ШЭУДЖЭН РАЙОНЫМ ИЗЫ МАФ

МЭРЭТЫКЪО Аслъан: «Дгъэнэфэгъэ пшъэрылъхэр зэрэдгъэцэкIэщтхэм тыпылъыщт»

ЧIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэм иорганхэм яIофшIэнкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр, социальнэ хэхъоныгъэхэр яIэнхэр, экономикэм ылъэныкъокIэ лъэгэпIэ гъэнэфагъэхэм анэсынхэр ары. Ахэр къазэрадэхъухэрэм ыкIи гухэлъышIоу зыдаIыгъхэм защыдгъэгъозэнэу муниципальнэ образованиеу «Шэуджэн район» зыфиIорэм ипащэу Мэрэтыкъо Аслъан джырэблагъэ гущыIэгъу тыфэхъугъ.

Шэуджэн районым псэупIэ 37-рэ къыхеубытэ, нэбгырэ мин 16-рэ 800-рэ щэпсэу.

— Аслъан, апэрапшIэу, тизэдэгущыIэгъу зэредгъажьэмэ сшIоигъор икIыгъэ илъэсым анахьэу шъунаIэ зытежъугъэтыгъэ лъэныкъохэр ары.

— Ыпэрэ илъэсхэм афэдэу джыри муниципальнэ образованием иэкономикэ гъэпытэгъэным тыпылъыгъ, муниципальнэ фэIо-фашIэхэм язытет ыкIи яIэрыфэгъугъэ нахьышIу шIыгъэным тыдэлэжьагъ, бюджетнэ ахъщэм, мылъкум ыкIи чIыгу ресурсхэм шIуагъэ къахьэу зэрэдгъэфедэщтхэм тынаIэ атетыгъ.

Районым иинфраструктурэ исистемэхэм зыпкъ итэу Iоф ашIагъ, гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм алъэныкъокIэ фэIо-фашIэхэр афагъэцэкIагъ, зытефэхэрэм социальнэ IэпыIэгъу ядгъэгъотыгъ.

Урысые Федерацием и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэни тщыгъупшагъэп, зэрэтфэлъэкIэу лъэгэпIэ гъэнэфагъэхэм ахэр анэдгъэсынхэм Iоф дэтшIагъ.

— Районым иэкономикэ лъапсэу иIэр промышленностым ипредприятиехэр ары. Сыд хахъуа ахэм ашIыгъэр?

— 2016-рэ илъэсым промышленнэ производствэм сомэ миллион 58-рэ мин 502,8-рэ къыкIэкIуагъ. Ар къэзытыгъэр предприятие нахь инхэу ыкIи гурытхэу районхэм итхэм ащыщхэу ОАО-у «Шовгеновское ДРСУ», ООО-хэу хьалыгъугъэжъэ заводэу «Шовгеновский», щэзаводу «Шовгеновский», МП-у «Жилкомсервис» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри. Пстэуми яIофшIэн проценти 144,5-м нэсэу агъэцэкIагъ, 2015-рэ илъэсым ебгъапшэмэ, проценти 158,9-м кIахьэу хэхъоныгъэ ашIыгъ.

— Непэ тикъэралыгъо анахьэу ынаIэ зытыригъэтыхэрэм бизнес цIыкIур ащыщ. Мы лъэныкъомкIэ шъуирайонкIэ Iофхэм язытет тыщыбгъэгъозагъэмэ дэгъугъэ.

— Шэуджэн районым предприятие цIыкIоу 60 ит, ахэм нэбгырэ 316-рэ ащэлажьэ. Ащ нэмыкIэу, унэе предпринимателэу 616-рэ щытхыгъ. Бизнес цIыкIум хэхъоныгъэу ышIырэмрэ шIуагъэу районым иэкономикэ хилъхьэрэмрэ къызыдэплъытэхэкIэ, тапэкIи муниципальнэ образованием хэхъоныгъэ ышIынымкIэ анахь лъэныкъо шъхьаIэхэм мыр ащыщ.

Программэу «Поддержка малого и среднего предпринимательства муниципального образования «Шовгеновский район» на 2015 — 2017 годы» зыфиIорэр пхырытэщы. Ащ мурад шъхьаIэу иIэр — предпринимательскэ IофшIэным пэрыохъоу фэхъухэрэр щыгъэзыегъэнхэр, нэкъокъонымкIэ бэдзэрым чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыныр, финанс къэкIуапIэхэм екIолIакIэу афыряIэм зегъэушъомбгъугъэныр. Шэуджэн районым предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ и Фонд а программэм игъэцэкIакIу. ЕзыгъэжьэгъэкIэ предпринимательхэм апае бизнес-планхэр Фондым афызэхегъэуцох, семинархэр афызэхещэх.

ИкIыгъэ илъэсым ахъщэ чIыфэу миллионитIурэ мин 30-рэ Фондым аритыгъ. Ежь Фондым район бюджет ахъщэ 2016-рэ илъэсым IэкIэхьагъэп.

Къэралыгъо IэпыIэгъу къаратынымкIэ зэнэкъокъум предпринимательствэ цIыкIум хэт нэбгырэ 11 хэлэжьагъ ыкIи ахэм зэкIэмкIи сомэ миллион 13-рэ мин 601-рэ аIэкIэхьагъ.

— Районым иэкономикэ лъапсэу иIэр инвестициеу къыхалъхьэрэр ары. Аслъан, мы уахътэм инвестиционнэ проектэу жъугъэ-цакIэхэрэм уакъытегущыIэ сшIоигъуагъ.

— Шъыпкъэ, инвестициехэр нахьыбэхэмэ, экономикэми зеушъомбгъу. Ащ зэпымыоу тыдэлажьэ, мыбэми, ахэм сомэ миллион 48-рэ мин 600-рэ бюджетым къыхалъхьагъ.

