Iэшъынэ А.
2026-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м къыщыублагъэу тишъолъыр гъэсэныгъэ проектыкIэм иIофшIэн щыригъэжьэщт: еджэпIи 9-мэ ахахьэу — Мыекъуапэ, Адыгэкъалэ, джащ фэдэу Джэджэ, Кощхьэблэ ыкIи Мыекъопэ районхэм кадет классхэр къащызэIуахыщтых.
2018-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу Урысые Федерацием и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм епхыгъэу Женя Поповым ыцIэ зыхьырэ лицееу N 8-м АР-мкIэ апэрэу кадет класс къыщызэIуахыгъ. Я 10-рэ классым мыщ щеджэщтхэр аугъоих ыкIи илъэс къэс нэбгырэ 20 — 25-мэ ар къаухы.— Тикъэралыгъо иеджапIэхэм кадет классхэр къазэращызэIуахыхэрэм мэхьанэшхо иI. Тэри мы лъэныкъомкIэ IэпэIэсэныгъэу тIэкIэлъыр лъыдгъэкIотэн фае, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, кадет гъэсэныгъэм епхыгъэ проектым изегъэушъомбгъун республикэм ирайон зэфэшъхьафхэм ащыпсэурэ ныбжьыкIэхэмкIэ амалышIоу щытыщт. Министрэм иапэрэ гуадзэу Пэрэныкъо Сусанэ мы гукъэкIым имэхьанэ зэрэиныр къыхигъэщыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, проектым игъэцэкIэн ишIуагъэкIэ сэнэхьатым епхыгъэу гъэсэныгъэ дэгъу зэрарагъэгъотыщтым имызакъоу, ныбжьыкIэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зыкъызэIуахынымкIэ, яфизическэ псауныгъэ гъэпытэгъэнымкIэ амалышIухэр яIэщтых. Урысыем ыкIи Адыгеим яхэхъоныгъэкIэ кадет классхэм якъызэIухын ишIуагъэ къэкIощт, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэмкIэ лъэбэкъушIу хъущт.Лицееу N 8-м ипащэу Эмма Осерскаям къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым къыщыублагъэу яеджапIэ кадет класс къыщызэIуахыгъэу следователь ыкIи юрист сэнэхьатхэр зэзыгъэгъоты зышIоигъохэр щырагъаджэх. Мыгъэ ятфэнэрэ чIэтIупщыгъу ыкIи мэфэкI шIыкIэм тетэу ар хагъэунэфыкIыщт.— Урысыем и Следственнэ комитет епхыгъэу кадет классхэр къэралыгъом ишъолъырхэм арыт еджапIэхэм къащызэIухыгъэн фаеу унашъо щыIэ зэхъум, ащ тыхэлэжьэнэу итхъухьагъ. Сыда пIомэ, лицеир къэзыухырэ кIэлэеджакIохэм ащыщхэр дзэм епхыгъэ апшъэрэ еджапIэхэм ачIахьэщтыгъэх. Ащ къыхэкIэу кIэлэеджакIохэм янэ-ятэхэм тадэгущыIагъ, ахэм ягуапэу къыддырагъэштагъ. Апэ я 10-рэ ыкIи я 11-рэ классхэм кадетхэр ащеджэщтыгъэхэмэ, джы мы илъэсым унашъо тшIыгъэ классхэм ахэдгъэхъонэу. КIэлэцIыкIухэм гушъхьэбаиныгъэ яIэу ыкIи яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ кадет классхэр амалышIоу зэрэщытым щэч хэлъэп, — еIо лицеим ипащэ.