ШIум ибзыхьаф кIодырэп

Адыгеим щызэлъашIэрэ журналистэу, Хэгъэгу зэошхом хэтыгъэу Хьанэхъу Асхьад Былау ыкъор къызыхъугъэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъурае гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым бэдзэогъум и 16-м щызэхащэгъагъ. Ар институтымрэ илъэс 30-м ехъум Асхьад Iоф зыщишIэгъэ Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгея» зыфиIорэмрэ зэдагъэхьазырыгъ.

Хьанэхъу Асхьад 1918-рэ илъэсым Теуцожь районым ит адыгэ къоджэ цIыкIоу Тыгъургъой къыщыхъугъ. Тарихъым къызэриIорэмкIэ, чылэр мы чIыпIэм къызэтIысым апэу къыдэхьагъэхэм ащыщыгъ Асхьад ятэжъэу Исхьакъ. Асхьад апэрэ адыгэ гъэсэгъэ-еджагъэ­хэм ащыщыгъ пIоми хъущт — кIэлэегъэджагъ. Лахъщыкъое (хычIэгъ хъугъэ) классибл еджапIэм илъэсыбэрэ идиректорыгъ. Ишъхьэгъуси ублэпIэ классхэмкIэ кIэлэегъэджагъ. Бын-унэгъо дахэ яIагъ: акъохэу Руслъан — философие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Зауркъан – апшъэрэ гъэсэныгъитIу иIагъ, педагогыгъ ыкIи анахьыкIэу Адам – музыкант-пианистыгъ, Мыекъопэ музыкальнэ училищым идиректорыгъ, АР-м культурэмкIэ иапэрэ ми­нистрагъ, Краснодар зэкIожьыми, IэнэтIэшхо иIагъ, ау игъо­нэмыс хъугъэ, Адам Адыгэ лъэпкъ культурэм, ятэ фэдэу, ыцIэ пытэу къыхэнагъ. Зэшхэм унэгъо дахэхэр, бынхэр яIэх, ахэм ялъфыгъэхэр джы къызэкIэхъухьэх. Я 50-рэ илъэсхэм Хьанэхъу Асхьад иунагъо Мые­къуапэ къэкощыжьыгъ, Адыгэ тхылъ тедзапIэм Iоф щишIагъ. 1954-рэ илъэсым къыщыублагъэу опсауфэкIэ Асхьад радиопчыхьэхэр зэхэщэгъэнхэм икIэщэкIуагъ. Ахэм зэлъашIэрэ усакIохэр, тхакIохэр, лэжьэкIо пэрытхэр, артистхэр, нэмыкI цIыф цIэрыIохэр ахагъэлажьэщтыгъэх, лъэпкъ культурэр зием нахь пэблагъэ зэрашIыщтым анаIэ тетыгъ.

Адыгэ радиом зэоуж илъэс­хэм ылъапсэ гъэпытэгъэным ыкIи хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным Хьанэхъу Асхьад иIахьышхо хэлъ. Мыщ дэжьым лIым ныбджэгъу-IофшIэгъу хьалэлхэу ЯхъулIэ Сэфэр, Жэнэ Къырымызэ, ХъутIыжъ Кимэ афэдэхэр къызэрэготыгъэхэм лъэшэу ишIуагъэ къэкIуагъ. Лъэпкъ куль­турэм Хьанэхъу Асхьад игупшысэ, игулъытэ, иакъыл-шIэныгъэ бэу хэхьагъ, шIоу ылэжьыгъэр цIыфхэм ащыгъупшэрэп, джары ар илъэси 100 зыщыхъу­рэм мэфэкI Iофтхьабзэр зыкIызэхащагъэр.

Iэнэ хъураеу «Адыгейское радио в системе средств массовых коммуникаций» зыфиIорэр шIуфэс гущыIэкIэ къызэIуихыгъ институтым ипащэу, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЛIыIужъу Адам.

Пстэуми апэу гущыIэр фигъэ­шъошагъ Адыгеим, Къэбэр­тэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэ­сым янароднэ тхакIоу, СССР-м, Урысыем ыкIи Адыгеим я Къэ­ралыгъо премиехэм ялауреатэу МэщбэшIэ Исхьакъ.