Инвестициехэр районым къетщэлIэнхэмкIэ площадкэ 12 дгъэхьазырыгъэ. Ахэр: гъэфэбэпIэ комплексым, былымышъхьэ 1200-м ателъытэгъэ фермэм ягъэпсын, автозаправкэ ыкIи техническэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ станцие къызэIухыгъэныр, дэжъые зыщагъэтIысыщтыр гъэхьазырыгъэныр, зашъохэрэ псыр зыщырагъэхъощт цехым, мыгъучIыпцIый материалхэр къыдэзыгъэкIырэ заводым яшIын, нэмыкIхэри. Фэтэр 18-у зэхэт унэу Хьакурынэхьаблэ щагъэпсыщтым ипроекти хьазыр. Пстэуми ящыкIэгъэ тхылъхэр дгъэхьазырыгъэх ыкIи Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ етхьылIагъэх. Илъэс къэс Шъачэ щыкIорэ инвестиционнэ форумым ахьыщтых.

Мы уахътэм зашъохэрэ псыр зыщырагъэхъощт заводэу Пщыжъхьаблэ дагъэуцощтым ипроект гъэцэкIэгъэным ыуж тит. Псыр къызыщычIащырэ чIыпIэр агъэнэфэгъах, псым изытет санитарнэ шапхъэхэм адиштэу Роспотребнадзорым ылъытагъ. Инвесторыр ООО-у «Аквапромыр» ары.

ЖьыкIэ Iоф зышIэрэ энергетическэ пкъыгъохэм яшIын Шэуджэн районым щырагъэжьэщт. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, Адыгеимрэ компаниеу «Атомэнергомаш» зыфиIорэмрэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм диштэу проектым игъэцэкIэн сомэ миллиарди 3 пэIуагъэхьащт. Мегаватти 144-рэ кIуачIэ зиIэ пкъыгъо 24-рэ агъэуцущт, ахэр зытырагъэуцощтхэ чIыгу Iахьэу къыхахыгъэхэр агъэхьазырых.

— Анахь гумэкIыгъохэм ащыщ цIыфхэм IофшIэн зэрамыгъотырэр. МыщкIэ сыда къэпIон плъэкIыщтыр?

— ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ район къулыкъум 2016-рэ илъэсым нэбгырэ 1929-мэ зыкъыфагъэзагъ. Учетым хагъэуцогъэ нэбгырэ 420-р къякIущт IофшIэным лъэхъух, 293-м Iоф ашIэрэп. Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, икIыгъэ илъэсым хъулъфыгъэхэр нахь чанэу IофшIэн лъыхъугъэх.

Зигугъу къэтшIырэ пIалъэм къыкIоцI нэбгыри 183-мэ IофшIэн къафагъотыгъ, ащ щыщэу нэбгырэ 41-р зэпымыоу Iоф зыщашIэщт чIыпIэхэм аIухьагъэх.

2016-рэ илъэсым Шэуджэн районым нэбгырэ 274-м IофшIэн ямыIэу щалъытагъ.

— Аслъан, мы илъэсми, ащ къыкIэлъыкIощтхэми сыда анахьэу шъузыдэлэжьэщтыр?

— 2017-рэ илъэсми, ащ къыкIэлъыкIощтхэми етхьыжьагъэуи, пэшIорыгъэшъэу дгъэнэфагъэуи пшъэрылъыбэ тиI. Ахэр нахь псынкIэу зэрэзэшIотхыщтхэм ыуж титыщт. Анахь шъхьаIэхэм кIэкIэу ягугъу къэсшIыщт. Къутырэу ХьапэкIае гурыт еджапIэу щыдгъэпсырэм иухыжьын. Артезиан псырыкIуапIэхэр зэрытымыщагъэу къэнэгъэ псэупIэхэу Заревэм, Веселэм, Дукмасовым ар анэгъэсыгъэныр. Районым зэкI пIоми хъунэу газыр яI, къэнагъэр къутырэу Семено-Макаренскэр ары, ащ джы гъэстыныпхъэ шхъуантIэр лъыд-гъэIэсыщт. Клубхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэ фае.

Джащ фэдэу гумэкIыгъо тыхэзыдзэрэ Iофыгъоу щыт псыхъохэм янэпкъхэр гъэпытэгъэнхэр. Псыхъоу Фарзэ ихэлъэдэжьыпIэу километри 6 фэдиз хъоу Пщыжъхьаблэ щыIэр гъэкъэбзэгъэным ипроект гъэхьазырыгъэныр.

Сыд фэдэ Iофыгъо етхьыжьагъэми, республикэм ипащэхэр IэпыIэгъу къытфэхъух, ахэр къыткъотхэу тапэкIи тызэрэзэдэлэжьэщтым тыпылъыщт.

— Опсэу, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.

ГъэрекIо къахьыжьыгъэм къыщыкIэщтэп

Адыгеим мэкъу-мэщым анахь зызыщырагъэушъомбгъурэм Шэуджэн районыр ащыщ. Непэ чIыгу гектар амылэжьэу ибгъотэщтэп. Ары пакIошъ, чIыгур афигъэкъурэп. Хабзэ зэрэхъугъэу, лэжьыгъэ бэгъуагъэ илъэс къэс мыщ къыщахьыжьы ыкIи пэрытныгъэр аIыгъ.

КъыхэкIырэп уахътэ губгъохэм IофшIэн гъэнэфагъэхэр ащымыкIохэу. Бжыхьасэхэм мы уахътэм язытет, гъэтхэ IофшIэнхэр зэрэзэшIуахыхэрэм тащигъэгъозагъ Шэуджэн районым мэкъу-мэщымкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Чэсэбый Анзор.

— ЗэкIэмкIи бжыхьэсэ гектар 17300-рэ районым къыщагъэкIыгъ, — къеIуатэ Чэсэбый Анзор. — Ащ щыщэу гектар 14295-р — коцы, 2160-р — хьэ, тритикалыр — 240-рэ. Рапсым гектар 605-рэ рагъэубытыгъ.

Непэрэ мафэм ехъулIэу районым аммиачнэ селитрэ тонн 3450-рэ фэдиз къыращагъ, ар ящыкIэгъэщт пчъагъэм ипроцент 83-рэ мэхъу. Лэжьыгъэ бэгъуагъэ къэхьыжьыгъэнымкIэ зишIуагъэ къэкIорэ препаратхэр, хьацIэ-пIацIэхэмрэ уцыжъхэмрэ хьасэхэм ахэзыгъэкIодыкIыщт щэнаутхэр къыдэзгъэкIырэ фирмэхэм зэзэгъыныгъэхэр адашIыхи къащэфыгъэх.

