Ünlü bir bilimadamı, iyi bir dost

Rusyanın güneyinde ünlü bilimadamı, sosyoloji bilimdalında doktor, Adıge Devlet Üniversitesi profesörü Afeşıj Tırkubıy 1 mayıs tarihinde 80 yaşına girdi.

Bu bilimadamımızın hayat öyküsü kendisi gibi ikinci dünya savaşı öncesinde doğanların yaşam hikayelerinden çok farklı bir başlangıca sahip değil.

Wulapede 1937 yılında 1 mayıs günü çok çocuklu bir çiftçi ailesinde doğdu.

Eli işe yakışan,  uyanık bir çocuktu, insanlık ve doğruluk sahibi olarak yetişti.

Tırkubıy’in çocukluğu şu şekilde aklına geliyor: «Yaşıtlarımla yalınayak, çıplak, yiyeceğimizi bulamadığımız günlerimiz de olmuşsa dahi yaşama ilgi duyar bir şekilde yetiştik. Çocuklar olarak yaşlıların biraraya gelip oturdukları yerler uğrak yerimizdi. Onların anlattığı havadisleri ilgi duyarak dinlerdik ».

Onların anlattığı şeylerden aklında kalanlar daha sonra Adıge ulusunun katettiği yolu kalema alırken Tırkubıyin işine yaradı.

Tırkubıy 15 yaşında yedinci sınıfı bitirdiğinde Mıyekuape yatılı tıp okuluna kaydolur. Bu okulu iyi dereceyle bitirerek Cece, Şevcen rayonlarındaki sağlık kurumlarında sağlık memuru olarak çalışır.

Tırkubıy yaşamında hiç zorluklar karşısında yılmadı. Çalışırken Kebertaye-Balkar Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesinde altı yıl açık öğretim usulünde okudu.

1967 yılında üniversiteyi bitirdiğinde Krasnogvardeyske Rayonunda yayınlanmakta olan ‘Dostluk’ gazetesinde çalışmaya başladı.

Burada kavrama yetisine sahip aktif bir gazeteci olduğunu gösterdi, gündemdeki olayları materyalleri özerk bölge gazetelerine de ulaştırıyordu.

O tarihlerde Sosyalist Adıgey gazetesi redaktörü olan Andırhuaye Cantemir, Özerk Bölge Radyo Komitesi Başkanı Jene Kırımız, gazeteci yazar Perenıko Murat ve diğerleri onun işine olan ilgi ve becerisini fark ettiler ve Özerk Bölge Gazetesinde çalışması için davet ettiler.

Afeşıj Tırkubıy gazetede uzun yıllar çalıştı, meslektaşı Beğ Nurbıy ve diğerlerinin anılarını iyi bir şekilde anlatıyor.

Afeşıj iki yıl kadar da Adıge Kitap Basımevi müdürlüğü yaptı. Bu süre içerisinde daha fazla sayıda kitap basılması, yetenekli yazar, şair gençlerin öne çıkartılması konusunda pek çok şeyin üstesinden geldi.

Adıge Devlet Öğretmen Enstitüsünde doçentlik yaparken , diğer çalışmalarının yanısıra tarih bilimdalında da kandidatlığını verir.

Sosyoloji bilimdalında yazdığı doktora tezi Moskova M.V. Lomonosov Devlet Üniversitesinde 1992 yılında kabul edilir. Böylece Sosyoloji alanında doktor sıfatını elde eder. Adıgey de bu bilimdalında bu ünvanı elde etmiş ilk kişi Afeşıjdır.

35 yılı aşkın bir süredir Adıge Devlet Üniversitesinde çalışmaya devam ediyor.

Üniversitede baş eğitmenlik, doçentlik, bölüm başkanlığı, tarih bilim dalında kandidatlık vb. görevleri yürüttü. Günümüzde ise bu üniversitenin profesörü, sosyoloji bilimdalında doktor, akademisyen, Adıge Cumhuriyeti Onursal Bilimadamı.

