Щытхъу хэлъэу яIофшIэн агъэцакIэ егъэцакIэ

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Джэджэ районым ит псэупIэу Тамбовскэм тыгъуасэ щыIагъ.

Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэ­дэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэ­пкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Щэ заводэу «Тамбовский» зыфиIорэм екIолIагъ. Предприя­тием иIофшIэн зэрэзэхищэрэр, продукциеу къыдигъэкIырэр зэригъэлъэгъугъ, мыщ щыла­жьэхэрэм адэгущыIагъ.

2001-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу заводым Iоф ешIэ, а лъэхъаным чэщ зымафэм щэ тонн 15 переработкэ ышIы­щтыгъ, продукциеу къыдигъэ­кIыщтыгъэр зы ныIэп — къуаеу «Сулугуни».

Непэрэ мафэм обществэр ылъэ пытэу теуцуагъ, мазэм къое лъэпкъ 20-м ехъу къы­дегъэкIы. Продукциер шэпхъэшIухэм адештэ, IэшIу ыкIи цIыфым ипсауныгъэкIэ ишIо­гъэшхо къэкIо. Ащ къыхэкIыкIэ ахэр сатыушIыпIэ инхэу «Ашан», «АТАК», «Перекресток», «Лента», «Пятерочка», нэмыкIхэми къащыгъэлъэгъуагъ. «Магнит» зыфаIорэ тучанхэм Iоф ада­шIэнэу рагъэжьагъ.

Заводым игенеральнэ директорэу Лъэустэнджэл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, предприя­тием кIуачIэу IэкIэлъым, продукциеу къыдигъэкIырэм ахэ­гъэхъогъэным фытегъэпсыхьэгъэ инвестиционнэ проект агъэ­цакIэ. Ащ къыдыхэлъытагъэу непэрэ шапхъэхэм адиштэрэ цехыкIэхэр агъэпсыгъэх, ахэм оборудованиякIэ ачIагъэуцуагъ. Къуаер зэрагъэгъурэ, зыща­гъэчъэпхъырэ оборудованиер къызIэкIагъэхьан гухэлъ щыI. 2017-рэ илъэсым къыщыублагъэу заводым инвестициеу къыхалъхьагъэр сомэ миллион 400 мэхъу, 2020 — 2021-рэ илъэсхэм джыри сомэ миллион 50 агъэфедэнэу агъэнафэ.

Непэрэ мафэм ехъулIэу заводым чэщ-зымафэм щэ тонн 70-рэ переработкэ ешIы. Це­хыкIэхэм яIофшIэн зырагъа­жьэкIэ, а пчъагъэм джыри хагъэхъон, федэу къаIэкIахьэрэр, бюджет зэфэшъхьафхэм хэ­бзэIахьэу аригъахьэрэр на­хьыбэ ышIын алъэкIыщт. Джащ фэдэу IофшIэпIэ чIыпIэ шъитIум ехъу къызэIуахын амал яIэщт. Чэщ-зымафэм переработкэ ашIырэ щэр тонн 270-м на­гъэсын алъэкIыщт.

Заводыр зэрэзэтырагъэ­псыхьагъэр зэригъэлъэгъузэ, Адыгеим и ЛIышъхьэ мыщ Iоф щызышIэрэ цIыфхэм якIолIагъ, ахэм гущыIэгъу афэхъугъ. Предприятием сыд фэдэрэ лъэныкъокIи ипшъэрылъхэр зэригъэцакIэрэм КъумпIыл Мурат осэшхо фишIыгъ, ащ ипащэ фэрэзагъ.

ИгъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэм ауж къызэIуахыжьыгъ

Лъэпкъ культурэм и Гупчэ икъызэIухыжьын фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэм республикэм ипащэ хэлэжьагъ, цIыфхэм афэгушIуагъ.

Культурэм иучреждение аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьагъ, ищыкIагъэр зэкIэ IэкIэлъ хъугъэ. Адыгеим и ЛIышъхьэ гъэцэкIэжьынхэр зыщыкIогъэ кабинетхэр къыплъыхьагъэх, ылъэгъугъэм осэ­шIу фишIыгъ. Гупчэм къыды­хэлъытэгъэ тхылъеджапIэр цIыф кIуапIэу зэрэщытыгъэр, джы ащ къекIуалIэрэр нахьыбэ зэрэхъущтым яцыхьэ зэрэтелъыр IофышIэхэм къаIуагъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу мыщ ифонд тхылъ миниплI фэдиз мэхъу.

«Тамбовскэ пшъашъэхэм ятворческэ куп» зыфиIорэм хэхьэрэ бзылъфыгъэхэр рес­публикэм ипащэ дахэу къы­пэгъокIыгъэх, орэдхэр къаIуагъэх, къэшъуагъэх. Джащ фэдэу творческэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэми КъумпIыл Мурат якIолIагъ, гущыIэгъу афэ­хъугъ. Культурэм иучреждение игъэцэкIэжьын къыхэлэжьэгъэ пстэуми, анахьэу Адыгеим и ЛIышъхьэ, зэрафэразэхэр цIыф­хэм къаIуагъ.

