ШIокI зимыIэ Iоф

Фэтэрыбэ хъурэ унэхэр гъэкIэжьыгъэнхэмкIэ фондыр зыщыIэр 2013-рэ илъэсым къыщыублагъ. Ащ пшъэрылъэу иIэр къатыбэу зэтет унэхэм ачIэсхэу псэупIэ-коммунальнэ фэIо-фашIэхэм ауасэ нэмыкIэу «капремонтым» пае мазэ къэс ахъщэ зытыхэрэм дэгъоу ашIэ. Фэтэрыбэ хъурэ унэм чIэсхэм зэкIэми зэдагъэфедэхэрэм, гущыIэм пае, унашъхьэм, дэкIояпIэхэм, IухьапIэхэм, нэмыкIхэм ягъэцэцэкIэжьын, ищыкIагъэмэ, ягъэкIэжьын ар зыфэгъэзагъэр. УФ-м псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтымкIэ и Кодекс зэхъокIыныгъэу фашIыгъэхэм къадыхэлъытагъэу ар щыIэ хъугъэ.

Фондым унэхэм ягъэкIэжьын зэрэлъигъэкIуатэрэм, ащ пае цIыфхэм мазэ къэс ахъщэу къатын фаем икъэугъоинкIэ Iофхэм язытет, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэу тыдэгущыIагъ ащ ипащэу Пщыгъон Руслъан.

— 2013-рэ илъэсым фэтэрыбэ хъурэ унэхэм ягъэкIэжьын фэгъэхьыгъэ зэхъокIыныгъэу УФ-м псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтымкIэ и Кодекс фашIыгъэхэм къапкъырыкIыгъэу, илъэсипшI пчъагъэхэм ателъытагъэу, унэхэм ягъэкIэжьын фытегъэпсыхьэгъэ программэ щыIэ хъугъэ, —къеIуатэ ащ. — 2014 — 2043-рэ илъэсхэр ары ащ къыхиубытэхэрэр. Адрэ субъектхэм афэдэу Адыгеими республикэ программэ щаштагъ ыкIи цIыфэу республикэм исхэм ар алъыIэсыным фэшI псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтхэмкIэ Министерствэм иинтернет нэкIубгъо къырагъэхьагъ. Нэужым илъэсыбэхэм ателъытэгъэ программэр илъэс заулэхэмкIэ зэтыраутыгъ. 2014 — 2017-рэ илъэсхэмкIэ программэм къыдилъытэщтыгъэ пстэури гъэцэкIагъэ хъугъэ, джы 2017 — 2019-рэ илъэсхэмкIэ программэр ары Iоф зэрэтшIэрэр.

— А илъэсхэм сыда шIагъэ хъугъэр?

— ПстэумкIи фэтэрыбэ хъурэ унэ 200 фэдиз республикэм щыгъэкIэжьыгъэ хъугъэ. Ащ щыщэу унэ 16-р ары 2014-рэ илъэсым гъэкIэжьын IофшIэнхэр зэрашIылIагъэхэр. 2015-рэ илъэсым унэ 36-м а пчъагъэр нагъэсыгъ, блэкIыгъэ илъэсым фэтэрыбэ хъурэ унэ 57-рэ гъэкIэжьыгъэ хъугъэ. Мы икIырэ 2017-рэ илъэсымкIэ унэ 88-рэ дгъэкIэжьынэу пшъэрылъ зыфэдгъэуцужьыгъагъ. ПстэумкIи сомэ миллиони 100 ащ пэIудгъэхьанэу щытыр. Игъом ыкIи икъоу зэкIэри зэшIохыгъэ хъугъэ. Унэу дгъэнэфэгъагъэхэм ащыщэу 70-м ящыкIэгъэ пстэури ятшIылIагъ, адрэхэм IофшIэнхэр мы мафэхэм ащэкIох, илъэсыр имыкIызэ тыухынхэм ыуж тит. Къихьащт 2018-рэ илъэсым фэтэрыбэ хъурэ унэ 90-рэ дгъэкIэжьын гухэлъ тиI, ащ сомэ миллиони 100-м ехъу пэIухьащт. Апэрэ илъэсхэу фэтэрыбэ хъурэ унэхэм ягъэцэкIэжьын зыщежьагъэм псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэмкIэ фонд щыIэу федеральнэ Гупчэм ахъщэ къытIупщыщтыгъ, непэ къаугъоирэ ахъщэр ары пстэури зэшIохыгъэ зэрэхъурэр.

— Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ягъэкIэжьын пае ахэм ачIэсхэм къатын фэе ахъщэм икъэугъоинкIэ республикэр ауж къинэхэрэм ащыщэу зэраIорэр шъыпкъа?

