ЛIэшIэгъу хъугъэу «КъэзыIорэр Мыекъуапэ»

1885-рэ илъэсым ижъоныгъуакIэ и 7-м физикэм пылъ шIэныгъэлэжьэу Александр Поповым ежь къыугупшы­сыгъэ апэрэ радиоприемникыр щыIэныгъэм къыхихьагъ. Ар радиом къежьапIэ фэхъугъ. Нэужым хэхъоныгъэ­хэр ышIызэ лъыкIотагъ ыкIи 1926-рэ илъэсым Адыгэ хэкум къэсыгъ. Ащ ичъэпыогъу мазэ и 26-м апэрэу ра­диор адыгабзэкIэ къэгущыIагъ.

Апэрэ къэтыным кIэщакIо фэхъугъагъэр Цэй Ибрахьим. А лъэхъаным Адыгэ автоном хэкур Краснодар краим хахьэщтыгъ. Ащ фэшI апэрэ радиокъэтыныр «ШъукъэдаIу! КъэзыIорэр Краснодар!» зыфиIорэ гущыIэхэмкIэ къырагъэжьэгъагъ. Телефоным епхыгъэу Iоф ышIэщтыгъ, зиунэ ащ фэдэ псэуалъэ итхэр ары къэтынхэр зэхэзыхыщты­гъэхэр. Радиор къызщыхэнэщт уахътэр зышIэрэм трубкэр къытырихыти, едэ­Iущтыгъ.ИлъэсипшIырэ ащ тетэу Iоф ышIагъэу, 1936-рэ илъэсым Мыекъуапэ хэку гупчэ зашIыжьым радиостанциер мыщ къа­хьыжьыгъагъ ыкIи ащ къыщегъэжьагъэу «КъэзыIорэр Мыекъуапэ» зыфиIорэ гу­щыIэхэмкIэ зыкъытфегъазэ.

Мыгъэ илъэси 100 мэхъу Адыгэ радиор зыщыIэр. Ясэнэхьат мэфэкI ипэгъокIэу зыIудгъэкIагъ ыкIи лIэшIэгъу гъогоу къыкIугъэм, зэхъокIыныгъэу фэ­хъугъэхэм, щылэжьагъэхэм, янепэрэ мафэ зыфэдэм къатедгъэгущыIагъ ­Адыгэ Къэралыгъо телерадиокомпаниеу ­«Адыгеим» радиокъэтынхэмкIэ- икъулыкъу ипащэу ХьакIэмыз Сусанэ.— Радиор дунаим медиа лъэпкъ зэфэшъхьафэу тетхэм зы пкъэоу ахэт, — еIо ащ. — Ар къэбарлъыгъэIэс амал пстэумэ анахь Iэрыфэ­гъоу­ сэлъытэ. Гъэзетым, журналым укIэлъырысэу уеджэн, телевизорым къыIорэм имызакъоу, къыгъэлъагъорэми удеплъын фае. Радиокъэтынхэм цIыфым ышIэрэр ымыгъэтIылъэу ядэIун елъэкIы. Ау мыщ дэжьым къыщыхэзгъэщымэ сшIоигъор, къэгущыIэрэм ынэгу алъэгъурэп, нэ­мыкI сурэти щыIэп. Журналистым къыIотэрэ къэбарыр е нэмыкIэу къызтегущыIэрэр къедэIухэрэм икъоу алъигъэIэсыным пае ымэкъэ закъу IэкIэлъыр. АщкIэ къэбар къеIуатэми, пшысэ къеджэми, гухэкI горэм къытегущыIэми ымакъэ ащ екIоу зэблихъушъун, апэрэ такъикъ дэдэм къытыщтыр зыфэдэр къагуригъэIошъун фае. Ащ хэушъхьафыкIыгъэ сэнаущыгъэ ищыкIагъ. Ар тижурналистхэм ахэлъ.Адыгэ радиом хэушъхьафыкIыгъэу игугъу пшIымэ… Радиостанцие Iаджи Адыгеим иI, ау ахэр зэфэшъхьафых, коммерческэх, унаех. Къэралыгъо радиор, пшъэрылъэу иIэмкIэ, сыд фэдэрэ уахъти апэ ит. Сыда пIомэ, хэгъэгум зэрэпсаоу, республикэм ящыIакIэ, янепэрэ мафэ, хабзэм Iофэу ышIэрэр, иеп­лъыкIэхэр, игупшысакIэ… бэ къэп­пчъын плъэкIыщтыр, зытетым тетэу къэ­зыты­жьырэр ары. Илъэсишъэ хъугъэу а пшъэ­рылъыр егъэцакIэ. Ар Iоф­шIэн цIыкIоп.