Гупчэм Iоф щызышIэхэрэм, мыщ щызэрэугъоирэ ­творче­скэ купхэм щыкIагъэхэр яIэ­хэмэ Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэуп­чIагъ. Аппаратурэу ыкIи шъуашэу къызкIэлъэIугъэхэр къазэра­фащэфыщтхэр къари­Iуагъ.

Шъугу къэдгъэкIыжьын, федеральнэ партийнэ проектэу «Культура малой Родины» зы­фиIорэм игъэцэкIэн къыды­хэлъытагъэу псэупIэу Тамбовскэм дэт культурэм иучреждение игъэкIотыгъэ гъэцэкIэ­жьынхэр рашIылIагъэх. 2017 — 2018-рэ илъэсхэм мы проектым ишIуагъэкIэ къуаджэхэу Джэджэхьаблэ, Еджэркъуае, Хьатикъуае Iоф ащызышIэрэ культурэм иунэхэр зэрифэ­шъуашэу зэтырагъэпсыхьагъэх. Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, Урысыем икъэлэ цIыкIухэм ятеатрэхэм, къоджэ псэупIэхэм ащыIэ клубхэм, кIэлэцIыкIу театрэхэм япроцент 80 фэдизмэ гъэцэкIэжьынхэр ящыкIагъэх. Мы программэм ишIуагъэкIэ непэ гумэ­кIыгъуабэ дэгъэзыжьыгъэ мэхъу, ар тапэкIи лъагъэкIотэн гухэлъ щыI.

— Къуаджэм щыпсэурэ цIыфхэр зыщызэрэугъоин, шIуагъэ къытэу яуахътэ зыща­гъэкIон алъэкIыщт чIыпIэу культурэм и Унэ щыт. Ащ пае псэупIэхэм адэт мыщ фэдэ учреждениехэм гъэцэ­кIэжьынхэр ятэшIылIэх, зэтетэгъэпсыхьэх, ящыкIагъэр ядгъэгъотыным тыпылъ. Уры­сыем и Президентэу Вла­димир Путиным къыгъэнэ­фэгъэ Лъэпкъ проектхэми мыщ дэжьым яшIогъэшхо къызэрэкIощтым щэч хэлъэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Шъхьэихыгъэ зэдэгущыIэгъу

Гупчэр къызеплъыхьэм ыуж Адыгеим и ЛIышъхьэ псэупIэм дэсхэм зэIукIэгъу адыриIагъ. Шъхьэихыгъэ зэдэгущыIэгъум илъэхъан цIыфхэм къатыгъэ упчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыгъэх. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх федеральнэ ин­спектор шъхьаIэу Сергей Дро­киныр, министрэхэм я Кабинет хэтхэм ащыщхэр, Джэджэ рай­оным иадминистрацие ипащэу Александр Бутусовыр, нэмыкIхэри.

Республикэм ипащэ зэдэгущыIэгъум пэублэ псалъэ къыщишIызэ мыщ фэдэ зэIукIэ­гъухэм, цIыф зэхахьэхэм мэхьанэшхо зэряIэр, ахэм яшIуа­гъэкIэ обществэм къыIэтырэ гумэкIыгъуабэ дэгъэзы­жьыгъэхэ зэрэхъурэр хигъэу­нэ­фыкIыгъ. Мы аужырэ илъэс­хэм шъолъырым социальнэ-­экономикэ хэхъоныгъэшIухэр зэришIыхэрэр анахь шъхьаIэу къыхигъэщыгъ. ГущыIэм пае, республикэ бюджетым ихъардж­хэр 2018-рэ илъэсым сомэ миллиард 20 хъущты­гъэмэ, мы илъэсым а къэгъэлъэгъоныр сомэ миллиард 25-рэ фэдиз хъунэу къалъытэ. Ащ фэдэ екIолIакIэм ишIуа­гъэкIэ социальнэ пшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу агъэцакIэх. УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр, УФ-м и Правительствэ, федеральнэ гупчэр зэрэпсаоу Адыгеим IэпыIэгъу къыфэхъух. Ащ фэдэ фыщы­тыкIэр зэхашIыкIызэ ыпэкIэ зэ­рэлъыкIуатэхэрэр, пшъэрылъхэр зэрагъэцакIэхэрэр Адыгеим ипащэ къыхигъэщыгъ.