Кадет движениер Урысыем идзэ-егъэджэн еджапIэ итарихъ зэрэхэхьагъэм имызакъоу, шIэныгъэм итарихъкIи мэхьанэшхо иI. Сыда пIомэ, офицерхэм ыкIи граждан къулыкъушIэхэм ягъэхьазырынкIэ мыр апэрэ лъэбэкъоу щыт. Урысыем апэдэдэ кадет корпусыр зыщагъэпсыгъагъэр 1701-рэ илъэсыр ары. Октябрьскэ революцием ыпэкIэ 1917-рэ илъэсым ыкIи Совет хабзэр загъэпсыгъэм къыриубытэу кадетствэр щыIагъ. Джырэ Урысыеми а хабзэр щылъагъэкIуатэ, 1991-рэ илъэсым Новочеркасскэ, 1992-м Новосибирскэ кадет корпусхэр къащызэIуахыгъэх. 1993-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу УФ-м зыкъэухъумэжьынымкIэ и Министерствэ епхыгъэу апэрэ кадет корпусхэр агъэпсыгъэхэу лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ кIэлэцIыкIухэр агъэхьазырых.2009-рэ илъэсым УФ-м и Следственнэ комитет хахьэу Москва хэкум ит къалэу Химки игурыт еджапIэ епхыгъэу апэрэ кадет классыр къыщызэIуахыгъагъ ыкIи ар егъэжьэпIэшIу хъугъэ. Ащ къыкIэлъыкIоу тикъэралыгъо ишъолъыр зэфэшъхьафхэм мыщ фэдэ классхэр ащагъэпсыгъэх. Мы мафэм ехъулIэу чIыпIэ следственнэ къулыкъухэм япхыгъэу УФ-м ишъолъыр 28-мэ кадет классхэр къащызэIуахыгъэх.— Кадет гъэсэныгъэр пIуныгъэм ыкIи егъэджэным алъэныкъокIэ зыкIыныгъэрэ мурад гъэнэфагъэрэ зиIэ лъэныкъоу щыт. Егъэджэн программэм хахьэу Следственнэ комитетым икъулыкъушIэхэр еджапIэм къакIохэзэ кадет ныбжьыкIэхэм гъэсэныгъэ тедзэ арагъэгъоты. Следственнэ IофшIэным ишъэфхэм защагъэгъуазэзэ, кIэлэеджакIохэм гушъхьэбаиныгъэ ыкIи культурэ ахэлъэу, тарихъым ыкIи тятэжъ пIашъэхэм лIыгъэу зэрахьагъэм уасэ афашIэу пIугъэнхэр типшъэрылъ. КъэIогъэн фае, кадетхэм шIэныгъэ куухэр зэраIэкIэлъхэр, еджапIэм ишэн-хабзэхэр зэрамыукъохэрэр, общественнэ мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэхэм чанэу зэрахэлажьэхэрэр, — еIо Эмма Осерскаям.ЕджапIэм ипащэ къызэриIотагъэмкIэ, кадет классым щеджэрэ кIэлэеджакIохэр язекIуакIэкIэ, яеджэнкIэ ренэу щысэтехыпIэх. Лицеим щырекIокIырэ культурнэ ыкIи спорт Iофтхьабзэхэм, олимпиадэхэм, федеральнэ мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэм чанэу ахэлажьэх, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахых. Ащ нэмыкIэу дунэе мэхьанэ зиIэ хъугъэ— шIэгъэшхоу кадетхэм ябалэу мыгъэ Москва щыкIуагъэм рагъэблэгъагъэх. Ащ къэралыгъо зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр хэлэжьагъэх. Iофтхьабзэр зэрэрекIокIыгъэр кIэлэцIыкIухэм лъэшэу агу рихьыгъэу къагъэзэжьыгъ.