Yüzotuzu aşkın bilimsel çalışması var.

Bunlar arasında monografiler, tarih-sosyoloji bilim dallarında çalışmalar, toplumsal makaleler vs. yer alıyor.

1995 yılından itibaren ise Adıge Devlet Üniversitesi Felsefe ve Sosyoloji Bölüm başkanlığını yürütmekte.

Kebertaye-Balkar devlet üniversitesi tarih bilimdalında profesör doktor, Tırkubıyin hem köylüsü hem de yakın dostu olan Koş Murzabek’in belirttiğine göre Sosyoloji bilimi dalını Cumhuriyetimizde ayakları üstüne diken biliminsanı Afeşıj Tırkubıydir. 1992 yılında Adıge Devlet Üniversitesinde sosyoloji seksiyeleri düzenledi, sosyoloji kursları ve programları hayata geçirdi, seminerler düzenledi. Köylümle yaşıtız desek de olur, okurken de aynı dairede kalmışlığımız var. Onun pek çok kitabına değer vererek sahibim. Biraraya geldiğimizde pek çok konuya değiniyoruz. Yındrısıko Tırkubıy sohbetinden bıkılmayan, ilgi çekici bir hayat sürmüş insanlardan.

Prof Doktor Afeşıj, bilimsel makalelerinin yayınlandığı ‘Sosyoloji ve çağımız; Aktüel problemler’ derlemesi,  ‘Bilimde genç sesleri’ isimli eserin redaktörü, ‘Anayurt adına. Adıgelerde savaş kültürü sosyolojisinde aktüel problemler’, ‘İnsan ve onu çevreleyen dünya. Sosyolojik ekoloji sorunları’ isimli monografilerin yazarı, ‘ Tabiatta Beşerin tekliği fenomeni’ isimli monografinin ortak yazarı, öğrenci ve asistanların eğitiminde kullanılmak üzere yazdığı’Sosyoloji’ kitabı,  Kısa Sosyoloji Termnleri Sözlüğü, Şeretl’ıko Kızbeçi konu alan ‘Vadide edilen ateş’ isimli tarihi povest, ‘Benim köyüm; tarihin kilometre taşları. Tarihsel Sosyolojik araştırmalar’ ‘Köy kroniği; yıllar, insanlar, olaylar’, ‘Büyük kadere sahip insanlar’ isimli kiatapları yanısıra pek çok esere imza atmıştır.

Meslektaşı gençlerin belirttiğine göre Yındrısıko Tırkubıy derin kavrama yetisi ve bilgi sahibi bir felsefeci.

Tırkubıy yaşamı boyunca pek çok zorluğun üstesinden gelmek zorunda kaldı.

Tek oğlu trafik kazasında yaşamını yitirdi. Adıge Devlet Üniversitesi profesörlerinden eşi Şhapetse Mine bu yıl vefat etti.

Jübilesini kutladığı günde Tırkubıye gazete aracılığıyla meslektaşlarına iletmek istediği bir şey olup olmadığını sorduğumda şunları söyledi; ‘— Adıge Devlet Üniversitesi Rektörü Hunego Reşıd ve bölümde çalışanlara bana karşı gösterdikleri büyük ihtimamdan dolayı şükranlarımı sunuyorum, bunu lütfen ilet’

Afeşıj Tırkubıyin 80. doğum gününden haberdar olan Mıyekuape, Wulape, Cace, Adıgeyin diğer kent ve yerleşkelerinde, Krasnodarda, Nalçikte yaşayan dostları onlar adına kendisine sıcak sözler iletmemi de rica ettiler. Onların ricasını da kırmayarak Allahın ona uzun bir ömür nasip etmesi, sağlığına yeniden kavuması, kalan yaşamında aydınlık günlerin daha çok olması temennisinde bulunuyorum!

THAYŞEVO Tasim

Adıge Cumhuriyeti Onursal Gazetecisi

Çeviri; AÇUMIJ Hilmi