Бжыхьасэхэм язытети ГъэIорышIапIэм ипащэ кIэкIэу къытфытегущыIагъ. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, джыри пэсаIо зэфэхьысыжьхэр пшIынкIэ, гъатхэр оялэ хъоу, къямыгуаомэ, блэкIыгъэ илъэсым къырахыгъэ центнер пчъагъэм къыщыкIэщтэп. Рапхъыгъэ лэжьыгъэр зэкIэ дахэу къэкIыгъ, зэрахахъорэр зытетын фэе шапхъэхэм алъыIэсы.

— ТимэкъумэщышIэхэм алъэкI къамыгъанэу гъэтхэ IофшIэнхэм зафагъэхьазырыгъ, — еIо Чэсэбый Анзор. — Къэрсэбаным ижъон бэшIагъэу аухыгъ. Гъэтхасэхэр къанэрэ щымыIэу апхъыгъэх. ЗэрэдгъэнэфагъэмкIэ, гъэтхасэхэм чIыгу гектар 14504-рэ аубытыщт. Ащ щыщэу гектар 9675-м тыгъэгъазэр тырапхъэщт, натрыфыр — гектар 2560-рэ, зэнтхъыр — 235-рэ, кIэпыр — гектар 35-рэ мэхъух. Адрэ къанэрэр хэтэрыкIхэм ыкIи нэшэ-хъырбыдзхэм аубытыщт.

Джырэ лъэхъан былымхъуным нахь къыщыкIагъ. Ащ зыкъегъэIэты-жьыгъэным къэралыгъоми, тиреспубликэ ипащэхэми анаIэ тырагъэты. Ау цIыфхэм чIыгулэжьыным нахь зыфакъудыи, сыда пIомэ ащ хаплъхьэрэр пасэу къыотэжьы. Былымхъуныр ащ нахь къин ыкIи федэ хэпхыным охътабэ текIуадэ. 2017-рэ илъэсым ищылэ мазэ ехъулIэу Шэуджэн районым ихъызмэтшIэпIэ зэфэшъхьафхэм зэкIэмкIи былымышъхьэ 6414-рэ ащаIыгъыгъ, ащ щыщэу 3122-р чэмых. Мэлышъхьэ пчъагъэр 6617-м нэсы, къохэр — 2721-рэ, щагубзыухэр — 65676-рэ.

ЧIыгулэжьхэм, езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм, нэмыкIхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнхэмкIэ къэралыгъо программэу пхыращыхэрэм районыр чанэу ахэлажьэ. Ыпэрэ илъэсхэм афэдэу а программэхэр амыгъэфедагъэхэми, джы зэлъашIагъэу зэрэхэлэжьэщтхэм дэгуIэх. ИкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, фермер хъызмэтшIэпIи 9-мэ япащэхэм грантэу сомэ миллион 13,5-рэ, былымэхъо нэбгыри 2-мэ — сомэ миллион 19,1-рэ къаратыгъ. Мыгъэрэ зэнэкъокъум нэбгырэ 14 хэлажьэ. Ятхылъхэри агъэхьазырыгъах.

Программэхэри, ежь ялъэкIи къызфагъэфедэзэ, Шэуджэн районым ичIыгулэжьхэм техникэ дэгъукIэ зызэтырагъэпсыхьагъ. Ахэм IэкIыб къэралыгъохэм къащашIыгъэхэр бэу ахэтых, джырэ шапхъэхэм адештэх. 2012 — 2016-рэ илъэсхэм трактор 14, щэнаутхэр рытыраутхэу — 4, пхъэIашэу — 6, чIыгъэшIухэр рытыратакъоу — 5, сеялкэу — 6, зэрагъэушъэбэу — 3, нэмыкIхэри къащэфыгъэх.

Мы уахътэм чIыгур алэжьынымкIэ пэрыохъу щымыIэжьэу тигущыIэгъу хигъэунэфыкIыгъ. ГумэкIыгъо закъо къызхэкIырэр акIуачIи, яамали халъхьэзэ цIыфым къыгъэкIырэ лэжьыгъэм ыуасэ зэрэпыутыр ары. Сыд фэдэрэ IофшIэни зыкъыгъэшъыпкъэжьыным ущэгугъы. Ау теубытагъэ хэлъэу лэжьыгъэм уасэу иIэщтыр чIыгулэжьхэм ашIэрэп. Арэу щытми, агу мыкIодэу, чанэу, игъом ашIэн фэе IофшIэнхэр зэрахьэхэзэ, гъэхъэгъэшIухэр ашIых.

Къэралыгъо программэхэм яшIуагъэкIэ

Хьакурынэхьаблэ щыщ Блыпэшъэо Рэмэзан езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм ащыщ ыкIи ар программэму «Поддержка начинающих фермеров» зыфиIорэм хэлажьи, сомэ миллионрэ ныкъорэ къыратыгъ. ЧIыгу гектар 21-у ащ ылэжьырэм коцы, натрыф, тыгъэгъазэ, хьэ ащишIэхэрэр.

— Ахъщэу къысатыгъэм сэ симылъкоу сомэ мин 643-рэ хэзгъахъуи, — къеIуатэ Блыпэшъэо Рэмэзан, — тракторэу «Беларусь» зыфиIорэр, пхъэIашэ, культиватор, дискатор къэсщэфыгъэх. ИщыкIэгъэ техникэр уимыIэу чIыгум удэлэжьэшъущтэп, епшIылIэн фаер игъом умышIэмэ, къыотэжьыщтэп. Программэм ишIуагъэ лъэшэу къысэкIыгъ, ары мыхъугъэемэ, ащ фэдиз техникэр сфэщэфыщтыгъэп.

Тхылъхэм ягъэхьазырын къин тIэкIу пилъэгъуагъэми, джы Рэмэзан ичIыгу ылэжьыныр нахь псынкIэ къыфэхъущт.

***

Унэе хъызмэтшIапIэ зиIэхэм Дзыбэ Рустем ащыщ. Колхозхэр зызэхэкIыжьхэм, янэ-ятэхэм, ежьми къатефэжьыгъэ чIыгу Iахьхэр къаIихыжьыгъэхэу егъэлажьэх. Гектари 10-м ехъу нахь имыIэми, Рустем ащ федэ къызэрэригъэхьыщтым егупшысагъ.

