ЩыIэныгъэм къыхэхыгъэ сурэтхэр

«Зыми умыкIу сэIо…»

Зыфэдэ мыхъурэ щыIэп. ЗэраIомэ, зэраIотэжьэу къуаджэ горэм цIыф акъылышIо Iуш дэдэ горэ дэсыгъ. Гупшысэн аIуагъэ­мэ зишIэжьыщтыгъэп – шхэни, ешъони, чъыени, чэфыни, нэмыкI тхъагъуи шIоIофыгъэп.

Мафэ горэм арэу плъэгъурэр, зэресагъэу, ыпэ уашъом егъэ­къужьыгъэу, гупшысэгъуаеу, зи­­п­лъы­хьэмэ, зиплъыхьэзэ, ежь-ежьы­рэу зыдэгущыIэжьымэ, зэфэхьысыжьхэр ышIыхэзэ кIощтыгъэ:

— Сыда цIыф цIыкIур мырэу зэмызэгъыжь зэщыкIукIыгъэу, акъыли къулаий хэмылъыжьэу зыкIызэкIокIыгъэр шъуIуа?! – зэупчIыжьыщтыгъэ. — Акъылынчъэмэ, къэрарынчъэмэ, шъугъуа­лэмэ, бзэгухьэмэ, пцIыусымэ, гукIэгъунчъэмэ, тыгъуакIомэ… — джыри ащ бэ къыпчъын ыгу хэлъыгъэщтыр, ау ошIэ-дэмы­шIэу псынэм иукIорэягъ.

«Тэ укъикIи, лажь!» пкIэн­чъэу аIуагъэп. Щтагъэм хэтэу мо гупшысакIор, псэр IэшIуба, зимышIэжьэу зэрэфэлъэкIэу гуIэзэ куощтыгъ:

— О мардж, цIыфхэр! СэлIэ гущ, шъукъыздеIэба, а-о-ой гущ… — зишIэжьыщтыгъэп.
Мыщ дэжьым блэкIыщтыгъэм ащыщ горэ къэуцуи, макъэр къызэриIукIырэ псынэм ип­лъагъ ыкIи гуIэрэ насыпынчъэр къы­лъэгъуи, еупчIыгъ:

— Сыда, синыбджэгъу, къы­охъулIагъэу мыщ укъэзыхьы­гъэр?

Адрэм ыгу плъыгъэу, дысэу къыреIожьы:

— Плъэгъурэба, симыфагъэ­мэ, сэр-сэрэу мыщ лъэгъун­лъэгъу сыкъызэрэмыкIуагъэр? IэпыIэгъу къысфэхъу, симымэхыхьапэу, симытхьалэзэ, — гъын-гъыпсэу къэтхьаусыхагъ.

ПсынэIум Iутыр екуо:

— Угу тIэкIу теIункIэжь! Сэ моу кIэпсахьэ сыкIощт ыкIи къэсхьынышъ, ащкIэ укъисщы­жьыщт. Ау сыкъэмыкIожьэу зыгорэм укIокъон, зэхэоха? Арымэ етIанэ сыкъыплъыхъу­жьынэу уахътэ сэ сиIэщтэп…

«СыкъэмыкIожьэу зыгорэм укIокъон!» Ащ нахь гъэшIэгъон цIыф къыIуагъэу шъошIа шъо? Псынэжъ куум иукIорэегъэ насыпынчъэр тыдэ кIонэу къыщыхъугъа? «Зышъхьэ мыузырэм о уишъхьэуз шIоIофэп» джары зыкIаIорэр.

Мыр пасэм къяхъулIэгъэ къэбар. Адэ непэ ежь фэдэ цIыфым игумэкI зэхэзышIэу, ащ фэгуIэн, фэгумэкIыщт цIыфэу щыIэр ба, хэтха ахэр?

Тхьэм ыIомэ, непэ, я ХХI-рэ лIэшIэгъум, гууз-лыуз цIыфхэм зэфырямыIэу щытэп; тиныбжьыкIэхэми, Iэтахъохэми, ищыкIагъэ зыхъукIэ, псэемыблэжь-лIы­хъужъхэу машIом хахьэхэрэри, псым хапкIэхэрэри, нэмыкIэу къин чIыпIэ ифагъэр ашъхьэ фагъэдэ къодыер арымырэу (ежьхэм зашIомыIофыжьэу) бэу ахэтых, арышъ, щыI гукIэгъур, лыузыри бэмэ зэхашIэ, ашъхьэ­кIэ афэлъэкIыщтыри къатенэрэп.

«О модэ кухнэм кIо!..»

Тхьаумэфэ мафэхэр къэлэ­дэс IофышIэхэмкIэ шъоупсых, тхьамафэм къащыкIэгъэ чъыер ра­гъэкъужьы. Мурат дэгъу­жъэу зигъэчъыекIыгъэу, зызэкIищмэ, зиушхузэ ынэ къызызэтыре­хым, ишъуз «гоуз» IэкIэлъэ­гъуагъэп.

— Жанна! (ыцIэ шъыпкъэр Джанпагу) — ыIуи, зыкъипхъотагъ.

Адрэр зыфэгъэшIыгъэр арыба, исэмэгубгъу къогъукIэ гъун­джэIум Iус: кремэу, пудрэу, IупшIэгъалэу щыIэр зэкIэ къетэ­къокIыгъ; ынэбзыц сырыфхэр зырызэу, есэжьыгъэу еу-еу Iоу пегъэлыкIых, ащ фытегъэпсы­хьагъ.

Мурат тхьамыкIэжъым ыгу къихьажьыгъ. КIуи зытхьакIыпIэм «кIыкIыкIэу» зитхьакIыгъ, дэгъоу зиупсыгъ. Къоджэ кIалэба! – чан, хъупхъэ. ПIэ шъомбгъошхоу зыхэлъхэри (шъузым ыIэ цIыкIухэр икъоу нэсыхэрэпышъ) хэти нахь IэпкIэ-лъапкIэу зэIуихыжьыгъ. «Сысысэу» къе­чъэкIы – джар «лIы» хъун. Арба, пшъашъэхэр!

Сэпэугъоялъэр къыштагъэу кIэшъуипцIызэ есэжьыгъэу унэ сапэр зэкIешыпыхьэ.

МыдыкIэ Жаннэ нысхъэпэ дахэу шъхьаныгъупчъэ Iухы­гъэм Iут, IукIотырэ пчэдыжьым ижьы кIапэ лъэгуIэжьы. Плъэ- мэ, ща­гум зы лIырэ шъузышхо­рэ зэтешIэжьхэу къыдахьэх.

— Мурат, Мурат! – кIыригъэ­щызэ ишъхьэгъусэ макъэ ре­гъэ­Iу. — Хэта мы къыдэцохъуа­гъэхэр? – еупчIы, Iапэ афи­шIымэ ригъэлъэгъухэзэ.

Зэрэплъэу Мурат гущэ хэп­шIыкIэу къэгуIагъ:

— Жанна, Жанночка, сыда, къэпшIэжьыгъэхэба, сянэрэ ся­тэрэба? – еIо, мо кIэлэ тIэтIыир убзэ Iуп.

— Вот оно что, ясненько! – еIо мыдрэ хьацуцэм. – Ладненько, любимый, сэ сапэгъокIы, о ущымытэу псынкIэу кухнэм зегъэхь! – еIо унэшъошI Iазэм.

Мамырыкъо Нуриет.