Ызыныкъо апхъыгъах

Теуцожь районым игубгъохэм мы мафэхэм IофшIэныр ащыжъот. Къихьащт илъэсым игъэбэжъу лъэпсэшIу фашIы­нэу фежьагъэхэшъ, тракторхэм чэщи мафи шъофыр къызэпагъаджэ, чIыгур агъэушъэбы, чылапхъэр халъхьэ.

Арэущтэу Iоф зэрашIэрэм ишIуагъэкIэ чъэпыогъум и 4-м ехъулIэу апхъынэу щыт бжы­хьэсэ гектар 10474-м щыщэу пIэлъэ кIэкIым халъхьагъэр 3500-м шIокIы. Мафэ къэс еутэкIо агрегатхэм районымкIэ гектар 250 — 300 ащ къыхагъахъо.

Мы лъэхъаным бжыхьасэхэм яхэлъхьанкIэ апэ итхэр Пэнэжьыкъуае дэт хъызмэтшIапIэу «Адыгейскэмрэ» (ипащэр Сергей Шевченкэр, иагроном шъхьаIэр Пщыдатэкъо Альберт) фирмэу «Синдика-Агро» зыфаIоу Кушъу Рэмэзанэ зипащэу, Тыгъужъ Нурбый зиагроном шъхьаIэмрэ. Апэрэм пла­нэу иIэр процент 19,5-у, ятIо­нэрэм процент 28,9-у агъэцэ­кIагъэх. Тэри нахь IофшIэгъэ дэгъухэр зиIэ хъызмэтшIапIэу Кушъу Рэмэзанэ зипащэм тыкIогъагъ, бжыхьасэхэм яхэлъхьанкIэ IофшIэнхэр зэрэзэхэщагъэхэр зэдгъэшIагъ.

ЩысэтехыпIэх

Планыр гектар 1657-рэ. Ап­хъыгъахэр 750-рэ.

Бригадэм иучетчикэу Нэхэе Байзэтэу къутырэу Городскоим дэт трактор бригадэм иунэ тызщыIукIагъэм бжыхьэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьан зэрэзэхэщагъэр дэгъоу къытфиIотагъ.

Нафэ къызэрэтфэхъугъэмкIэ, натрыф гектар 347-у яIагъэр Iуахыжьыгъах. Тонн 657-рэ гъэтIылъыпIэхэм ачIалъхьа­жьыгъ. Тыгъэгъэзэ гектар 744-м щыщэу 610-р къаIожьыгъах. Тонн 900 фэдиз хьамбархэм аращэлIэжьыгъ. Сое тонни 190-рэ къахьыжьыгъ.

А зигугъу къэтшIыгъэ лэжьыгъэхэр, рапсыри зэрахэтэу, зытырахыжьыгъэхэ хьасэхэр ары бжыхьасэхэр зыщашIэхэ­рэри.

— Ащ фэшI, — еIо Нэхэе Байзэт, — а лэжьыгъэхэр къа­Iожьыхэ зэхъум, комбайнэхэм кIэкIэу ауж итхэу диск онтэгъухэр зыпышIэгъэ трактор кIо­чIэшхохэм хыпкъхэр агъэу­шъэбыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ уцы­жъхэр къикIагъэхэу е уарзэ илъэу лэжьыгъэ зытелъыгъэ хьасэ тиIэп. Арэущтэу щымытэуи къыпшIокIыщтэп, къыпфидэщтэп тифирмэ ипащэу Кушъу Рэмэзанэ.

Хыпкъхэр диск онтэгъухэмкIэ зэхэзыупкIэтагъэхэу, непэ еутэкIо агрегатхэм апэ итэу бжыхьасэхэр зыхалъхьащт чIыгур къафэзгъэхьазырхэрэми та­кIэупчIагъ. Ахэр агрегатитIу мэхъух, тIури «Челенджер» зы­фаIохэрэ трактор кIочIэшхохэм афэдэх.

— А тракторитIумэ сменитIоу Iоф арагъашIэ, — еIо учетчикым. — Апэрэм тесхэр къун­чыкъохьэблэ кIалэх — чэщырэ ЛъэпцIэрышэ Алый, мафэрэ Iоф езыгъашIэрэр ХъокIо Щамсудин. Чэщ-зымафэм нэ­бгыритIуми къагъэушъэбынэу щытыр гектар 50, ежьхэм гектар 65 — 70-рэ къагъэхьазыры. Ахэр IофшIэкIошхох, бырсыр апылъэп, лъэшэу тагъэразэ. Хъупхъэх, дэгъоу Iоф ашIэ ятIонэрэ «Челенджерым» тесхэ ЛIыбзыу Хъалидэрэ УдыкIэко Зауррэ.

ЧIыгур къэзыгъэушъэбыхэрэ тракторхэм ауж итых бжы­хьасэр хэзылъхьэхэрэр. Ахэри еутэкIо агрегатитIу мэхъух. Зым Iоф езыгъашIэрэр ЛIыбзыу Ас­лъан, игъус чылапхъэр къе­зыщэлIэрэ шоферэу ЛIыбзыу Рэщыдэрэ еутакIоу Пэнэшъу Рэмэзанрэ. ЯтIонэрэ еутэкIо агрегатым ипащэр Лъащэкъо Хьазрэил, ащи игъусэх КIыкI Аликрэ ЖакIэмыкъо Аскэррэ.

