ХэхъоныгъэшIухэр ышIыхэзэ ыпэкIэ лъэкIуатэ

Чъэпыогъум и 5-м Адыгэ Республикэр загъэпсыгъэр илъэс 28-рэ мэхъу. Мы уахътэм къыкIоцI республикэр ылъэ пы­тэу теуцуагъ, цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэу мыщ щыпсэухэрэм азыфагу зэгурыIоныгъэ ыкIи ныбджэгъуныгъэ зэри­лъым, мамырэу зэрэзэдэпсэухэрэм ишIуагъэкIэ хэхъоныгъэхэр ышIыгъэх, ыпэкIэ лъыкIотагъ.

Адыгэ Республикэм и ЛIы­шъхьэу КъумпIыл Мурат цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным, социальнэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм, эко­номикэм зыкъегъэIэтыгъэным, инвестициехэр нахьыбэ шIы­гъэным ынаIэ тет. Федеральнэ гупчэм зэгурыIоныгъэ дыриIэу Iоф дешIэ, ащ фэдэ зэфыщытыкIэм гъэхъэгъэшIухэр къыкIэ­лъэкIох. Ар къаушыхьаты мы аужырэ илъэсхэм шъолъырым щашIыгъэ ыкIи щагъэцэкIэ­жьы­гъэ псэуалъэхэм япчъагъэ зэ­рэбэм, бюджетым ыкIи инвес­тициехэм хэпшIыкIэу зэрахэ­хъуагъэм, нэмыкI лъэныкъохэми. Экономикэм хэхъоныгъэ езыгъэшIыщт программэхэм Адыгеир чанэу зэрахэлажьэрэр, къытефэрэр зэкIэ шIокI имыIэу зэригъэцакIэрэр, мылъкум игъэзекIонкIэ ыкIи игъэфедэнкIэ щысэ зытепхын субъектэу зэрэщытыр къэралыгъом ипащэхэм пчъагъэрэ къыха­гъэщыгъ.

Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн

УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыдигъэкIыгъэ жъоныгъокIэ унашъом къыды­хэлъытэгъэ лъэпкъ ыкIи фе­деральнэ проектхэу 2024-рэ илъэсым нэс ателъытагъэхэм ягъэцэкIэн шъолъырым мэхьа­нэшхо щыраты. БлэкIыгъэ илъэ­сым къыщыублагъэу проектхэм ягъэцэкIэн республикэм щы­рагъэжьагъ. Непэрэ мафэхэм яхъулIэу шъолъыр мэхьанэ зиIэ проект 49-рэ зэхагъэуцуагъ ыкIи аштагъ. Мы илъэсым проектхэм язэшIохын сомэ миллиарди 3,9-рэ фэдиз пэIуагъэхьанэу агъэ­нафэ. Ащ щыщэу миллиарди 3,5-р — федеральнэ гупчэм, миллион 230-м ехъур — рес­публикэм, адрэ къанэрэр муниципалитетхэм ыкIи нэмыкI къэкIуапIэхэм къахахыщт. Пшъэ­рылъхэр гъэцэкIагъэхэ зэрэ­хъурэм лъэплъэ Адыгеим щызэхащэгъэ Проектнэ офисыр. Джащ фэдэу бюджет ахъщэр гъэфедагъэ зэрэхъурэм пытагъэ хэлъэу къекIуалIэх.

Зэфэхьысыжь дэгъухэр къыкIэлъыкIуагъэх

Шъолъыр проектхэм ягъэцэкIэн республикэм зэрифэ­шъуашэу зэрэщызэхэщагъэм апэрэ зэфэхьысыжь дэгъухэр къыкIэлъыкIуагъэх. ГущыIэм пае, лъэпкъ проектэу «ПсэупIэр ыкIи къэлэ щыIакIэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу щагухэм ыкIи общественнэ чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр муниципалитетхэм зэкIэми ащызэхащагъэх. Джырэ уахътэ ехъулIэу общественнэ чIыпIэхэм ыкIи щагухэм ащыщхэм IофшIэнхэр ащаухыгъэх. Мы илъэсымкIэ зэтырагъэпсыхьанэу агъэнэфагъэхэм Iоф адашIэ. Ащ дакIоу гъо­гухэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын, предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым, гъэсэныгъэм, культурэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным хэхъоныгъэ ашIыным телъытэгъэ проектхэм язэшIохын республикэм ипащэхэм мэхьанэшхо раты, ахэмкIэ ашIагъэр бэ, непи IофшIэныр лъагъэкIуатэ.