— Коцы, тыгъэгъазэ, натрыф зыфэпIощтхэр сыпхъынхэмкIэ гектари 10-р мэкIаIо, федэ хъурэп, — къеIуатэ сигущыIэгъу. — Зы нэбгырэ сигъусэу хэтэрыкIхэм якъэгъэкIын тыдэлэжьэнэу итхъухьагъ ыкIи мыгъэ чIыплъым, натрыф лъэпкъэу «Бондюэль» зыфаIорэм, хъырбыдзым зафэдгъэзагъ. Анахьэу дгъэшIэгъуагъэр чIыплъыр къызэрэхихыгъэр ары. Ащ иIугъэкIын къин пылъэу къысщыхъугъ. ЗэрэщытымкIэ, цIыфым къыгъэкIырэр зыдищэщтым, ыосэщтым ыпэкIэ егупшысэ. Ащ фэдэу мызекIуагъэу щытэп сигущыIэгъуи.

— ЧIыплъым ицIынэгъум, иинагъэкIэ редискэм фэдиз зыхъурэм, зыщэфыщтхэр лъэшэу къыкIэупчIэх, — еIо Дзыбэ Рустем. — Къалэхэу Москва, Тула тщэщт, ахэм ялIыкIохэм тадэгущыIэгъахэу щыт. Мы лъэпкъым илэжьын къинышхоп, ау иIухыжьын — тхьапэхэр пытэу IэкIэ къызэрипчыщтым нахь къегъэхьылъэ.

«Бондюэль» натрыф лъэпкъыр щагу псэушъхьэхэмкIэ хъурэп, ар гъэжъуагъэу цIыфхэм ашхыныр якIас. Мыри дэгъоу IукIырэ лъэпкъхэм ащыщ. Рустем къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, джыдэдэми (рапхъыгъэ къодыем пае) нахь пасэу ахъщэ къязытыщт щэфакIохэр къафэкIох.

Хъырбыдзри мыфедэу пфэIощтэп, ау ар пасэу къэбгъэкIын фае. Илъэси 3-м къехъугъ Рустем ащ зыдэлажьэрэр. Джыри тапэкIэ хэтэрыкIхэм ахигъэхъон гухэлъ иIэу, шъофым псыр къызыщычIащыщт чIыпIэр аригъэубырыугъ. Нэшэбэгу, кабачки, картоф, цумпэ ышIэнхэу ыуж ит. Джащ фэдэу хэтэрыкIхэр зыщаIыгъыщтхэ псэуалъэ ышIынэу сигущыIэгъу егъэнафэ.

ГухэлъышIоу зыдиIыгъхэр Рустем къыдэхъунхэмкIэ, хэтэрыкIхэр къэгъэкIыгъэнхэмкIэ къэралыгъо программэу щыIэр къэкIощт илъэсым къызфигъэфедэ, ахъщэ чIыфэ банкым къыIихы шIоигъу.

«Iоф мыублэм блэ хэс» еIо адыгэ гущыIэжъым. Сыд фэдэрэ Iофи ебгъэжьэгъахэ зыхъукIэ, лъыбгъэкIотэщыт, нахьышIу зэрэпшIыщтыр къыхэпхыщт. Джа лъагъом тичIыгулэжьхэр чанэу рэкIох, хэкIыпIэхэм яусэх, лъэпкъышIухэр къызэрэхахыщтхэм, зэрагъэбэгъощтхэм дэлажьэх.

Лъэшэу ягуап

Гухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ федеральнэ про-граммэу «ПсэупIэ» зыфиIорэр тиреспуб-ликэкIэ анахь шIуагъэ къыхьэу зыщагъэцэ-кIагъэхэм Шэуджэн районыр ащыщ.

Ащ иадминистрацие ипащэ унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр агъотынымкIэ ишIогъэшхо арегъэкIы. Хабзэ зэрафэхъугъэу, мэфэкI шIыкIэм тетэу ахэм унэ сертификатхэр аретыжьых.

Шэуджэн район администрацием ипащэу Мэрэтыкъо Аслъан къызэрэтиIуагъэмкIэ, 2016-рэ илъэсым сомэ миллиони 2-рэ мин 784-рэ зытефэгъэ унэ сертификатхэр унэгъо ныбжьыкIи 5-мэ аратыгъэх. Мыхэм апэIухьэгъэ мылъкур федеральнэ, республикэ ыкIи район бюджетхэм къатIупщыгъэх. Районым ибюджет щыщ ахъщэу къызфагъэфедагъэр сомэ мин 600 мэхъу.

Ащ нэмыкIэу мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм ипрограммэу «Устойчивое развитие сельских территорий» зыфиIорэм хэлажьэх. ГъэрекIо мы лъэныкъомкIэ унэгъо ныбжьыкIи 4-мэ сертификатхэр аратыгъэх.

Пащэм къызэриIуагъэмкIэ, псэупIэр хэти къыщыпщэфын уфит, ау ар тиреспубликэ итын фае. Муниципальнэ образование пэпчъ псэупIэр зыфэдизыщтыр къэзыгъэнэфэрэ шапхъэ яI. Шэуджэн районымкIэ а шапхъэр зы нэбгырэм телъытагъэу квадратнэ метри 10 мэхъу. Унагъом нэбгыри 5 исмэ, квадратнэ метрэ 50-м нахь мымакIэу къащэфын фитых. Ау унагъом ахъщэ иIэмэ, хигъэхъон, псэупIэ нахь ин ыщэфын ылъэкIыщт.

ПсэупIэхэр ащэфы хъумэ, ар «аварийнэу» щымытыным, шапхъэу щыIэхэм адиштэхэмэ лъэплъэх. Джащ фэдэу щэфын-щэжьыным пылъ тхьапэхэр тэрэзхэмэ ауплъэкIу, нэужым ахъщэр афатIупщы.