Ахэр Нэхэе Байзэт къы­зытфеIуатэхэ ужым ежьыри гъусэ къызфэдгъэхъуи меха­низаторхэм Iоф зыщашIэрэм тыкIуагъ. Къунчыкъохьаблэ ты­дэкIи Гъобэкъуае кIорэ гъогум тызэрэтехьэу тиджабгъукIэ щылъ хьэсэшхоу гектар 310-рэ хъурэм тракторхэр зэрэхэтхэр тлъэгъугъэ. Нахь тызылъэкIуа­тэм, чылапхъэр къафэзыщэгъэ машинитIуми такIэрыхьагъ. Тракторхэр нахь благъэ къызэхъухэм, тIумэ диск онтэгъу­хэр, адритIум сеялкэхэр зэрапышIагъэхэр къэлъэгъуагъ.

Апэ къэдгъэуцугъэ тракторышхоу диск онтэгъухэр зыпышIагъэм къикIи нэIуасэ тыз­фэхъугъэр ХъокIо Щамсудин. «Сэ механизаторэу Iоф сшIэнэу зезгъэжьагъэр 1991-рэ илъэ­сыр ары, — еIо лэжьэкIо бэрэчэтым, — шIэхэу лIэшIэгъу щанэ хъущт чIыгум сIэ зыхэ­лъыр. Апэ колхозым сыхэтыгъ, джы фирмэм имеханизаторэу сызылажьэрэр илъэсибгъу хъугъэ. Сэщ фэд сиIофшIэгъоу ЛъэпцIэрышэ Алый, лэжьэкIо бэлахь, шъыпкъэныгъэ иI. Ащи чэщырэ Iоф ешIэ. Сменэ нор-мэр гектар 20. Сэ мафэм гек­тар 35 — 40-м нэсэу къэсэ­гъэхьазыры». Ар еIошъ, сэпэ тIэкIум зыкъыригъэIэтызэ ежьэжьы.

Ащ ыуж гущыIэгъу тыфэ-хъугъ ЛIыбзыу Аслъанэу зиеутэкIо агрегат чылапхъэр датэ­къонэу къэуцугъэми. «Рэмэзан, ошIэ тиунагъокIэ егъашIэм чIыгум идэлэжьэн тыпылъызэ къызэрэтхьырэр, — ыIуи нэгушIоу къытпэгъокIыгъ. — Сятэу Аскэр колхозым иапэрэ ме­ханизаторэу зэрэщытыгъэми ущыгъуаз. СшынахьыкIэу Хъалиди сэри тятэ илъагъо тырэкIо. Сэ илъэс 63-рэ сыныбжь, механизаторэу Iоф зысшIэрэр илъэс 50 хъугъэ. СыкIэгъожьырэп ыкIи.

Хьалыгъу умышхэу ущыIэ­шъущтэп. Насыпыгъэба, тхъа­гъоба ащ икъэхьыжьын упы­лъыныр?! Мары кIэлэ дэгъухэу Пэнэшъу Рэмэзанрэ ЛIыбзыу Рэщыдэрэ сигъусэх. Олъэгъуа чылапхъэр псынкIэу сеялкэм зэрэдатакъорэр! Мафэ къэс бжыхьэсэ гектар 30-м ехъу хэ­тэлъхьэ. Ар етпхъын фаем фэ­дитIу мэхъу.

— Аущтэу зыкIэхъурэр, — къыхэгущыIэ чылапхъэр къя­зыщэлIэрэ шоферэу ЛIыбзыу Рэщыдэ, — мэфэ реным Iоф тшIагъэу, мэзахэ хъоу, тыхэ­кIыжьын зыхъукIэ, сеялкэм чылапхъэр дизэу къэтэгъанэшъ ары. Пчэдыжьым Аслъанрэ Рэмэзанрэ жьэу къэсыхэшъ, бжыхьасэм ихэлъхьан рагъажьэ. Сэри пчэдыжьым сыгуIэзэ авто­машинэр къясэгъэушъэшъ, сы­хьатыр 8 мыхъузэ чылапхъэр хьасэм къэсэгъэсы.
Хьасэм тыкъыхэкIыжьызэ, щэджэгъуашхэр къафэзыщэгъэ автомашинэр къызэрэсыгъэри тлъэгъугъэ.

— Щэджэгъуашхэм изакъоп, — еIо фирмэм иагроном шъхьа­Iэу нэужым гущыIэгъу тызфэ­хъугъэ Тыгъужъ Нурбый, — губгъом ит механизаторхэр зыми щыдгъакIэхэрэп, ренэу тахэт. Непэ бжыхьасэхэм яхэлъхьан тызэрэпылъым елъы­тыгъ лэжьыгъэу къэтхьыжьыщтыр. ТичIыгухэр еIолIапIэ ямыIэу дэгъоу агъэушъэбых, чылэпхъэ лъэпкъышIоу, тэ тыуплъэкIу­гъахэу «Адель» зыфиIорэм фэд хатлъхьэрэр. Апэрэ ре­продукцие зиIэ чылапхъ. Севооборотыр тыукъорэп. Тибжы­хьасэхэр зэкIэ зыщетпхъыхэрэр рапсыр, натрыфыр, тыгъэгъазэр, соер зытетхыжьыгъэхэ хьасэх. Коцэу тшIэнэу щытыр гектар 1044-рэ. Мэфэ зытфыхым хэтлъхьагъэр 500-м шIокIы. Мафэ къэс тиеутэкIо агрегатитIумэ бжыхьэсэ гектар 70-рэ халъхьэ. Джыри непэ-неущэу еутэкIо агрегатитIу агодгъэ­хъощт. Бжыхьасэхэм гектар пэпчъ аммофос килограмми-
шъэ ады­хэтэлъхьэ.

Нэхэе Рэмэзан.