ШIуагъэр нэрылъэгъоу

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэр

Урысыем щагъэнэфэгъэ проектэу «КIэугъоекIо правительствэм» къыдыхэ­лъытэгъэ лъэныкъохэр зыгъэцакIэхэу гъэсэныгъэм иучреждениехэу Мыекъуа­пэ дэтхэм ащыщхэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ ащыIагъ. Ащ игъусагъэх Росатомым икъыдэгъэкIын IофшIэн хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ ипащэу Сергей Обозовыр, мы компанием ипроектхэм ялъыплъакIоу Владимир Арженцовыр, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, проектэу «КIэугъоекIо правительствэр» республикэм щыгъэцэкIэгъэным фэгъэзэгъэ IофшIэкIо купым иадминистраторэу Хъоткъо Саниет.

Апэрэ псэуалъэу зэкIолIагъэхэр тикъэ­лэ шъхьаIэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 21-р ары. Проектэу «КIэугъоекIо кIэ­лэцIыкIу IыгъыпI» зыфиIорэр блэкIыгъэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мыщ щагъэ­цакIэ. Непэ ехъулIэу зэшIуахыгъэри макIэп, а пстэури республикэм ипащэ нэрылъэгъу фэхъугъ.

— Проектэу «КIэугъоекIо правительств» зыфиIорэм къы­гъэнафэхэрэ лъэныкъохэр шъолъырым ит организациехэм ащыщхэм ащагъэфедэнхэу рагъэ­жьагъ. Ахэр къыдэгъэкIыным, медицинэ фэIо-фашIэхэм, гъэсэныгъэм япхыгъэх. Мы лъэныкъом тинеущырэ мафэ зэрепхыгъэр дэгъоу къыдгурэIо, арышъ, кIэугъоеным ифилософие шапхъэ хъуным тыфэкIон фае. Ащ къыдыхэлъытагъэу кIэ­лэцIыкIу IыгъыпIэр, гурыт ыкIи апшъэрэ еджапIэр, Iоф­шIэныр зэпымыоу зэкIэлъыкIонхэм мэхьанэшхо иI, — къы­Iуагъ КъумпIыл Мурат.

Учреждением ипащэу Лые Саидэ къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр нэбгырэ 380-мэ ателъытагъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ проектым иапэрэ едзыгъо къыдыхэлъытагъэу зэшIуахын алъэкIыгъэр бэ. Мыщ дэжьым анахь шъхьаIэу зигугъу къэпшIын плъэкIыщтыр сымаджэ хъухэрэ сабыйхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу нахь макIэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм къакIохэрэр процент 45-кIэ нахьыбэ зэрэхъугъэхэр ары.

— КIэлэцIыкIухэр зэрэсымаджэхэрэм лъапсэу фэхъурэр зэдгъэшIагъ, ахэм япсауныгъэ гъэпытэгъэным фытегъэ­псыхьэгъэ упражнение зэфэшъхьафхэр зэхэдгъэуцуагъэх. МыщкIэ зишIогъэшхо къэкIуагъэр проектэу «КIэугъоекIо кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр» ары, — еIо учреждением ипащэ.

Проектым иапэрэ едзыгъо зэрифэшъуашэу зэрагъэцэкIагъэм ишыхьатэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм узэрэчIахьэу ны-тыхэр, сабыйхэр зэрэзекIонхэ фаер къэзыгъэлъэгъорэ шъо зэфэшъхьафхэр зиIэхэ тамыгъэхэр джэхашъом, дэпкъым атешIыхьагъэх. ГущыIэм пае, кIэлэцIыкIухэр щагум джэгунхэу ращыгъэхэмэ, ар къэзыгъэлъэгъорэ тамыгъэ пчъэм тарагъапкIэ. АщкIэ ны-тыхэм къагурэIо ясабыйхэр джырэ уахътэм зыдэщыIэхэр. Джаущтэу яуахъти лыеу арагъэгъэкIодырэп, упчIэу яIэхэр тхьапэу ателъхэм къатыратхэмэ, джэуапхэри пащэм къаритыжьыгъэхэу алъэгъунхэ алъэкIы. Джащ фэдэу спортзалыр, шхапIэр, джэгупIэр, медицинэ кабинетыр, нэмыкIхэри къэзыгъэлъагъохэрэ тамыгъэхэм шъо зэфэшъхьафхэр яIэх.