Мэрэтыкъо Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу унэгъо 50 фэдиз джыри чэзыум хэт. 2017-рэ илъэсым псэупIэхэр къаратынэу, нэбгырэ 12-мэ (мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм ипрограммэмкIэ — 4, псэолъэшIынымкIэ Министерствэм ипрограммэкIэ — 8) ятхылъхэр хьазырэу щылъых. Ахъщэу район бюджетым къыфатIупщырэм елъытыгъ сертификатыр къызэратыщт пчъагъэри. Программэм 2020-рэ илъэсым нэс Iоф ышIэщт.

— Ащ тэркIэ мэхьанэшхо иI. Шъыпкъэу пIощтмэ, мы аужырэ илъэсхэм псэупIэ сертификатхэр зэттыгъэ унэгъо ныбжьыкIэхэм япчъагъэ хэхъуагъ, тапэкIи а IофтхьэбзэшIур лъыдгъэкIотэщт. Программэу щыIэхэм ныбжьыкIэхэр къахэлэжьэнхэмкIэ зыпари пэрыохъу къафэхъурэп.  Республикэ ыкIи федеральнэ бюджетхэм, псэолъэшIынымкIэ ыкIи мэкъу-мэщымкIэ министерствэхэм лъэшэу яшIогъэшхо къытэкIы, ащкIэ лъэшэу тафэраз, — къыIуагъ Шэуджэн район администрацием ипащэ.

Зинасып къыхьи псэупIэ сертификатыр зэратыгъэхэм ащыщ Хьакурынэхьаблэ щыщ зэшъхьэгъусэ ныбжьыкIэхэу Бэджэкъо Адамрэ Тамилэрэ. Мэшэлахьэу мыхэм сабыищ зэдапIу, Алинэ я 4-рэ классым щеджэ, шъэожъые зэтIуазэхэу Дамиррэ Мэдинрэ илъэси 8 аныбжь, я 2-рэ классым исых.

Тамилэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, унэгъо ныбжьыкIэхэм афэIорышIэрэ программэм хэуцохи, 2016-рэ илъэсым сертификат къаратыгъ ыкIи бэ тырамыгъашIэу унэ ащэфыгъ. Зэшъхьэгъусэхэр псэупIэ чэзыум илъэсым нахьыбэ хэтыгъэхэп, сыда пIомэ унэгъо Iужъу хъугъэх.

— Къэралыгъом иIэпыIэгъу тызэрэщыгугъыгъэр пкIэнчъэ хъугъэп, ащкIэ къэралыгъоми, Шэуджэн район администрацием ипащэу Мэрэтыкъо Аслъани тиунагъокIэ тафэраз. Сыда пIомэ ахъщэ зэIубгъэкIэнышъ, унэ пщэфыныр непэ хэткIи къины, анахьэу унэгъо ныбжьыкIэхэмкIэ. Арышъ, мы программэр ныбжьыкIэхэмкIэ IэпыIэгъушхоу щыт, — еIо Тамилэ.

Тамилэ илIакъокIэ Хьакъурынэхьаблэ щыщ, Iэзэщыкъхэм япхъу, Шэуджэн район телевидением илъэси 10 хъугъэу Iоф щешIэ. Ишъхьэгъусэу Адам «Адыгмежрегионгазым» икъутамэу Шэуджэн районым щыIэм щэлажьэ. Сабыищ зиIэ унэгъо ныбжьыкIэм квадратнэ метрэ 55-рэ зэрылъ унитIу хъурэр ыщэ-фыгъ. Программэм къыдилъытэрэ шапхъэхэмкIэ унэгъо ныб-жьыкIэм сомэ мин 720-рэ ратыгъ. Ежьхэми ны мылъкур ха-гъэхъожьи, чIыфэ хэмыхьэхэу унэ дэгъу зэрагъэгъотын алъэкIыгъ.

Адамрэ Тамилэрэ лъэшэу тигуапэу тэри тафэгушIо, ягухэлъышIухэр къадэхъунхэу, хахъо яIэ зэпытэу, ясабыйхэм яхъяр алъэгъоу, унэгъо кIыхьэ хъунхэу тафэлъаIо.

ЦIыфхэр къафэразэх, ар зымыуасэ щыIэп

Хьалыгъур — тищыIэныгъэ хэпхын умылъэкIын гъомылапхъ, ар зэкIэми ашъхь, ары тибаиныгъэр. Анахь хэгъэгушхом къыщегъэжьагъэу, чылэгъо цIыкIум щиухыжьэу ящыIэкIэ-псэукIэ зэлъытыгъэр хьалыгъур икъоу яIэныр ары.

Хьалыгъу ымышхэу щыIэн ымылъэкIыщтэу бэмэ аIо. ХэткIи шъэфэп, хьалыгъум идэгъугъэ зэлъытыгъэр ар зыхашIыкIырэр ары. Анахь федэкъэкIуапIэхэм ащыщэу алъытэзэ, непэ бэмэ хьалыгъугъэжъапIэхэр къызэIуахыгъэхэу мэлажьэх. Ащ къыхэкIэуи нэкъокъоныр азыфагу къетаджэ.

ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу хьалыгъугъэжъэ заводэу «Шовгеновский» зыфиIоу Къудайнэт Юрэ зипащэм хьалыгъоу къыгъажъэрэм идэгъугъэкIэ Шэуджэн районым имызакъоу, Адыгеим щызэлъашIагъ. Мамхыгъэ дэт заводым 1979-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ, хьалыгъу ыкIи тхьацухэкI зэмылIэужыгъохэр мыщ щагъажъэх. Ахэм ядэгъугъэкIэ республикэм ит хьалыгъугъэжъэпIэ анахь пэрытхэм ащыщ хъугъэх.

Заводым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, тхьацухэкI зэмылIэужыгъоу 8 фэдиз мыщ къыщашIы: хьалыгъу хъураер, плIэмыер, утхындзафэр зыхэлъыр, «купеческэ» зыцIэр, хьалыгъужъыехэр, батон зэмылIэужыгъохэр, нэмыкIхэри.