— Лъэпкъ проектхэм апэ­Iухьэрэ мылъкур шIуагъэ къы­тэу зэрэдгъэфедэн фаем дакIоу къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм такIэхьан, къэра­лы­гъом ипащэ иунашъо къыды­хэлъытэгъэ лъэныкъо пстэ­ури дгъэцэкIэн зэрэфаем ты­наIэ тедгъэтын фае, — еIо Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.

Анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ цIыф­хэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу аIэкIэлъхэр нахьышIу шIыгъэныр, ащ епхыгъэу цIыфхэм ялэжьапкIэ къэIэтыгъэныр. Мыщ­кIэ зишIогъэшхо къакIорэр къэралыгъом ипащэ къы­ди­гъэкIыгъэ жъоныгъокIэ уна­шъохэм ягъэцэкIэн ары.

Экономикэр

Непэ экономикэм гъэхъагъэу иIэхэм уагъэрэзэнэу зэрэщытыр, ащкIэ шъолъырым зыпкъитыныгъэ зэрилъыр зэфэхьысыжьхэм нафэ къашIы. 2019-рэ илъэсым имэзих пштэмэ, промышленнэ ыкIи мэкъумэщ къы­дэгъэкIыным, псэолъэшIыным, инвестициехэм, нэмыкI лъэныкъохэмкIи хахъохэр щыIэх.

Пэрытныгъэ ыIыгъ

2018-рэ илъэсым имэзих егъэпшагъэмэ, мы илъэсым розничнэ сатыушIыным иоборот проценти 3,5-кIэ зыкъыIэтыгъ ыкIи сомэ миллиард 46,4-м кIэхьагъ. Къыблэ федеральнэ шъолъырым хэхьэрэ субъектхэр зэкIэ пштэмэ, мы лъэныкъомкIэ Адыгеим пэрытныгъэ ыIыгъ.

Мэкъумэщ хъызмэтыр

Илъэсныкъом телъытагъэу мэкъумэщ хъызмэтым къыди­гъэкIырэ продукцием ииндекс проценти 102,3-рэ мэхъу е сомэ миллиарди 5,5-рэ. 2019-рэ илъэсым ар сомэ миллиард 22,5-м кIэхьанэу агъэнафэ.

ПсэолъэшIыныр

Мы лъэныкъомкIэ респуб­ликэм щагъэцэкIэгъэ фэIо-фа­шIэхэр фэди 1,8-кIэ нахьыбэ хъугъэ, IофшIэнхэм сомэ миллиарди 8,3-рэ атефагъ. Псэу­пIэхэм яшIын фэгъэхьыгъэ пшъэ­рылъыр зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэным, мыщкIэ къэ­гъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм акIэ­хьэгъэным республикэм ипащэхэм анаIэ тет.

Промышленнэ къыдэгъэкIыныр

Адыгеим къыщыдагъэкIыгъэ продукцием, IофшIэнэу ыкIи фэIо-фашIэу агъэцэкIагъэхэм сомэ миллиард 26,4-рэ атефагъ. Промышленнэ къыдэ­гъэкIыным ииндекс зэрэпсаоу хэхъоныгъэхэр ышIыгъэх ыкIи проценти 101,6-м кIэхьагъ.

Инвестициехэр

Джырэ щыIакIэр пштэмэ, инвестициехэр экономикэм ылъапсэу зэрэщытым щэч хэлъэп. Инвестициехэр бэу зыхалъхьэрэ регионым хэхъоныгъэхэр ышIынхэ, социальнэ мэхьанэ зиIэ проектхэр ыкIи программэхэр щыIэныгъэм щыпхырищынхэ елъэкIы. Аужырэ илъэсхэм мы лъэныкъомкIэ Адыгеим щызэшIуахыгъэр бэ.