Проектым игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу сабыйхэм ящынэгъончъагъэ къэу­хъу­мэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ Iоф­тхьабзэхэр зэхащэнхэр, мыщкIэ IофшIэныр нахь агъэлъэшыныр ягухэлъ шъхьа­Iэу зэрэщытыр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипащэ къыIуагъ. ГущыIэм пае, фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ащагъэфедэрэ домофоныр, джащ фэдэу электрическэ къэ­лапчъэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм хагъэуцо­хэмэ ашIоигъу.
Нэужым АР-м и ЛIышъхьэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм икупхэм ащыщ рагъэблэгъагъ ыкIи «Фабрика процессов» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу джэгукIэ шIыкIэм тетэу гъэпсыгъэ урокыр зэрэкIорэм нэIуасэ фашIыгъ. Сабыйхэм машинэшI заводым Iоф зэришIэрэр къагъэлъэ­гъуагъ. Такъикъ 15-м къыкIоцI шэпхъэ гъэнэфагъэхэм адиштэрэ автомобили 5 ахэм аугъоин фэягъ.

Ахэр зыщэфыщтым пстэури ыгу рихьын фае, щыкIагъэхэр, фыкъуагъэхэр транспортым иIэхэ хъущтэп. Пшъэры­лъэу апашъхьэ щытыр загъэцакIэкIэ машинэхэр ащэнышъ, ахъщэ къагъэхъэщт. КIэлэцIыкIухэм гуетыныгъэ фыряIэу IофшIэным къекIолIагъэх, щыкIэгъэ мыинэу къыхагъэщыгъэхэр дэгъэзыжьыгъэн­хэм фэшI анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэр зэфахьысыжьыгъэх. Ежь-ежьырэу яIофшIагъэ уасэ фашIыжьыгъ.

АР-м и ЛIышъхьэ шIогъэшIэгъонэу сабыйхэм алъыплъагъ, аныбжь емылъы­тыгъэу ахэр куоу зэрэгупшысэхэрэр, IофшIэным игъэцэкIэн екIолIэкIэ тэрэз къызэрэфагъотырэр къыхигъэщыгъ.

Джащ фэдэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм икупэу «Псауныгъэм икIэугъоен» зыфиIорэм Iоф зэришIэрэр хьакIэхэм зэрагъэлъэгъугъ. Мыщ къыдыхэлъыта­гъэу сабыйхэм ежь-ежьырэу массаж зыфашIыжьы, зарядкэ ашIы, загъэкъабзэ, апкъынэ-лынэ ыкIи япсауныгъэ агъэпытэ. Ащ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ сымаджэ хъухэрэм япчъагъэ фэди 6-кIэ нахь макIэ ашIын афызэшIокIыгъ.

