскэм иурамэу Космическэм тет кIэлэцIыкIу джэгупIэр, ия 5-рэ еджапIэ къыпэIулъ общественнэ чIыпIэр, урамэу Железнодорожнэм тет площадкэу спортым зыщыпылъхэр хагъэлажьэх.Станицэу ДжаджэмкIэ урамэу Краснэм тет скверэу «Центральнэр» зыфиIорэм ия 2-рэ Iахь ыкIи культурэм и Унэу Афанасовым ыцIэ зыхьырэм къыпэIулъ общественнэ чIыпIэр къырагъэуцуагъэх.Къуаджэу Кощхьаблэ ипчэи мэз цIыкIурэ урамэу Степноим тет кIэлэцIыкIу джэгупIэмрэ цIыфхэм амакъэхэр зыфатыхэрэр.Селой Красногвардейскэм игъэпсэфыпIэ парк ия 3-рэ Iахь ыкIи ирайон цIыкIоу ЧеремушкэкIэ заджэхэрэм тет общественнэ чIыпIэр хагъэлажьэх.Мыекъопэ районым ипоселкэу Кужорскэм иурамэу Лениным ыцIэ зыхьырэм иобщественнэ чIыпIэрэ ХъымыщкIэй иурамэу Советскэм тет спортплощадкэмрэ къырагъэуцуагъэх.Шэуджэн районымкIэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ игупчэрэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьагъэхэм яскверэу псэупIэу Заревэм дэтымрэ цIыфхэм амакъэхэр афатых.Мэкъэтыныр мэкъуогъум и 2-м нэс кIощт.ХЪУТ Нэфсэт.