— Тэтыем нэмыкIэу хьалыгъугъэжъэпIэ унэе предприятие цIыкIухэр тирайон мымакIэу итых, — еIо Юрэ. — ФедэхэкIыпIэу ар бэмэ къыхахыгъэу хьалыгъу агъажъэ. Шъыпкъэу пIощтмэ, ахэм нэкъокъоныгъэшхо адытиI, сыда пIомэ хьалы-гъугъэжъапIэ къызэIуахы къэс тэ федэу къэтхьырэр нахь макIэ мэхъу. Ащ къыхэкIэу нахь дэгъоу Iоф зэрэтшIэщтым ыуж тит. АпэрапшIэ тынаIэ зытедгъэтырэр хьалыгъум идэгъугъ ары. Техническэ амалэу джыдэдэм нахьыбэмэ агъэфедэрэмкIэ тэри Iоф тшIэн тыфит. Ау тэ тызпылъыр Советскэ Союзым илъэхъан зэрэщытыгъэм фэдэу ГОСТ-м ишапхъэхэм татетэу Iоф тшIэныр ары ыкIи ар тэгъэцакIэ. Нахьыбэхэм хьалыгъур псынкIэу къызэрашIырэм фэдэу тэ тшIырэп. Ар IэшIу хъуным пае ищыкIагъэхэр зэкIэ етэхьылIэ, идэгъугъэ имызакъоу, пчъагъэм зэрэхэдгъэхъощтми тыпылъ.

Шэуджэн районым имызакъоу, хьалыгъоу «Шовгеновский» зыфиIорэр Мыекъуапэ, Кощхьэблэ, Джэджэ, Красногвардейскэ районхэм ащащэ. Машини 8 фэдиз яIэу, водитель-экспедиторхэм мафэ къэс хьалыгъур зэбгыращы. Ежь заводым хьалыгъур зыщищэрэ тучанитIу иI, зыр — Мыекъопэ гупчэ бэдзэрым, адрэр чылэ кIоцIым адэтых. Мы мафэм ехъулIэу заводым зэкIэмкIи нэбгырэ 35-рэ щэлажьэ. Чэщ-зымафэм зэпыу ямыIэу, смени 4-у Iоф ашIэ. ГурытымкIэ цIыфхэм ялэжьапкIэ сомэ мин 15 мэхъу.

— Хьалыгъур дэгъу, IэшIу хъуным пае ар зыхэтшIыкIырэ хьаджыгъэм бэ елъытыгъэр, — еIо Юрэ. — Ащ тедгъэфэным пае бэ хьаджыгъэ лъэпкъэу тызэплъыгъэр. Ставрополь краим къышIырэ хьаджыгъэр зэкIэмэ анахь дэгъоу дгъэунэфыгъэ ыкIи ащ тыкъыщыуцугъ.

Юрэ нафэ къызэрэтфишIыгъэмкIэ, мы уахътэм заводым гъэцэкIэжьын IофшIэн тIэкIу-шъокIухэр щэкIох. Оборудованиер зэблахъу, ар Волгоград къыращынэу мы уахътэм ежэх. Хьалыгъур зыщагъэжъэрэ хьакури, нэмыкI Iэмэ-псымэу чIэтхэри агъэцэкIэжьых. Ахэм яшIуагъэкIэ хьалыгъум идэгъугъэ джыри зэрэхэхъощтым щэч хэлъэп.

IЭШЪХЬЭМЭФЭ Гощхъан, илъэс 38-рэ хъугъэу технологэу Iоф ешIэ:

— Хьалыгъугъэжъэ заводыр къызызэIуахыгъэ 1979-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мыщ Iоф щысэшIэ. Хьалыгъур дэгъу, IэшIу хъуным пае ащ узэрэдэлажьэрэм мэхьанэшхо иI. Технологиеу тэ Iоф зэрэтшIэрэм фэдэм тетэу республикэм хьалыгъугъэжъэ завод итыжьэп пIоми ухэукъощтэп. ИжъыкIэ адыгэ унагъохэм зэрашIыщтыгъэм фэдэу хмелым хэшIыкIыгъэ тхьацу гъэтэджыгъэ цIынэмкIэ хьалыгъур зэхэтэлъхьэ. Ащ ишIуагъэкIэ хьалыгъум иIэшIугъэ адрэхэм бэкIэ атекIы, чэщым ар щылъыгъэми зэхэтакъорэп, шIоIурэп. ЦIыфхэм лъэшэу агу рихьэу ащэфы. Ар тэркIэ зымыуасэ щыIэп.

ГЪЫЩ Дэхэос:

— Илъэс 36-м ехъугъэу хьалыгъугъажъэу заводым сыщэлажьэ. Хьалыгъум имызакъоу, хьалыгъужъыехэр, зэтечъхэр тэшIых. Тхьацу гъэтэджыгъэ цIынэ зэрэдгъэфедэрэм къыхэкIэу тихьалыгъу IэшIу мэхъу, бэмэ агу рихьэу ащэфы. Ащ лъэшэу тегъэгушхо. СиIофшIэн сыгу рехьы, зы мафи къин къысщыхъугъэп, лэжьапкIэри дэеп. АщкIэ типащэ тыфэраз.

Илъэс 20 хъугъэу мэлажьэ

ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Адыгеяпаркет» зыфиIорэм икъутамэу Шэуджэн районым итым 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ. Цехым ипащэу Зэфэс Рэмэзан къызэрэтиIуагъэмкIэ, мыщ иофис шъхьаIэр Мыекъуапэ щыI, ащ ипащэр Зэфэс Аслъанчэрый.

Илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, унэе предприятие агъэпси, IофшIэныр рагъэжьэгъагъ. Джы цехыр зытет чIыгур ыпэкIэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ Унэу щытыгъ. 1990-рэ илъэсхэм ар зызэхэзыжьым, Зэфэс зэшхэм мы чIыпIэр къызIэкIагъахьи, якъарыукIэ цехыр зэтырагъэпсыхьагъ. Мыщ нэбгырэ 60-м ехъу щылажьэщтыгъ, къыдигъэкIырэ продукциери нахьыбагъ. Ау непэ, адрэ IофшIапIэхэм афэдэу, цехым федэшхо къыхьэу пфэIощтэп, сыда пIомэ пхъэм ыуасэ лъапIэ, ахъщэу халъхьэрэм икъоу зыкъигъэшъыпкъэжьырэп.