— Культурэм иунэхэр зэ­рэдгъэцэкIэжьыщтхэм ылъэныкъокIэ илъэс пчъагъэм унэ­шъо гъэнэфагъэ тшIын, Iофыгъоу къэуцухэрэр зэ­шIотхынхэ тлъэкIыгъэп. Ау ащ фытегъэпсыхьэгъэ программэ зэфэшъхьафхэр щы­Iэхэ зэрэхъугъэм Iофхэм язы­тет хэпшIыкIэу нахьышIу ышIыгъ. 2018-рэ илъэсым мыщ фэдэ учреждении 8-мэ гъэцэкIэжьынхэр ятшIылIа­гъэх, мы илъэсым ахэр 9 мэ­хъу, зы псэолъакIэ къуаджэу Фэдз щытэшIы. ТапэкIи а IофшIэныр лъыдгъэкIо­тэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

ЦIыф зэхахьэм хэлэжьа­гъэхэм къатыгъэ упчIэхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ нэужым джэуапхэр къаритыжьыгъэх. Iофыгъоу къаIэтыгъэхэм япхыгъэу ведомствэхэм япащэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афи­шIыгъэх.

ГущыIэм пае, мы муници­палитетым игурыт еджапIэу N 11-м ипащэ кадрэхэм ягъэ­хьазырын, гъэсэныгъэм иучреждениехэм специалист ныбжьыкIэхэр къящэлIэгъэнхэм иIофыгъо ыгъэгумэкIэу рес­публикэм ипащэ зыкъыфи­гъэзагъ.

— Культурэм иунэхэм ада­кIоу цIыфхэм ящыкIэгъэ медикхэр, кIэлэегъаджэхэр къуа­джэ пэпчъ иIэнхэ фае. Непэ ащ фэдэ амал фе­деральнэ гупчэм къытеты. Программэу «Земскэ кIэлэ­егъадж» зыфиIорэм игъэцэ­кIэн къихьащт илъэсым къэралыгъом щырагъэжьэщт. Къуаджэм щылэжьэн гухэлъ зиIэ специалист ныбжьыкIэм псэупIэ зэригъэгъо­ты­ным фэшI сомэ миллион ра­­тызэ ашIыщт, ащ фэдэ Iэ­пыIэгъум шIогъэшхо къызэ­ритыщтым щэч хэлъэп. Ащ дакIоу мы сэнэхьатым зищы­Iэныгъэ гъогу езыпхыгъэхэр социальнэу ухъумэгъэнхэм, IэпыIэгъу тафэхъуным тынаI­э тет, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

ЦIыфхэм ягумэкIыгъохэр гъэунэфыгъэнхэм, нэужым ахэр зэхэфыгъэнхэм апае муниципалитетхэм, къоджэ псэупIэхэм япащэхэм зэрифэшъуашэу Iоф ашIэн, а пстэури къызщыра­IотыкIын алъэкIыщт зэхахьэхэр нахьыбэу рагъэкIокIынхэ зэ­рэфаер республикэм ипащэ къыIуагъ.

Джащ фэдэу демографием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет нахьышIу шIыгъэныр, сабыибэ зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу афэ­хъугъэныр пшъэрылъ шъхьа­Iэу зэрэщытыр, Урысыем и Президент мы Iофыгъом мэхьанэшхо зэрэритырэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ.

Псауныгъэр къэухъумэгъэным иIофыгъо зыфэбгъазэмэ, къихьащт илъэсым псэупIэу Сергиевскэм фельдшер-мамыку IэзэпIакIэ зэрэщашIыщтыр къыIуагъ министрэу Мэрэтыкъо Рустем. 2020-рэ илъэсым мыщ фэдэ псэолъэ 25-рэ респуб­ликэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащагъэпсынэу ары.

Тамбовскэм щыпсэухэрэм гумэкIыгъоу къаIэтыгъэхэм ащыщ электричествэ рыкIуапIэхэр жъы зэрэхъугъэм къы­хэкIыкIэ ар зэрифэшъуашэу къазэраIэкIэмыхьэрэр. Мы Iофыгъор зэхэфыгъэ зэрэхъущтыр республикэм ипащэ къариIуагъ.

Къоджэ псэупIэхэм ащызекIорэ общественнэ транспортыр къызыщыуцун ылъэкIыщт чIыпIэхэм ягъэпсын, къоджэ псэупIэм хахьэхэрэм яучреж­дениехэм ащыщхэм гъэцэкIэ­жьынхэр яшIылIэгъэнхэм, сабыибэ зэрыс унагъохэм Iэпы­Iэгъу афэхъугъэным, нэмыкIхэм япхыгъэ упчIэхэр цIыфхэм къа­тыгъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ ахэм зэкIэми игъэ­кIотыгъэ джэуапхэр къаритыжьыгъ, нэбгырэ пэпчъ иIофыгъо зэрэхэплъэщтхэр пытагъэ хэлъэу къариIуагъ. Къыз­дэкIогъэ псэупIэм спорт ыкIи кIэлэцIыкIу спорт площадкэ къыдашIыхьанэу къэзэрэугъоигъэхэм гущыIэ къаритыгъ.

ТХЬАРКЪОХЪО Адам.