2018-рэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, Адыге­им имылъку шъхьаIэ ­инвестициеу къыхалъхьагъэр процент 200,6-м нэсы е сомэ миллиард 15,8-рэ. ПэшIорыгъэшъэу къызэралъытагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым ыкIэм нэс инвестициехэр сомэ миллиард 34-м кIэхьанэу ары.

Шъачэ, Санкт-Петербург, нэ­мыкI чIыпIэхэм ащызэхащэрэ экономическэ форумхэм рес­публикэр чанэу ахэлажьэ, про­ектэу къыгъэхьазырхэрэр ин­весторхэм зэрашIогъэшIэгъонхэм ишыхьатэу сомэ миллиард пчъагъэ зытефэрэ зэзэгъыныгъэхэм акIатхэ. Ахэм ащыщыбэхэр непэ щыIэныгъэм щы­пхырыщыгъэхэ хъугъэ, джырэ уахътэ агъэцакIэхэрэри щыIэх. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщэ лIыкIо купыр Тыркуем зэрэщыIагъэми мэхьанэшхо иI.

ЗекIоныр

Мы аужырэ илъэси 10-м Адыгеим зекIоным хэхъоны­гъэхэр щишIынхэм фэшI ащ иинфраструктурэ игъэпсын, изэ­тегъэпсыхьан сомэ миллиардитф фэдиз пэIуагъэхьагъ. Мылъкур федеральнэ ыкIи ­республикэ бюджетхэм къа­тIупщыгъ. Мыщ фытегъэпсы­хьэгъэ программэхэр шъолъырым зэрифэшъуашэу зэрэща­гъэцакIэхэрэм ишIуагъэкIэ газ ыкIи псырыкIуапIэхэр, лъэмыджхэр, гъогукIэхэр ашIыгъэх, агъэцэ­кIэжьыгъэх. Гъо­зэрыплъэрэ Лэгъо-Накъэрэ зэзыпхыщтхэ автомобиль гъогум ишIын лъагъэкIуатэ. Ащ фэдэ екIолIакIэм зэфэхьысыжь дэгъухэр къыкIэлъэкIох. Инфраструктурэм хэхъоныгъэшIухэр зэришIыхэрэм дакIоу Адыгеим икъушъхьэхэм, ичIыпIэ да­хэхэм защызыгъэпсэфырэ цIыф­хэм япчъагъэ илъэс къэс на­хьыбэ мэхъу.

Экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм, шIуагъэ къэзытырэ федеральнэ ыкIи республикэ программэхэр щыIэныгъэм щы­пхырыщыгъэнхэм, нэмыкI лъэныкъохэм республикэм ипащэхэм непэ Iоф адашIэ.

Федеральнэ гупчэм къыгъэ­нэфэрэ программэхэм шъо­лъырыр ахэлэжьэным пае ежь имылъкуи ахэм ахилъхьан фае. Мы лъэныкъомкIэ Адыгеир субъект анахь дэгъухэм аха­лъытэ, къытефэрэр зэкIэ шIокI имыIэу зэригъэцакIэрэм фэшI IэпыIэгъу тедзэр къыIэкIэхьэ, ащ ишIуагъэкIэ псэолъакIэхэр ашIынхэ, зищыкIагъэхэм гъэцэкIэжьынхэр арашIылIэнхэ, цIыфхэм, муниципалитетхэм IэпыIэгъу афэхъунхэ алъэкIы. Федеральнэ ведомствэхэм зэпхыныгъэу адыряIэр агъэпытэзэ, мы IофшIэныр тапэкIи рес­публикэм щылъагъэкIотэщт. Ащ фэдэ пшъэрылъ къегъэуцу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.

Я 3 — 4-рэ нэкIубгъохэр зыгъэхьазырыгъэр
ТХЬАРКЪОХЪО
Адам.