— Паркетым икъыдэгъэкIын ары нахьыбэу тызпылъыгъэр, — къеIуатэ Рэмэзан. — Ау щыIэныгъэр лъэкIуатэ, ренэу кIэ горэхэр къызыдехьых. Паркетыр лъапIэ зэрэхъугъэм къыхэкIэу, ламинатыр ашIопыутэу цIыфхэм нахьыбэу ащэфы хъугъэ. Тэри паркетым икъыдэгъэкIын нахь макIэ тшIын фаеу хъугъэ. Заказэу тиIэм елъытыгъэу ар афэтэшIы. Джыдэдэм нахьыбэу тыздэлажьэрэр пчъэхэм, шъхьаныгъупчъэхэм, дэкIояпIэхэм яшIын ары. Ахэр фабрикат ныкъошIэу тэгъэхьазырхэшъ, тиофис шъхьаIэу Мыекъуапэ щыIэм ятэгъащэх, нэужым ахэм Iофыр ыкIэм нагъэсыжьы.

Рэмэзан къызэриIуагъэмкIэ, Шэуджэн районымкIэ пхъэ Iофым пылъэу мы зы цехыр ары итыр. Пхъэр ащэфы, ау ар лъапIэ зэрашIыгъэм къыхэкIэу федэшхо къафыхэкIырэп. Мы лъэныкъом тIэкIу егъэгумэкIых, яIофшIэн къызэтырегъэуцо.

Непэрэ мафэм ехъулIэу цехым нэбгыри 10 щэлажьэ, дэсыгъо хэхыгъэ ямыIэу IофшIэнэу щыIэм елъытыгъэу цIыф-хэр къыдэкIых. Iэ-мэ-псымэу Iоф зэ-рашIэхэрэр Германием, Китаим къаращыгъэх.

— ТапэкIэ гухэлъэу тиIэхэм ащыщ IофшIэныр зыпкъ идгъэуцожьынэу ыкIи зедгъэушъомбгъунэу. Арэущтэу зыхъукIэ, IофшIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэу цIыфхэм ядгъэгъотыщт, къыдэдгъэкIырэми ипчъагъэ хэдгъэхъощт, — къыIуагъ Рэмэзан.

Цехыр зылажьэрэм къыщыублагъэу, илъэс 20-м ехъугъэу мастерэу мыщ Iоф щешIэ Шъаукъо Ритэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, цехым иIофшIэн зырегъэжьакIэм Iэмэ-псымэхэм, техникэм язэгъэуIункIэ къин алъэгъугъ. Нэужым мэкIэ-макIэзэ предприятиер ылъэ теуцуагъ.

— Лъэшэу тафэраз Зэфэс зэшхэу Аслъанчэрыерэ Рэмэзанрэ, — еIо Ритэ. — ЦIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъотых, игъом лэжьапкIэ къытаты, тиунагъохэр тIыгъыжьын тагъэлъэкIы. Зы мафи тыгу хагъэкIыгъэп, тызэдеIэжьзэ тызэдэлажьэ. Апэдэдэ паркетым икъыдэгъэкIын къыщедгъэжьэгъагъ, джы пчъэ-шъхьаныгъупчъэхэм танэсыгъ, мебельхэри тэшIых. Сэ бэ Iофэу згъэцакIэрэр (мэщхы Ритэ): пхъэр къызащэкIэ къэсэлъытэ, лъэныкъоу зыдэзгъэкIощтхэр сэгъэнафэ, пкъыгъоу ашIыхэрэм салъэплъэ, сафэсакъы. Нэужым ахэр къэзылъытэжьхэрэри сэры. IофышIэхэм сахэтэу ашIэрэр адэсшIэуи сыплъэгъущт. СиIофшIэн шIу сэлъэгъу.

Ритэ къызэриIуагъэмкIэ, ежь исэнэхьаткIэ экономист, Осетием техникумыр къыщиухыгъ. ИкIали, ипшъашъи унагъохэр яIэхэу мэпсэух. Ежьым IофшIапIэр ятIонэрэ унэ фэхъугъ.

— Пхъэм къелыжьыхэрэр ыпкIэ хэмылъэу фаехэм ятэты, къыкIэлъэIухэмэ, тракторымкIэ афэтэщэ. Джащ фэд, къуае зышIырэ хъызмэтшIапIэхэм опилкэр ятэты, тлъэкIырэмкIэ тадэIэпыIэ. Ащ нэмыкIэу еджапIэр е гуIэу сымаджэ горэ ахъщэ IофкIэ къытэолIагъэхэмэ, титхьаматэ зыпари IэпыIэгъунчъэу IуигъэкIыжьырэп, амалэу иIэм елъытыгъэу зэкIэми ишIуагъэ арегъэкIы, — къыIуагъ Ритэ.

Ыгу фэщагъ

ЦIыфым сэнэхьатэу зэригъэгъотыгъэр, ежь ыгукIэ зыфэщэгъэ IофшIэныр ыIэ къызыри-гъахьэкIэ, ащ гухахъо хигъуатэзэ рэлажьэ.

Зэшъхьэгъусэхэу БлэнэгъэпцIэ Аслъанрэ Дариетрэ предпринимательствэ цIыкIум пылъхэу Хьатыгъужъыкъуае зыщылажьэхэрэр тIэкIу шIагъэ. Ахэм ящагу ежьхэм яунэе цех къыщызэIуахыгъэу, 2013-рэ илъэсым къыщыублагъэу торт зэмылIэужыгъохэр, тхьацум хэшIыкIыгъэ нэмыкI шхыныгъо IэшIухэр къыщашIых. Ащ нэмыкIэу ежьхэм яунэе щэпIэ чIыпIэхэм япродукцие ащыIуагъэкIы.

БлэнэгъапцIэхэм ящагу дэт IэшIу-IушIушI цехэу «Дольче» зыфиIорэр зэтегъэпсыхьагъ, тыдэкIи къэбзэ-лъабз, санитарнэ шапхъэхэм адештэ. Цехым тызыкIогъэ уахътэм тефэу мыщ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр щыкIохэу тырихьылIагъ. Бысымхэм къызэрэтаIуагъэмкIэ, цехым зырагъэушъомбгъун гухэлъ яIэу джыри псэуалъэ къыпашIыхьэ.

