Усэхэр

Си Уахътэ мачъэ
псыхъоу

I

 

Гъэмафэр кIуагъэ,
Бжыхьэри блэкIыгъ,
КIымафэм илыгъу-лысти
БэмышIэу тшъхьэрыкIыгъ,
Джащ тетзэ шIу слъэгъугъэхэр
Дунаим хэкIокIагъэх,
Си Уахътэу псыхъо чъэрым
Ипс-нэпсы хэкIухьагъэх.

А псыхъор мачъэ лъэшэу,
Лъэхъаным хэмыуцоу,
Аблэчъэу чэфынчъагъэмэ,
Аблэчъэу нэшхъэигъомэ,
ГугъапIи, гугъэкIоди,
Шъхьэлъыти, шъхьэмылъыти
Псы цIынэм чIигъэбылъхьэу,
Ихэти, сыди Iулъхьэу
Зыфэхъурэ зы орыпсэу,
Зыгорэм ежь ынэпсэу…

Ау джары, сикъош, хъужьрэр,
Си Уахътэ мачъэ псыхъоу,
ШIу слъэгъурэр зэкIэ пщагъоу
Сэпашъхьэм хэкIокIэжьэу,
Е пахъэу къыIэтыгъэм,
Зэм тхъахъоу къысщыхъугъэм,
Ау нэпцIэу къычIэкIыгъэм
Спсэ щыщхэр щыгъощэжьхэу.

ЩыIагъэх, ау щыIэжьхэп,
Амакъи къысэIужьрэп,
Спэчыжьэ ахэр хъугъэх,
Хьадрыхэ гъогу техьагъэх,
Ау тыдэ схьын гукIэгъур,
Ау тыдэ схьын шIулъэгъур,
Гум шIэжьэу щыбырсыррэр,
Сыд сIоми мысамбыррэр?

Щхы макъи, губжы макъи,
Ятхъагъуи, ягукъауи,
СащэкIэ, сафэзэщы,
Симафи адисэщы
Псау фэдэхэу къысщыхъузэ,
ШIэжь къуапэмэ салъыхъузэ!

Сыфаеп зи ушъхьагъу сэ,
Сыфаеп чIыгум ыпсэ,
Ом иты жъуагъуи, тыгъи,
Дунаеу зэхалъхьагъи,
Сэ сызыфаер шъоры,
СыздыщыIэгъэ цIыфхэр,
Сэ сызыфаер шъоры,
СикIасэ хъугъэ цIыфхэр!

Шъэфыбзэм лъагъо иIэмэ,
Ошъогум исэлъагъомэ,
Пщэс нэфхэр есых нэгухэу,
БлэкIыгъэм исурэтхэу.

ЧIым рычъэрэ псыхъожъым
Игъунджэ ахэр хъугъэх,
Тызлъычъэрэ охътэжъым
ТIэкIу-тIэкIоу дэкIотагъэх.

Ау гури марышъ, мэсты,
Джэхьнэмы машIо хъужьэу,
Шъофышъхьэу зиунэкIыжьэу,
Топ пчъагъэу сшIузэхэзы.

ЩыIэжьэп пIоми хъун
Зи шIум фэкIожьэу гъогу.
ГъогукIэ хэт лъыхъун,
Къэнагъэр гухэкI закъу?

ЯтIуагъи, къытаIуагъи,
Псэм фабэу къынэсыгъи,
Охътэпсым зыдихьыгъэх,
Хы орым хихьажьыгъэх.

Ау джыри гум ыцыпэ
Зыгорэ зыдиIыгъ,
Гупшысэм ишъэу ыпэ,
Ар джыри щыкIэпIыгъ.
II
Си Уахътэ мачъэ псыхъоу,
ЛъэкъуакIэмэ алъыхъоу,
Сыздехьы симытхьалэу,
Псэу сиIэм фэхьалэлэу.

ГъогукIэ щымыIэжьми,
Сэ сшъхьэ ащ лъымыплъэжьми,
Псым ари ежь-ежьырэу
Къегъоты езэгъыжьэу.

ЛъэкъуакIэр хихы къэси,
Псэм щыщы Iахь сэ сIихэу,
Гъунапкъэ горэм нэсми,
Сымакъэ зэхимыхэу,
Сыздехьы щыщ сыхъугъэшъ,
Иор сыхэфэгъахэшъ.
Сыздехьы, ау сэ сэшIэ —
А чъэным иI кIэух,
Ащ фэкIо сэ сигъашIэ,
Къысэжэ си Псэхэх.