— Мыгъэ кадет классыр нэбгырэ 17-мэ къаухы. Илъэс къэс а пчъагъэр зэфэшъхьаф, нэбгырэ 25-м кIахьэуи къыхэкIы. Унашъоу щыIэмкIэ кадет классым щеджэн зылъэкIыщтхэр шIэныгъэу аIэкIэлъымкIэ нахь къахэщыхэрэр ары. Арэу щытми, чIыпIэ къызынэкIэ, еджапIэм щыкIорэ Iофтхьабзэхэм чанэу за- къыщызгъэлъагъохэрэми ащ фэдэ амал ятэты ыкIи ахэм зыкъагъэшъыпкъэжьы. Я 10-рэ классым ихьэгъэ кIэлэеджакIохэм мэфэкI шIыкIэм тетэу кадетыцIэр зэрифэшъуашэу къызэрагъэшъыпкъэжьыщтымкIэ, ныбджэгъу шъыпкъэу зэрэщытыщтхэмкIэ, яхэгъэгу фэшъыпкъэхэу ыкIи ифэшъуашэу къызэраухъумэщтымкIэ гущыIэ пытэхэр къатых. Ащ ыуж ары ныIэп ахэр кадет зыхъухэрэр. ТиеджапIэ къэзыухыгъэ кадетхэр Урысыем и Следственнэ комитет епхыгъэ апшъэрэ еджапIэхэм ачIахьэх, дэгъоу ащеджэх, практикэр Мыекъуапэ щахьы. Ахэм тарэгушхо! — къыIуагъ Эмма Осерскаям.— Кадет классыр — щыIэныгъэм иеджапI. ПшъэдэкIыжь схьыным, Iэдэб схэлъыным ыкIи цIыфхэм шъхьэкIафэ афэсшIыным мыщ сыщыфагъэсагъ. Кадет классым сызэрэщеджагъэр лъэшэу къысшъхьэпагъ, сицыхьэ зытелъыжь хъугъэ. Гухэлъ шъхьаIэу сиIэр следователь сыхъуным фэшI Ростов-на-Дону дэт юридическэ институтым сычIэхьанэу ары. ЦIыфхэм сиIэпыIэгъу язгъэкIынэу сыфай. Кадет классым шIэныгъэу щызэзгъэгъотыгъэр тапэкIэ къысшъхьэпэнэу сэгугъэ, — къыIуагъ кадет классыр мыгъэ къэзыухырэ Полина Сергиенкэм.— Гурыт классым джыри сыщеджэзэ ренэу кадетхэм салъыплъэщтыгъ, ахэр зэрэфэпагъэхэр сыгу рихьыщтыгъ, — къыддэгощагъ кадет классыр мыгъэ къэзыухырэ Данил Новожиловыр. — Сяти, сятэжъи дзэ къулыкъушIэх, ащ къыхэкIэу сэнэхьатэу къыхэсхыщтымкIэ джэнджэш сиIагъэп. Прокурор е хьыкумышI сыхъунэу сыкIэхъопсы. Ащ пае обществознаниер, тарихъыр нахь куоу зэсэгъашIэх. Юристэу уеджэным фэшI къэралыгъом итарихъ, законхэр ыкIи конституциер дэгъоу пшIэнхэ фае. Кадет классым ахэр щытагъашIэх.Кадет классым щеджэрэ Инга Врубель къызэрэтиIуагъэмкIэ, обществознаниер ыкIи тарихъыр икIасэх. Кадет классыр къызызэIуахым, ащ зыщиушэтынэу рихъухьагъ. Еджэныр шIогъэшIэгъон, кIэлэегъаджэхэм афэраз.Урысыем и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм къызэритыгъэмкIэ, мы къулыкъум зищыIэныгъэ гъогу езыпхы зышIоигъо кIэлэеджакIохэр мыщ фэгъэзэгъэ академием чIэхьанхэм якъыхэхын хэлажьэх. Адрэхэм ушэтынхэр дэгъоу затыхэкIэ, Урысыем иапшъэрэ еджапIэхэм яюридическэ факультетхэм ещеджэнхэ алъэкIыщт. Кадет классхэм якъызэIухынкIэ пшъэрылъэу яIэр кIэлэеджакIохэр апшъэрэ еджапIэхэм афэгъэхьазырыгъэнхэм имызакъоу, пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфэу пIугъэнхэр ары.КIАРЭ Фатим.