IофшIэкIэ амалышIухэр ебгъэгъотынхэ фае

ЦIыфыр пенсием зыщыкIорэ ныбжьэу непэ Урысые Федерацием щыгъэнэфагъэм хэгъэхъогъэным фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект Къэралыгъо Думэр хэплъэнэу зэрэхэлъхьагъэм икъэбар мафэ къэс нахь зеушъомбгъу. Непэ ащ зыщытемыгущыIэхэрэ чIыпIи, темыгущыIи щыIэжьэп пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп.

ЦIыфхэм еплъыкIэу яIэр зэтекIы, дезымыгъаштэхэрэри щыIэх, игъоу зылъытэхэрэми уаIокIэ. Мы уахътэм хэбзэгъэуцугъэм ипроект субъектхэм ащытегущыIэх. Хэбзэихъухьэ ыкIи хэбзэ гъэцэкIэкIо органхэр ары ащ хэплъэнэу пшъэрылъыр зыфагъэуцугъэр.

Мызэу-мытIоу тэри мы Iофым игугъу къэтшIыгъ, АР-м и Парламент итхьаматэхэм ыкIи идепутатхэм ащыщхэм, лъэныкъо зэфэшъхьафхэм ащылажьэрэ цIыфхэм яеплъыкIэхэр къядгъэIогъагъэх. Джыри ар лъытэгъэкIуатэ ыкIи иеплъыкIэкIэ къыздэдгъэгощагъ Урысые общественнэ къэралыгъо организациеу «Урысыем и ДОСААФ» зыфиIорэм ишъолъыр отделениеу АР-м щыIэм итхьаматэу Барцо Тимур.

— Тикъэралыгъо пенсиехэмкIэ исистемэ зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм игъо зэрэхъугъэр нафэ, — къыIуагъ ащ. — Пенсием зыщыкIощтхэ ныбжьэу непэ щыIэр загъэнэфэгъагъэр 1960-рэ илъэсхэр ары. Лъэхъаными, экономикэм изытети ар зэрадимыштэжьырэр къыбгурыIон фае. ЕтIанэ, IофшIэпIэ чIыпIэхэм аIутхэмрэ пенсионерхэмрэ япчъагъэ лъэшэу зэтекIы хъугъэ. Демографием изытет мыщ дэжьым иягъэ къэкIуагъ. IофшIапIэ Iутхэр нахь макIэ зэрэхъугъэхэм ыпкъ къикIыкIэ пенсионерхэм яфэIо-фашIэхэр икъу фэдизэу гъэцэкIэгъэнхэр къины хъугъэ. Системэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм ушъхьагъу шъхьаIэу фэхъухэрэм ар зэу ащыщ. Пенсиехэм макIэу ахагъахъо. Ар нахьыбэ ашIыным пае IофшIапIэхэм аIутхэм Iоф зэрашIэрэри нахьыбэн фаеу мэхъу. Арышъ, а зэпстэур къыдэплъытэмэ, цIыфыр пенсием зыщыкIощт ныбжьым къызэрэхагъэхъощытым уфэмыяIоми, ар игъоу зэрэщытыр, нэмыкI хэкIыпIэ зэрэщымыIэр къыбгурэIо.

Я XIX-XX-рэ лIэшIэгъухэм язэблэкIыгъом Урысыер демографием анахь зызщиушъомбгъухэрэм ащыщыгъ, унагъохэм, гурытымкIэ лъытагъэу, сабыи 7-8 къарыхъухьэщтыгъэ. Я XX-XXI-рэ лIэшIэгъу зэблэкIыгъом Iофыр нэмыкI шъыпкъэ хъугъэ, зы бзылъфыгъэм телъытагъэмэ, зы сабый нахьыбэ къэхъугъэп. Ары непэ IофшIэпIэ чIыпIэхэм аIутхэм япчъагъэ къеIыхыныр къызыхэкIыгъэр.

1930-рэ илъэсхэм зы пенсионерым телъытагъэу IофшIапIэ Iутыр нэбгыри 8 хъущтыгъэ… 1970-рэ илъэсхэм ар нэбгыри 4-м нэсэу къеIыхыгъ. Илъэсэу тызыхэтым зэрагъэунэфыгъэмкIэ, зы пенсионерым телъытагъэу IофшIэпIэ чIыпIэм Iутыр нэбгыри 2 ныIэп. 2023-рэ илъэсым нэс зы нэбгырэу IофшIапIэм Iутым пенсионеритIу телъытагъэу хъущт.

— ЦIыфхэр пенсием зыщыкIощтхэ ныбжьым зэрэхагъэхъощтым тегущыIэхэ зыхъукIэ гумэкIыгъо шъхьаIэу къыхагъэщырэр пенсием зыныбжь екIолIагъэхэм е кIогъагъэхэхэм IофшIэпIэ чIыпIэ ямыIэжьэу къызэрэнэхэрэр ары, — ыIуагъ Барцо Тимур иеплъыкIэхэр къыриIотыкIыхэзэ. – Ащ зыкIигъэгумэкIыхэрэри  къыбгурыIонэу щыт, непэ Iофхэр зытетыр джары. Ау пенсиехэмкIэ системэм зэхъокIыныгъэхэр зыфашIыхэкIэ IофшIэным, IофшIэпIэ чIыпIэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэми цIыфхэм яфедэкIэ нахь гъэзэгъэ зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытыр УФ-м и Правительстви къыщыхагъэщы. Арышъ, ар гъэцэкIагъэ зэрэхъущтым Iо хэлъэп. ЦIыфыр нахь кIасэу пенсием кIон зыхъукIэ IофшIэкIэ амалышIухэр ебгъэгъотынхэ, лэжьапкIэри нахьышIу пшIын фаеу сэлъытэ. Джащыгъум илъэсэу Iоф зэришIэрэр шIобэщтэп. Мары непэ пенсием кIуагъэхэм анахьыбэхэм ягуапэу Iоф ашIэ.

Мы хэбзэгъэуцугъэм къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, хъулъфыгъэхэм аныбжь илъэс 65-м, бзылъфыгъэхэм – 63-м нэсымэ ары зыкIощтхэр. ПенсиехэмкIэ системэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм бэмэ дырамыгъаштэрэми игъо зэрэхъугъэр къагурэIо. Пстэури зэпэщэчыгъэу, еплъыкIэхэр къыдэлъытагъэхэу законыр аштэнэу зэкIэри мэгугъэх. Къихьащт 2019-рэ илъэсым къыщыублагъэу мазэ къэс, гурытымкIэ лъытагъэу, сомэ 1000 пенсиехэм къахэхъощтэу зэраIорэми гугъапIэ къареты.

ХЪУТ Нэфсэт.