МэщбэшIэ Исхьакъ илъэс 20 ыныбжьэу хэутыным фигъэхьазырыгъэ итхылъ-поэмэу «ЦIыф лъэшхэр» ыблыгу чIэлъэу, зыдэжь щыIэгъэ тхакIоу Еутых Аскэри игъусэу Адыгэ хэку тхылъ тедзапIэм зэрэкIогъагъэ­хэр, ащ апэрэу лIы ищыгъэ дахэм — Хьанэхъу Асхьад зэрэщыIукIагъэхэр ыкIи тхьамэфэ имыкъукIэ итхылъ къызэрэдигъэкIыгъагъэр къыIотэжьыгъ, непи ащкIэ зэрэфэразэр къы­Iуагъ. Хьанэхъу Асхьад Адыгэ радиом иIофшIэн, адыгабзэм иIофхэр емызэщыжьэу зэрэлъи­гъэкIотагъэхэр МэщбашIэми кIигъэтхъыгъ.

Iэнэ хъураем хэлэжьагъэх ыкIи къыщыгущыIагъэх Адыгеим ишIэныгъэлэжьхэр, культурэм иIофышIэхэр. Iофтхьабзэм щыIагъэх Хьанэхъу Асхьад ыкъохэм яунагъохэр, Iахьыл гупсэхэм ащыщхэр. Хьанэхъум фэгъэхьыгъэ видеокъэгъэлъэгъоным хэлэжьагъэх радиом иIофышIэхэу КъумпIыл Светэ, Бэгъ Симэ, Лъэп­цIэрышэ Къунчыкъо. Ахэр гукъэкIыжь кIэкI фабэхэмкIэ цIыфхэм къадэгощагъэх. Шъхьэ­лэхъо Абу Хьанэхъу Асхьад фэгъэхьыгъэ рэзэныгъэ псэлъэ кIэкIэу къышIыгъагъэр къыкIаIотыкIыжьыгъ.

Iэнэ хъураем иIофшIэн лъагъэкIотагъ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иIофышIэ шъхьаIэу илъэсыбэрэ радиом Iоф щызышIагъэхэу, Хьанэхъу Асхьад зышIэхэу ЕмыкI Нурджан, Тэу Нуриет. Адыгэ радиом ипащэу ХьакIэмызэ Сусанэ мэфэкIымкIэ къафэгушIуагъ, мы уахътэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэр кIэкIэу къыIотагъ. Адыгэ радиом икъе­жьапIэ Iутыгъэхэу, ащ лъапсэ фэзышIыгъэхэм IофшIэкIошхоу, цIыфыгъэшхо зыхэлъыгъэу Хьа­нэхъу Асхьад зэращыщым, щы­сэтехыпIэу зэрэщытыгъэм кIигъэтхъыгъ.

Iофтхьабзэм къыщыгущыIа­гъэх шIэныгъэлэжьхэу ЩэшIэ Щамсэт, Мамый Руслъан, Гъыщ Нухьэ, Ацумыжъ Казбек, Ем­тIылъ Разиет, Асхьад ригъэджа­гъэхэу, дэгъоу зышIэщтыгъэхэм ащыщхэр. ЩэшIэ Щамсэт игущыIэ анахь щыхигъэунэфыкIыгъэр Асхьад зэдзэкIэкIо гъэшIэгъонэу, адыгэбзэ жэбзэ бай Iулъэу зэрэщытыгъэр, изэдзэкIыгъэ IофшIагъэхэр игуапэу зэрэзэпыригъазэхэрэр ары. Мамый Руслъан институтыр къыухыгъа­кIэу, адыгэ гъэзетым Iухьагъэу, ащ чIэс иныбджэгъухэм адэжь къакIоу щытыгъэ лIышхо ищыгъэр зэрилъэгъугъагъэр, етIанэ гъунэгъу зызэфэхъухэм зэрэзэ­фыщытыгъэхэр, акъылрэ цIыфыгъэ хабзэрэ зыкIэрыпхын нахьыжъэу зэрэщытыгъэр къы­Iотагъэх.

Iэнэ хъураем псэлъабэ къыщыраIотыкIыгъ. Ахэм Хьанэхъу Асхьад ищыIэныгъэ зыфэдагъэр, Адыгэ радиом итарихъ, адыгабзэм иIофыгъохэр радиожурналистхэм зэрэзэшIуахыхэрэр ыкIи охътакIэм радиор зэрехъулIэрэр къыщаIотагъ. Адыгабзэм икъызэ­тегъэнэн хэти ишъыпкъэ рихьы­лIэныр, тинахьыжъхэм ялъэ­ужышIу рыкIонхэр, гъэхъагъэхэр ашIынхэр ары анахь мэхьанэ зыфашIыгъэр.

Мамырыкъо Нуриет.
Сурэтыр тезыхыгъэр Iэшъы­нэ Аслъан.