ЦIыфыр зыгъэдахэрэр иIофшIагъ

ЕгъашIэм Iоф зышIэу къэзыхьыгъэ цIыфым игугъу дахэкIэ ашIэу хабзэ. Непэ зигугъу къэсшIы сшIоигъор ащ фэдэ лэжьэкIо къызэрыкIоу, цIыф шIагъоу Хъодэ Щамсудин Индрысэ ыкъор ары.

Ар къуаджэу Хьалъэкъуае къыщыхъугъ, янэ-ятэхэр колхозым апэ хэхьагъэхэм ащыщыгъэх, Совет хабзэр къуаджэм щыпытэным яIахьышIу хашIыхьагъ. КIэлэ бынэу унагъом исхэр амыгъэнэтIупцIэхэу апIугъэх, алэжьыгъэх. Анахь чъэпхъыгъэу зыкъэзыIэтырэр ны-тыхэм агоуцозэ къэтэджыгъэх. Щамсудинэу нахьыжъым къыкIэлъыкIорэр зэрытыгъэ чIыпIэр псынкIэгъуагъэп, Хьалъэкъуае уикIымэ, ПчыхьалIыкъуае укIозэ уеджэн фэягъэ. А лъэхъаным гъогу тэрэзи щыIагъэп, къесыми, къещхыми, чъыIэми еджапIэм игъом укIон фэягъэ.

— ЕгъашIэм сщыгъупшэжьынэп а мафэр, — еIо Щамсудинэ, — Хьалъэкъуаерэ ПчыхьалIыкъуаерэ азыфагу мэзышхо икIыщтыгъэ. Ар зэпыпчын хъумэ, IапчъэмкIэ — джары а гъогушхом зэреджэщтыгъэхэр — хъотэшхоу иIэр зэунэкIынышъ, учIэкIын фэягъэ. Чъыг къутамэхэр тIыгъхэу тызэпырыкIыщтыгъ. Къутамэхэр къыпыкIыкIхэмэ, псым тыкъыхапкIэу зэп-тIоп къызэрэхэкIыгъэр. Машинэ щэрэхъым хэшIыкIыгъэ ботэ инышхохэм псэу арыз хъугъэр къидгъэчъыти, урокым тычIахьэщтыгъ.

Щамсудинэ еджэным фэщагъэу щытыгъ, агроном сэнэхьатыр зэригъэгъотын ыгу хэлъыгъ. Ау инасып къыубытыгъэп. Нэмыц техакIохэр тихэгъэгу къызытебанэхэм, пый мэхъаджэм езэонхэу апэ чылэм дэкIыгъэхэм ятэу Индрысэ ахэтыгъ. ЛIыгъэ хэлъэу зэуагъэ, инасып къыубыти, уIагъэ телъэу къэкIожьыгъ. Ятэ ыуж ыкъо нахьыжъэу Шумафи зэо мэшIошхом пэхьагъ. 1938-рэ илъэсым кIэлэ ныбжьыкIэу Дзэ Плъыжьым къулыкъу щихьынэу ащагъ, фин заор къызежьэм, апэ тидзэкIолIхэм ахэтэу зэуагъэ. Хыкъумэу Хасан ыкIи Халхин-Гол ащыкIогъэ заохэм лIыгъэ ащызэрихьагъ. УIэгъэшхо телъэу псаоу къэкIожьыгъ.

Хъодэ унэгъошхом зыгорэ зышIэн зылъэкIынэу ахэтыгъэр Щамсудин арыгъэ. Илъэс 14 нахь зымыныбжь кIалэмкIэ къиныгъэ колхоз IофшIэн хьылъэхэр зэшIохыгъэнхэр, джащ фэдагъ унэгъо Iофхэри. ЗэрэныбжьыкIэм емылъытыгъэу, колхозэу «Путь Ильича» зыфиIорэм Iоф ышIэнэу зыхэхьэм, учетчикэу ригъэжьагъ. Илъэсырэ Iоф ышIагъэу тутынлэжь бригадэм ибригадирэу агъэнафи, пенсием окIожьыфэ лэжьагъэ. Хъодэ Щамсудинэ шъыпкъагъэ зиIэ адыгэлI, цIыф гумызагъ. «Удэгъуми, удэими укъэзышIэщтыр цIыфхэр ары», — еIо Щамсудинэ. НыбжьыкIэхэм язекIуакIэ, ягъэхъагъэхэм агъэгумэкIы, дахэу адэгущыIэ.

Щамсудинэ иIофшIэкIагъэм фэд ибын-унагъуи зэрипIугъэр. Ишъхьэгъусэу Нуриетрэ ежьыррэ кIэлиплIырэ пшъэшъитIурэ зэдапIугъ. ЗэкIэми апшъэрэ гъэсэныгъэхэр зэрагъэгъотыгъ, унагъохэр, сабыйхэр яIэхэу мэпсэух, мэлажьэх.

Зэшъхьэгъусэхэу Щамсудинрэ Нуриетрэ зызэкIыгъухэр илъэс 66-рэ мэхъу. Ар насыпыгъ. Ащ изакъоп, Хъодэ Щамсудинэ джыри зы гушIуагъо иI — ыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ. Тыгу къыддеIэу тыфэлъаIо псауныгъэ пытэ иIэу, ибын-унагъо датхъэу илъэсыбэрэ къытхэтынэу. Жъышъхьэ мафэ Алахьым ешI!

ХЪОДЭ Сэфэр.