— Ащ фэгъэхьыгъэ унашъор къызыдэкIым, цIыфхэм ахъщэр къызэратыщт тхылъхэр афэдгощыгъагъэх. Охътабэ темышIэзэ ар хэукъоныгъэу зэрэщытыр къыдгурыIуагъ. А тхылъхэр цIыфхэм Iэрыфэгъу афэхъугъэхэп, нахьыбэхэм афэгъэфедэшъугъэхэп, чIэзынэгъапэхэри къахэкIыгъэх. Джа лъэхъаным «капремонтым» пэIухьащт ахъщэм икъэугъоин уигъэрэзэнэу щытыгъэп, дэй дэд пIоми хъущтгъагъэ. Мы илъэсым игъэтхэпэ мазэ къыщыублагъэу квитанциехэр афэдгъэхьыхэу едгъэжьагъ. Ахэм квадратнэ метрэ пчъагъэу цIыфым ахъщэ зыфитын фаери, зы квадратнэ метрэм ыуаси, пстэумкIэ мазэм ытын фаери зэхэугуфыкIыгъэу арыт, ежь зытырэм ыцIэ, ылъэкъуацIэ ритхэжьынэу ары ныIэп ищыкIагъэр. Джа квитанциехэр аIэкIэдгъэхьанхэу зедгъэжьагъэм къыщыублагъэу гъэкIэжьынхэм апае ахъщэр нахьыбэхэм игъом ыкIи икъоу къаты хъугъэ. ПстэумкIи къатын фаер процент 72-у къэугъоигъэ мэхъу. Ащ Адыгеир ауж къенэу зэраIорэр зэрэмышъыпкъэр къызэриушыхьатырэм Iо хэлъэп. Муниципальнэ образованиехэм ар ащыгъэцэкIагъэ зэрэхъурэр зэбгъапшэмэ, Мыекъуапэ апэ ит, процент 80-м ехъоу къеугъои. ГухэкIми, Адыгэкъалэ джыри ауж къенэ, ащ процент 40-м нигъэсырэп, адрэ муниципальнэ образованиехэм процент 50-м кIагъахьэ е макIэу къырагъэхъу.

— Хэбзэгъэуцугъэу щыIэмкIэ, цIыфхэм ахъщэр зыфагъэкIощтыр къыхахын фитых…

— Ары, фэтэрыбэ хъурэ унэхэм ачIэсхэм зэдагъэфедэхэрэм ягъэкIэжьын пае ахъщэр зыфагъэкIощтыр ежьхэм къыхахынэу псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтымкIэ Кодексым фитыныгъэ къареты. Ащ къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, унэм чIэсхэм зэIукIэ ашIэу зэхэгущыIэжьхэмэ, шъолъыр операторым ахъщэр фагъэкIощтмэ, хьауми ежьхэм счет къызэIуахынышъ, ащ рагъэхьащтмэ зэдаштэн алъэкIыщт. Ежьхэм яеу счет къызэIуахынэу рахъухьэмэ, унэм игъэкIэжьыни ахэм язакъоу япшъэрылъ мэхъу. IофшIэнышхохэр ищыкIагъэхэу, гущыIэм пае, унашъхьэр зэрэщытэу зэблэпхъун фаеу, ахъщэр имыкъурэмэ, щыкIэрэм икъэгъотыни ежьхэр ары зиIофыр. Унэр инэу, фэтэрыбэу зэхэтэу, цIыфэу чIэсхэр зэгурыIохэу, зэдэIужьхэу, чанхэмэ, ар хэкIыпIэ дэеп, ау ащ фэдэ унабэ щыIэп. А шIыкIэр зыгъэфедэу Адыгеим итыр уни 8 ныIэп.

— А Iофыгъом пае ахъщэ къэзымытыхэрэм сыда пшъэдэкIыжьэу ахьырэр?

— Къэзымытыхэрэм непэ джыри тазыр афытедгъахъорэп, ау… Зыпари къэзымытыгъэу е мэзэ заулэрэ къыти, Iэпэдэлэл зышIыжьыгъэу сомэ мин пчъагъэхэр зэтезыгъэхьагъэхэм яIоф хьыкумыр хэплъэнэу фэтэгъазэ. Ащ рихъухьагъэм елъытыгъэу нэужым чIыфэр хьыкум приставхэм къаугъоижьы. Ащ тетэу тхылъ 3000-м ехъу хьыкумхэм афэдгъэкIуагъ, сомэ миллиони 3 фэдиз къэугъоижьыгъэ хъугъэ. Iофыр хьыкумым нэтымыгъэсэу къядгъэты тшIоигъу, ау, гухэкIми, чIыфэ зытель пэпчъ текIолIэнэу амал тиIэп, ащ фэдиз IофышIэ тиIэп. Арышъ, а зыр ары хэкIыпIэу къэнэжьырэр. ГъэкIэжьынхэм апае ахъщэ зэритыщтым дезымыгъаштэхэрэри джыри щыIэх. Ахэм афэдэхэм апае къыкIэзгъэтхъымэ сшIоигъу фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ачIэсхэм зэдагъэфедэхэрэм ягъэкIэжьын пае мазэ къэс ахъщэр птыныр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытым, законым ар къызэрэщыдэлъытагъэм.

— МыщкIэ хэта фэгъэкIотэныгъэхэр зиIэхэр?

— ЗаконымкIэ, мазэм ытынэу фагъэнэфагъэр игъом ыкIи икъоу ытыныр зэкIэми япшъэрылъ, ау… Нэжъ-Iужъэу зыныбжь илъэс 70 — 80-м ехъугъэхэу квадратнэ метрэ 33-м нахь мымакIэу зиIэхэм ахъщэу атырэм щыщ къэралыгъом компенсациекIэ къырегъэгъэзэжьы. Илъэс 70-м зыныбжь нэсыгъэхэм е шIокIыгъэхэм атырэм ипроцент 50-р ары къаратыжьырэр, илъэс 80-м шъхьарыкIыгъэхэм проценти 100-у къафырагъэгъэзэжьы. Ащ епхыгъэ тхылъхэр социальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ органхэр ары зыгъэпсыхэрэр. Ветеранхэм, сэкъатныгъэ зиIэхэм социальнэ пакетэу ПенсиехэмкIэ фондым къаритырэм псэупIэ-коммунальнэ фэIо-фашIэхэмкIэ фэгъэкIотэныгъэу къыдыхэлъытагъэхэм гъэкIэжьынхэри ащыщ мэхъу.

ДэгущыIагъэр ХЪУТ Нэфсэт.

Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.