Этнографическэ къуаджэм ишIогъэшхо къэкIощт

Урысые Федерацием ишъолъырхэм япащэхэм я Советэу УФ-м IэкIыб къэралыгъо IофхэмкIэ и Министерствэ дэжь щызэхэщагъэм изэхэсыгъо бэмышIэу щыIагъ.

Урысыем зекIоу къихьэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэным ыкIи шъолъырхэм ащкIэ мэхьанэу яIэм афэгъэхьыгъэу зэшIохыгъэнхэ фэе Iофыгъохэм ащ щатегущыIагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ къызщэгущыIэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, респуб­ликэм зекIоным ихэхъоныгъэ мэхьанэшхо щыраты ыкIи Iоф­тхьабзэхэу зэшIуахыгъэхэм яшIуа­гъэкIэ илъэс къэс Адыгеим зызыплъыхьанэу къакIохэрэм япчъагъэ проценти 5 – 8-кIэ нахьыбэ мэхъу.
Мы аужырэ илъэсхэм зекIоным зиушъомбгъуным пае республикэм ипащэхэм бэ зэшIуа­хыгъэр: хьакIэщхэр ашIых, гъо­гу­хэр зэтырагъэпсыхьэх, кIэхэр ашIых, жъыхэр агъэцэкIэ­жьых. ЧIыпIэ зэфэшъхьафхэм газыр, электричествэр аIэкIагъахьэ. А пстэуми адакIоу ахэм афэгъэзэгъэ цIыфхэр зэгупшы­сэнхэ фаер ахэр зэкIэ зыгъэфе­дэщтхэр нахьыбэу къытфэкIонхэр, тичIыпIэхэр агу рихьынхэр ары. ДжырэкIэ тыхэзыщыжьы­хэрэр тичIыопс дах, титарихъ- археологическэ саугъэтхэр ары. Ау ахэм язакъокIэ икъущтэп, джырэ зекIохэм ашIогъэшIэгъо­нэу зэрагъашIэмэ, зэрагъэлъэ­гъумэ ашIоигъоу бэ анаIэ зытырадзэрэр. Зигъэпсэфын за­къор арэп зекIор зыфаер, нэмыкI цIыф лъэпкъхэм якультурэ, яискусствэ нэIуасэ зыфишIы шIоигъу, ежь илъэпкърэ къыз­хэхьэгъэ лъэпкъымрэ яшэн-хаб­зэхэр зэрэзэтекIыхэрэм защигъэгъозэнэу, нэпэеплъ гори ыщэ­фыным иамал иIэнэу ар фай. ЗекIор къызыкIожьыкIэ анахьэу зэреупчIыхэрэр къылъэ­гъугъэр, къызэхихыгъэр ыкIи нэпэеплъэу къыщэфыгъэр ары. Къытыжьырэ джэуапымкIэ къэ­ошIэ зыдэщыIагъэр ыгу рихьыгъэмэ е римыхьыгъэмэ.

Нафэу зэрэщытымкIэ, зекIо­хэр нахьыбэ хъунхэмкIэ зишIуа­гъэ къакIохэрэм ащыщых лъэпкъ художественнэ IэшIагъэхэр. НэмыкI цIыф лъэпкъхэм якультурэрэ яискусствэрэ защагъэгъозэнымкIэ ахэр амалышIоу щытых ыкIи бэ ахэм къакIэуп­чIэрэр. Ащ фэдэ пкъыгъохэр тарихъ гъогоу лъэпкъхэм къакIу­гъэм инэпэеплъ фэдэу унагъо­хэм ащагъэлъапIэх, къихьэхэ­рэри ашIогъэшIэгъонэу къакIэуп­чIэх.

Адыгеим туризмэмкIэ хэхъо­ныгъэ гъэнэфагъэхэр зэришIы­хэрэм укъыпкъырыкIызэ къэпIон плъэкIыщт республикэ гупчэу Мыекъуапэ этнографическэ къуаджэу «Адыгэ щагу» зыфи­Iорэр щыгъэпсыгъэмэ шIуагъэ къызэритыщтыр.