Гурыт еджапIэр

Проектэу «КIэугъоекIо гурыт еджапI» зыфиIорэм игъэцэкIэн апэу езыгъэ­жьагъэхэм ащыщ Мыекъопэ гимназиеу N 22-р. Ащ ипащэу Ирина Андреевам къызэриIуагъэмкIэ, мыщ иапэрэ едзыгъоу 2017-рэ илъэсым шэкIогъум рагъэ­жьагъэм къыдыхэлъытагъэхэ пшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу агъэцэкIагъэх, ятIонэрэ уцугъор илъэсэу тызыхэтым имэзае рагъэжьагъ. Проектым хэла­жьэхэрэ кIэлэегъаджэхэм япчъагъэ фэди 2-кIэ, кIэлэеджакIохэр фэди 4-кIэ нахьыбэ хъугъэх.
— ЯтIонэрэ едзы­гъом къыды­хэлъытагъэу гумэкIыгъохэу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ, IофшIэныр нахьышIоу зэхэщэгъэнымкIэ предложениехэу щыIэхэр зэфэтэхьысыжьых. Ащ кIэлэегъаджэхэр, еджакIохэр, ны-тыхэр къыхэтэгъэ­лажьэх, -— къы­Iуагъ еджапIэм ипащэ.

Непэрэ мафэм ехъулIэу мы проектыр кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4-мэ ыкIи гурыт еджэпIи 4-мэ ащагъэцакIэ. Илъэ­си 3-м къыкIоцI гъэсэныгъэм иучреждениехэр зэкIэ а шIыкIэм техьанхэр пшъэрылъэу щыт.

Апшъэрэ еджапIэр

Къэралыгъо корпорациеу «Росатомыр» яIэпыIэгъоу проектэу «КIэугъоекIо ап­шъэрэ еджапI – Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университет» зыфиIорэм игъэцэкIэн мы илъэсым ра­гъэжьагъ. Мыщ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэу къыгъэ­нафэрэр апшъэрэ еджапIэр нахьышIоу зэрэбгъэIорышIэн плъэкIы­щтхэ шIыкIэхэр къыхэхыгъэнхэр, кIэлэегъа­джэхэм ыкIи студентхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр, гумэкIыгъохэу къэуцу­хэрэр псынкIэу дэгъэзыжьыгъэнхэр ыкIи учреждением интеллектуальнэ амалхэу IэкIэлъхэр ыгъэфедэнхэ ылъэкIыныр ары.

ШIуагъэ къэзытыщт проектыр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнымкIэ Мыекъо­пэ къэралыгъо технологическэ университетым иIофышIэхэм опыт гъэнэфагъэ яI. Мыщ епхыгъэу зэхащэгъэ егъэджэн гупчэу «IофшIэнхэм яфабрик» зыфиIорэр Адыгеим итренинговэ площадкэ шъхьаIэ хъугъэ. «КIэугъоекIо правительств» зыфиIорэ федеральнэ проектыр анахь дэгъоу зыгъэцакIэхэрэ шъолъырхэм республикэр ащыщ. Университетыр мыщ чанэу хэлажьэ, IофшIэным тэрэзэу укъекIолIэнымкIэ анахь шъхьаIэу щытхэм къэралыгъо къулыкъушIэхэр, предприятиехэм ыкIи организациехэм ялIыкIохэр нэIуасэ афашIых, рагъаджэх.

Мы проектым зэрэдыригъаштэрэр, университетым имызакъоу, шъолъырымкIи ащ игъэцэкIэн мэхьанэшхо зэриIэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ.

— Мы федеральнэ проектым игъэцэкIэн блэкIыгъэ илъэсым тыхэлэжьэнэу едгъэжьагъ. Мыщ къыдыхэлъытэгъэ проектэу «КIэугъоекIо IэзапIэр» зыфиIорэм изэшIохын апэ тыублагъэ. Ащ шIогъэшхо къызэритыгъэр зэфэхьысыжьхэм къагъэлъэгъуагъ ыкIи мы лъэны­къомкIэ IофшIэныр нахь дгъэлъэшынэу унашъо тшIыгъэ, —къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.

Проектым игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу апшъэрэ еджапIэм Iофышхо ышIагъ: шэпхъэ базэр агъэнэфагъ, гумэкIыгъо зыдэщыIэхэ лъэныкъохэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр аугъоигъэх ыкIи зэхафыгъэх, унашъоу ашIыгъэхэр щыIэныгъэм щыпхыращых.

ТХЬАРКЪОХЪО Адам.