Ащ хэти IэкIэкIыгъэп,
Ащ хэти фырикъугъэп,
Бэ шIэн, макIэ тешIэн,
СиIофи ащ ышIэн.

Ау непэ ар сигугъэп,
Зызакъуи сиушъхьагъоп,
Сэ непэ шIу сэлъэгъу,
ЦIыфышIумэ сэ салъэхъу,
СыщыI сиуахътэ сиеу,
Ежь уахътэми сыриеу!

* * *

Сыд пае е хэт пае тэ тыщыIа?
Илъэсхэр къэтэгъашIа, е тэщыIа?
Тытещыныхьа тапэ гъогоу илъым,
Зыфэдэри тымышIэу къытпыщылъым?

Тибгынэжьына лъфыгъэ-пIугъэу тиIэм,
Щыгъупшэжьына лIакъом икъежьапIэ?
Къыгъотыжьынба тыжъым ихэпIэжъ,
Псы чъапIэм икъежьапIэу ипсынэжъ?

Зэгорэм къытщыкIагъэр, тызхэныгъэр,
Тэ тапэу лъфыгъэу тиIэм пэдгъохыгъэр,
ЫшIэнба ащ, е пкIэнчъэу тыулэугъа,
Атэ кIэнычъэу уахътэр дгъэкIодыгъа?

Сыд пае е хэт пае тэ тыщыIа?
Илъэсхэр къэтэгъашIа, е тэщыIа?
Джэуап зимыIэ упчIэмэ сагъапэ,
Джащ пае сикъэлэми сэ сэгъатхэ.

* * *

НэшIошIыгъэм о уиIэтынэп,
АкъылыгъэкIэ къыпфалъэгъунэп,
Къыбдэхъугъэмэ хъяр, ащ рыгушху,
Унэсыгъ къушъхьэ сыджым ышыгу!

Ау ащ пае ныбджэгъу къимыдзэжьэу,
Щытхъукоренэм зыребгъэхьыжьэу,
Е уикъошхэр Iоф о хэбдзэжьхэу,
Пщэс агъунэу зымыIэтыжь.

О уилэгъумэ уашъхьарыкIыгъэми,
Пэрыохъумэ уапхырыкIыгъэми,
Тинамыси зы бзыпхъэу уерэI,
ЦIыф гъэсагъэу о ущэрэI!

ГъашIэр пцIашхъо, ахъщэмэ пшахъо,
Цэ зырызэу зэхэлъэу къэлъагъо,
Ар джащ фэдэу зэхэтэкъужьы,
Е псы ормэ ачIэгъэу мэхъужьы.

Ау тхьамыкIэри, насып щыкIагъэри,
Зи зимыIэу шъофым къинагъэри
Орэмыхъу къэрарынчъэ-цIыфынчъэу,
Хэт ышIагъэри ащ ыгъэпкIэнчъэу.

* * *

Уахътэм икIыхьагъэ згъэунэфыгъэ,
Ар фэдиз сэ игъо сызфифагъэм,
Ар фэдиз сэ гъашIэу къэзгъэшIагъэм,
ЩыIэныгъэу сиIэм изэфагъэ.

Уахътэм икIыхьагъэ насыпыгъэшъ,
Синамыс насыпэу къысфычIэкIы,
Осэу икъэбзагъэ къытфесыгъэшъ,
Сихьэблашъхьэ пшысэм къеушъэкIы.

ШъхьарытIупщэу хышхом сызыхахьи,
ЛIэгъэпалъэу пкIыхьэм сызелъахъи,
Охътэ занэр шъэфэу къысщыхъугъ,
Ишъыпкъагъи бэрэ сылъыхъугъ.

СщэIэшъугъэр, къинэу сфэщэчыгъэр,
— Джары, сIуагъэ, уахътэм къыситыгъэр,
Сщыгъупшагъэу тыгъэу къысфепсыгъэр,
Тхьэм инурэу гучIэм къынэсыгъэр…

* * *

Ощхылэ мазэм,
Сыгу зыщыIасэм,
Мэзэу сапашъхьэм сэ сыхэплъыхьэ.
Фэнэхъо-нажъоу ар къыскIэнашъхьэ,
Нэмыз-Iумызэуи зысегъэлъэгъу,
Ощхыпс шъокIыгъэуи къысфэмэфашхъо.
Зэм пкIэшъэ дышъэмэ ашъо зэблихъоу,
Къысфэумэзэхы нэрымылъэгъоу.