— Сусан, илъэси­шъэм зэхъо­кIы­ныгъабэ щыIэныгъэм къыхэ­хъу­хьагъ. Сыда радиом иIоф­шIэн уахътэм димы­штэу хэзыгъэр, кIэу къыхэхьа­гъэр?— Ары, сыд хъугъэми, радиор уахътэм диштэу зэхъокIы. ГущыIэм пае, на­хьыпэкIэ дикторхэр щыIагъэх, непэ ахэр тиIэжьхэп. Журналистым къэтыныр ыгъэхьазырыщтыгъ, дикторхэр тхыгъэм къеджэщтыгъэх.Мары бэмэ къа­шIэжьын фае Адыгэ радиом идиктор цIэрыIуагъэхэу, Адыгеим «имэкъэ ды­шъэкIэ» заджэщтыгъэхэ Цурмыт Бибэрэ Людмила Пугачевамрэ. Джы радио­къэтынхэр зыгъэхьазырырэ журналист пэпчъ джа IофшIэныр егъэцакIэ.Джы журналистхэм къэтынхэр агъэ­хьазырынхэр компьютерым нахь къафегъэпсынкIэ. Диктофоным тыратхэрэр компьютерым ахьыжьынышъ, ежьхэм ежь-ежьырэу зэрагъэфэжьын амал яIэ хъугъэ. Цифровой шIыкIэм бэшIагъэ радиор зытехьагъэр. «Звуковой дорожкэхэр» джы файл хъугъэх.— Сыд фэдэ къэтынха шъуздэлажьэхэрэр?— Къэралыгъо бзитIукIэ, урысыбзэмрэ адыгабзэмрэкIэ, Iоф тэшIэ. Радиоканалхэу «Маякымрэ» «Радио России» зыфиIорэмрэ Iоф зыщытшIэрэр. «Маякым» къэбар закъохэр ары къыщыттыхэрэр, сыхьат пэпчъ тыкъыщыдэкIы адыгабзэкIи, урысыбзэкIи. «Радио России» зыфиIорэм къэбархэм ямызакъоу, темэ зэфэшъхьафхэмкIи къэтынхэр къы­щыдэтэгъэкIых. Къэтыныр адыга­бзэкIэ къэбархэмкIэ къызэIутэхышъ, етIа­нэ темэр къыкIэлъэкIо, урысыбзэкIэ джащ фэдэкъабзэу тэухыжьы.Непэ бэрэ зэхэтэхы гущыIэу «Подкасты». Ар хьакIэу къырагъэблэгъа­гъэмрэ журналистымрэ язэдэгущыIэгъоу эфирым къыщатырэр ары. Непэ мы шIыкIэр анахь шъхьаIэу радиом щагъэфедэхэрэм ащыщ. «ЗэIухыгъэ эфир» зыфиIорэ къэтынэу тиIэр ащ фэд. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу мыщ емыдэIушъугъэр Къэралыгъо телекомпанием и «RUTUB» канал е «ВКонтакте» зыфиIорэ социальнэ хъытыум ащедэIужьынэу амал щыIэ зэрэхъугъэр.Джащ фэдэу лъэпкъыбзэм, лъэпкъ зэхашIэм, искусствэм, литературэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэу бэ къэтынэу тиIэр. ГущыIэм пае, «Джэрпэджэжь», «ГупсэфыпI», «ТызгъэгумэкIырэ Iофыгъохэр», «Нэплъэгъу», «Зы бзэ, зы хабзэ», «Бзэр — псэ», «Лъэуж нэфхэр», сэмэркъэу къэтынэу «Нэчэрэз» зыфиIорэр, «Лъэпкъ мэкъамэхэр», нэ­мыкIхэри. Ахэми къэбарыкIэу щыIэхэм якъэтыни Iоф адэзышIэхэрэр Бэгъушъэ Фатим, Хьакъунэ Зарем, Тыгъужъ Саныет, Нэджыкъо Марин, Хьаткъо Ирин, Мария Волынскаяр, Иван Клеван, Дарья Ромашина, Михаил Навичихиныр.— Сусан, радиом ипэщагъэхэу, Iоф щызышIагъэхэу тарихъым къыхэнэжьыгъэхэр тыгу къэтэгъэгъэкIыжьых.— Пстэумэ апэу къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, зыпари ащыщ къыхэсынэнэу сыфаеп, сщыгъупшагъэу зыцIэ къе­сымыIуагъэм селъэIу ыгу къысэмыб­гъэнэу… Апэрэ пащэу иIагъэх Илья Спеловыр, ЯхъулIэ Сэфэр, Жэнэ Къырымызэ. Илъэс зэфэшъхьафхэм щылэ­жьагъэх зэлъашIэрэ композиторхэу, тхакIохэу, журналистхэу Натхъо Джанхъот, Цуекъо Юныс, Къуекъо Налбый, Нэхэе Руслъан, Бысыдж Мурат, Мырзэ Дзэпщ, Унэрэкъо Рае, ЕмыкI Нурджан, Цурмыт Бибэ, Людмила ­Пугачевар, КъумпIыл Светланэ, Бэгъ Симэ, ЛъэпцIэрышэ Къунчыкъу, ГутIэ Саныет, Къонэ Гощпакъэ, нэмыкIхэр.— Мыхэм ащыщэу непэ къытхэтхэм зэпхыныгъэ ады­шъуиIа?— Ахэм таIукIэныр, ежьхэм Iоф зыщашIэгъэ уахътэр агу къагъэкIыжьэу, тинепэрэ мафэ зыфэдэр къафэтIуатэу тызэхэсыныр тикIас. ГухэкIыр бэрэ таIукIэнэу зэрэмыхъурэр ары, ау мэфэкI мафэхэм зыщыдгъэгъупшэхэрэп.— Илъэсишъэ юбилеир сыдэущтэу хэжъугъэунэфыкIын ­шъугу хэлъа?— Ар чъэпыогъу мэзэ зэблэкIыгъом, а уахътэр къэблагъэмэ, нахь теубытагъэу къэтIощт, едгъэжьэн тыгу хэлъ. Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэхэтщэнхэу тыфай, ау къыддэхъущтыр къэлъэгъощт, игъэкIотыгъэу джыдэдэм игугъу тымышIымэ нахьышIу.Тинепэрэ профессиональнэ мэфэкIкIэ сиIофшIэгъухэм зэкIэми сафэгушIомэ сшIоигъу. Псауныгъэ пытэрэ щыIэкIэшIурэ яIэу, яIофшIэн гъэхъагъэхэр ща­шIызэ лъагъэкIотэнэу сафэлъаIо!ХЪУТ Нэфсэт.