Tarihte yerini kaybetmeyecek

Rusya’da ‘siyasi baskı (dönemi)’ anma günü etkinlikleri, gerçekleştirildi.

Soçi’li binlerce kişi yanısıra küçük bir köy olan Thağapş’te de Sovyetler döneminde 170 kişi ya hapse atılmış ya da sürgüne gönderilmişti. Bölgemizde ise sadece bu köyde ‘suçsuz yere cezalandırılanlar’ anısına dikilmiş bir anıt var.

1930’lı yıllarda Şapsığ (günümüz Tuapse ve ve Psıfuape) rayonunda siyasi baskı yoğun olarak uygulanmıştı. Bölgede, bir ferdi takibe alınmayan, hapis edilmeyen, sürgüne gönderilmeyen aile bulmak o dönemlerde zordu. Göç ettirilmiş onlarca kişinin akibeti ise günümüzde bile bilinmiyor.

Thağapş köyünde bu dönemdeki 15 yıl içerisinde 170 kadar kişi baskı altına alınmıştı. Bu sayının büyüklüğü, ‘ikinci cihan savaşı başlangıcı döneminde köydeki hane sayısının 20 olduğunu’ söylersek daha anlaşılır olur. O tarihlerde kolhoz çalışanları bir avuç un, bir mısır koçanı için ‘devlet malını sakladı’ denilerek hapse atılabiliyordu.

Şapsığ rayonunda çalışan pek çok lider kişi de o tarihlerde sürülmüşlerdi.

Bunlar arasında Birinci Şapsığ Kongresi Başkanı Alale Musa, ünlü toplumsal aktivist, politikacı Neğuçu Yusuf, ilk Çerkes okulu müdürü olan Heşh Kırımçerıy, Şapsığ Rayonu İdare Komitesi thamatesi Neğuçu Mahmut, (Bolşevik) Sovyet Komünist Partisi Şapsığ Rayonu Baş Sekreteri Şıj Hacıbiram,  Sovyetler Birliği Kömür İşletmesi Onursal Çalışanı, Madenci Kıvancı Nişanı sahibi Çuntıj Ayub ve diğerleri yer alıyor.

Nasibimiz varmışki, ikinci dünya savaşı ardından etnisitelere uygulanan baskı Şapsığlarda sona erdirildi. Pek çok tarihçi Stalinin dağlılara karşı iyi olduğunu, ‘-Üzerinde Çerkesler yaşamasaydı Kafkasya Kafkasya olmazdı’ dediğini belirtiyor.

 1942 yılı ardından kıyı boyunda 4000 kadar Şapsığ yaşıyordu. Bu dört bin kişi içerisinden iki ‘Sovyetler Birliği Kahramanı’ çıktı; Açumıj Aydemir ve Thağuşe İsmail. Onların yanısıra pek çok başka kişi de madalya ve nişanlar elde etti. Ülkeden düşmanın çıkarılması için pek çok köy sakini de ordumuza yardımcı oldu, sakınmadan cephe gerisinde de çalıştılar.

Savaşın ardından Thağapş çok gelişti, kıyı boyunda yaşayan Şapsığlar için gerçek bir bilim, kültür merkezi halini, aldı.

Yıllar içerisinde bu ufak köyde doğup büyümüş olan muteber kişiler ile Soçi kenti de onur duyuyor. Şanı-adı uzak diyarlarda dahi bilinir olanlardan bazıları; Rostov hukuk Akademisi rektörü, tarih bilimdalında Prof. Dr. Şapsığ (Çaçıhu) Damir, gazeteci, yazar, emekli albay Çaçıhu Medin, tıp bilim dalında doçent Hapiy Bavlet, Tıp bilim dalında Prof. Dr. Hapiy Halid, toplumsal aktivist, yazar, yayıncı Tl’ıf Halid, Adıge Cumhuriyeti Onursal Sanatçısı, kompozitör, şarkıcı Heşh Kazbek, Psıfuape Çerkes Kültür Merkezi kurucularından, uzun yıllar bu kurumun idareciliğini de yapmış olan, Krasnodar ve Adıge Cumhuriyeti onursal kültür emekçisi Heşh Aslan ve diğerleri.

Thağapş köyünde, günümüzden 20 küsur  yıl kadar önce 1 haziran 1996 tarihinde, suçsuz yere Kazakistan, Magadan, İrkutsk, Kolıma ve başka başka yerlere sürülmüş olanlar anısına bir anıt açıldı. Anıt, inşasını da gerçekleştiren heykeltraş A. Podolyakin’in eseri.

NIBE Anzor

Çeviri; AÇUMIJ Hilmi