Болгариемрэ Румыниемрэ сазыщэIэм синэрылъэгъу хъугъэ зекIохэм лъэшэу ашIогъэшIэгъо­нэу ащ фэдэ къуаджэхэр къызэрэзэпаплъыхьэхэрэр. Болгарием икъалэу Габровэ ичIыпIэ дахэхэм ащыщ зыкIэ паупкIыгъэ чэтыум исаугъэтэу щытым дэжь культурнэ-гъэпсэфыпIэ ыкIи сатыу-этнографическэ комплексэу щагъэпсыгъэм ыпашъхьэ фольклор коллективхэм ыкIи артистхэм концертхэр къыщатых. Художественнэ-производственнэ мастерскойхэми ащ фэдэ чIыпIэхэм Iоф ащашIэ: пхъэм, гъучIым, шъом, цым ыкIи нэмыкIхэм ахашIыкIыхэрэр зытет шъуашэхэр ары ашIогъэшIэгъонэу анаIэ зытырадзэхэрэр. Габровэ сэмэркъэум икъогъупэу алъытэ. «Габровские уловки» зыфиIорэ тхылъэу къэбар щхэн кIэкIхэр зыдэтхэри мыщ щыпщэфынхэ плъэкIыщт. ЗекIохэр зыхэлэжьэхэрэ фестивальхэри а чIыпIэм щызэхащэх.

Румынием икъалэу Бухарест дэжь къыщызэIуахыгъэ шъхьэ­ихыгъэ музейри зекIохэм лъэшэу агу рехьы. Ащ хэхьэ румын къуаджэм итеплъэ унэгу дэгъоу къыкIэзыгъэуцорэ комплексыр. Унэ цIыкIухэу мыщ щагъэпсыгъэхэм лъэпкъ Iэпэщысэ гъэшIэгъонхэр ащащэх. Джащ фэдэу лъэпкъ шхыныгъохэр шхэпIэ цIыкIухэу мыщ Iутхэм ащагъэ­хьазырых.

Ащ ехьщыр Египет, Каир дэжь, щыслъэгъугъэр. IэрышI хыгъэхъунэныкъоу ащ щагъэпсыгъэм «Фараонхэм якъоджэ цIыкIу» зыфиIорэр щашIыгъ. Ижъырэ египтянхэм щыIакIэу яIагъэр ащ унэгу къыкIегъэуцо. Мыщ ищагу пчъагъэу зэтеутыгъ. Мэлхэр, пчэнхэр зыщыхъухэрэ щагур шъхьафы, яинагъэкIэ зэрэщытыгъэхэм фэдэу агъэпсыгъэхэ псэуалъэхэм унэгъо хъыз­мэтым епхыгъэ пкъыгъохэр ащытэлъэгъух. ЗекIохэм ренэу ягъусэх экскурсоводыр, сурэттехыр, художественнэ IэрышIхэр зыщащэхэрэ тучанхэри комплексым хэтых. ЗекIохэм лъэпкъ шхынхэм ахэIэнхэм иамал яI. Ащ нэмыкIэу мыщ дэгъоу къыщыдалъытагъэхэм ащыщ гъогум техьажьыщтхэ зекIохэм зепхьанхэкIэ Iэрыфэгъоу щытхэ шхыныгъохэр зэрафагъэхьазыр­хэрэр. Нэпэеплъ горэ ымыщэ­фэу зы нэбгыри хэгъэгоу къыз­дэкIуагъэр къыбгынэрэп.

Адыгэ Республикэм имуниципальнэ образованиехэу турист гъогухэр зыпхырыкIыхэрэм яIо­фышIэхэм «этнографическэ къуаджэкIэ» заджэхэрэм ягъэ­псын яIахь хашIыхьэмэ, лъэныкъуабэмкIэ яшIуагъэ къызэрэ­кIощтым уехъырэхъышэнэу щытэп. Лъэпкъ культурэр зэлъягъэшIэгъэнымкIи, художественнэ лъэпкъ Iэпэщысэхэм яшIын зегъэушъомбгъугъэнымкIи, цIыф лъэпкъ зэфэшъхьаф­хэм язэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэмкIи амалышIоу ар щыт. ЧIыпIэ бюджетри нахь къыгъэбаищт.

Къэндаур Исмахьил.
Адыгэ Республикэм ина­хьыжъхэм я Совет хэт.