Дариет къызэриIуагъэмкIэ, мыщ ыпэкIэ яунэе тучан агъэлажьэщтыгъ, ау ащ федэ къымыхьыжьы зэхъум зэфашIыжьыгъ. Ежь исэнэхьаткIэ кондитер-технолог, арыти, ишъхьэгъусэ къыдыригъашти, IэшIу-IушIушI цехыр зэтырагъэпсыхьагъ. ИщыкIэгъэ тхылъхэр агъэпсыхи, унэе предприятие къызэIуахыгъ. Ащ лъыпытэу езыгъэжьэгъэкIэ предпринимательхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ипрограммэ хэлажьэхи, сомэ мин 300 хъурэ грантыр къаратыгъ. АщкIэ цехыр зычIэтыщт псэуалъэр агъэуцугъ. Нэужым торт зышIыщт кондитерхэр рагъэджагъэх. Дариети зэрахэтэу ахэр нэбгыри 4 мэхъух. ЗэкIэмкIи торт зэмылIэужыгъоу 36-рэ фэдиз къашIы. Ащ нэмыкIэу хьаку хьалыжъор, тхьацу зэтечъхэр, кексхэр, печенье зэфэшъхьафхэр ашIых. Дариет иIофшIакIохэм афэраз, зэгурыIохэу зэдэлажьэх. КъашIырэм елъытыгъэу гурытымкIэ лэжьапкIэу сомэ мини 10 — 15 ареты.

— Шэуджэн районымкIэ тэры тортхэр къэзышIхэу щыIэр, нахьыбэм хьалыгъу агъажъэ. — еIо Дарыет. — Джыдэдэм тиIофшIэн джыри мылъку хэтэлъхьэми, тызпылъым зыкъе-гъэшъыпкъэжьы, зыми тыщымыкIэу тырыпсэун тэлъэкIы. Тортымрэ тхьацум хэшIыкIыгъэ гъэжъагъэхэмрэ зы цехым щытшIыщтыгъэ, чIыпIэр тфикъущтыгъэп. Джащ пае фэшъхьаф цех тэгъэпсы. Арэущтэу зыхъукIэ, джыри цIыф къэсштэнэу хъущт.

БлэнэгъэпцIэ зэшъхьэгъусэхэм яIуи-яшIи зэхэлъэу зэрэзэдэлажьэхэрэм ишIуагъэкIэ гъэхъагъэхэр ашIынхэ алъэкIы. Джырэ уахътэ ахэм щэпIэ чIыпIэхэр Кощхьаблэ ыкIи Хьакурынэхьаблэ ащыряIэхэу, хэ-гъэхъуагъэ имыIэу, къызэрашIыгъэ уасэмкIэ япродукцие ащащэ.

— ЦIыфхэр титортэу «Дольчэм» бэрэ къыкIэупчIэх, дэгъоу ащэфы, — еIо Дарыет. — Джэгу е мэфэкI зэхахьэ зиIэхэм ялъэIукIэ тортхэр афэтэшIых. Ащ нэмыкIэу къытфытеохэзэ хьаку хьалыжъохэр, тхьацу зэтечъхэр тагъэшIых. Тортыр зыхэтшIыкIырэ продукциер Краснодар ыкIи Ермэлхьаблэ къитэщы. Ащ хэлъыщтхэр анахь дэгъухэу, анахь лъапIэхэу къясэгъащэх. Ахэр нахь пыутэу сщэфынхэшъ, ащ сэ ахъщэ рысшIынэу зы мафи сыгу къэкIыгъэп. СэркIэ анахь шъхьаIэр ащ идэгъугъэ зыкъигъэшъыпкъэжьыныр, цIыфхэм агу рихьыныр ары. Ар тэркIэ зымыуасэ щыIэп.

Дариет зэрилъытэрэмкIэ, рихьыжьэгъэ Iофыр къыдэхъуным ишъхьэгъусэу Аслъан иIахьышхо хэлъ. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи ащ къыдыригъаштэзэ, кIуачIэ къыритызэ ыпэкIэ лъигъэкIотэн ылъэкIыгъ. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъищ зэдапIу. Анахьыжъыр унагъо ихьагъ, гурытыр — колледжым, нахьыкIэр гурыт еджапIэм ащеджэх.

— ЦIыфыр фаемэ, ымышIэшъун Iоф щымыIэу сэлъытэ, — еIо Дарыет. — Кондитерэу къэхъухэрэп, ащ зыфагъасэ нахь. Iофэу пшIэрэм угу фэщэгъэн фае. Iоф зышIэщтхэр сфимыгъэкъу хъумэ, сыкIэрэуцошъ, адэсэшIы. Непэ щэн-щэфэным нэкъокъон Iофри къыхэмыхьэу щытэп. Ащ сэ сыкъыгъащтэрэп. Нэкъокъоныр пхэмылъэу уимурадхэр къыбдэхъущтхэп. Сиунагъо, сисабыйхэр згъэтынчынхэу, сиIахьылхэм садеIэн слъэкIынэу Тхьэм амал къыситыгъэшъ, тапэкIи ар зэрэзгъэфедэщтым сыпылъыщт.

«ЦIыфым иIэм нахьи игугъэ нахьыб» аIо адыгэхэм. ТапэкIэ гухэлъэу яIэхэми Дариет тащигъэгъозагъ. Яцех зырагъэушъомбгъунэу ыкIи торт зэмылIэужыгъоу къашIыхэрэм япчъагъэ хагъэхъонэу, хьакукIи къащэфынэу фаех, япродукцие зыщыIуагъэкIыщт яунэе тучанхэри нахьыбэу къызэIуахынхэ ягухэлъ. Арэущтэу зыхъукIэ, IофшIапIэ зыгъотыщтхэри нахьыбэщт.

Предприниматель зэшъхьэгъусэхэм тапэкIи ящытхъу арагъаIозэ гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэу, щысэтехыпIэхэу гъогу дахэ рыкIонхэу афэтэIо.

Я 3 — 6-рэ нэкIубгъохэр зыгъэхьазырыгъэхэр  IЭШЪЫНЭ Сусанэрэ КIАРЭ Фатимэрэ.