Ощхылэ мазэм,
Сыгу зыщыIасэм,
Усэ сатырхэр тхьапэм къытехьэх,
Ощхыпс-гупшысэхэр ащ щызэхахьэх.
Псы гъоткIо минхэр чъыгмэ къячъэхых,
Къутэмэ джашъомэ къащызэпэчъэх.
Бжыхьэпэ уахътэм сыхагъэгъуазэ,
Сафэкъэрарэу зафэсэгъазэ.

Ощхылэ мазэм,
Сыгу зыщыIасэм,
Ом къекIыехых быбыжьрэ бзыухэр,
Афимыкъужьэу тыгъэ нэбзыйхэр.
МыдкIэ чIыгушъхьэм лъэбэнэ пчъагъэ
Ощхэу къещхыгъэм хешIыхьэ чъагъэу.
Тэухы бжыхьэр, благъэ кIымафэр,
ЩтыргъукIэу, осэу къэсыщт а мафэр!

* * *

ПцIыусхэу, къэрар зимыIэхэр,
МыцIыфхэу, джа щыIэ-щымыIэхэр,
Къытехьэх тигъогу, къытшIутехьэх,
Аусэпы, ауцIэпIы, щэхъушIэх.

Шъыпкъагъэр тщагъэгъупшэнэу,
ШхъорылIмэ тарагъэпшэнэу
Ащ фэдэхэр бэрэ фэягъэх,
Шъэфрытхъоу къыттебэнагъэх.

Ау тэри пцIым тыдихьыхэу,
ПцIы IэшIур апэу къыхэтхэу
Хъугъэба, шъыпкъэр дгъэбылъэу,
Дыджыгъэм гур фэдгъэуалъэу.

Сэ сэшIэ, сышыихъыгъэп,
Шыихъы цIыфи слъэгъугъэп,
Ау шъыпкъэр пкъэоу сиIагъ,
СыщэIэфэ ащ сыфэкIуагъ.

ЫIуагъэм адыгэр епцIыжьрэп,
Зэ Iуагъэр тIо Iуагъэ ышIыжьрэп.
Намысыр иIэубытыпIэу
ЩыIэнба, ар ыгъэлъапIэу!

* * *

ЦIыфхэр зыгъэразэрэм
Тхьэри егъэразэ,
Ащ ихъэрэ-пкIарэ
Хэпхъэгъэн ичарэ.

ЦIыфхэр зыгъэразэрэм
Ыгуи, сэшIэ, къабзэ.
Хьарамыгъэ иIэп,
Хъоршэрыгъэ хэлъэп.

Нэмэ кусэ-кусэу
Нэбзый мин къакIехы.
Нэгур шIум икупсэу,
ЗэмкIэ тыгъэ папкI.

Джарэу ащ ынапэ
Сакъэу къытфэшIэты.
ИшIулъэгъу ифабэ
Гури егъэушъэбы.

Бэп ащ фэдэу щыIэр,
Зафэу къыддыщыIэр,
Хьалэлыгъэ хэлъэу,
ШIу щэхъу ыгу имылъэу.

Ау а цIыф зырызмэ
Непэ тагъэразэ.
Къытпагъохэу гъатхэр
МэлэIичых ахэр!

* * *

Нэхэр плъырыжьхэп, мэкIуасэх,
Гутео макъэр мэIасэ.
Сыда гупшысэу щыIэщтыр,
Мы уахътэм узэгупшысэщтыр?

Ощхылэу шIункIы дунаир,
ШIункIы тищыIэныгъи!
КъикIыжьрэр сыд гуIэныгъэм,
Къэсыгъэу лIэныгъэ уаер?

А уаер ренэу пэсащэу
Къытфэсы гугъэнчъэ ощхэу,
Зэман хэхыгъэ имыIэу,
Тэщ пае чъыIэ-гомыIоу.

Ау гугъэр, тэ хъугъа гугъэр,
Ныбджэгъоу цIыфым иIагъэр?
КIодыгъа ари аужэу,
ЛIэныгъи, сыди емыжэу?

Нэхэр плъырыжьхэп, мэкIуасэх,
Гутео макъэр мэIасэ.
Гупсэхэр мэIэо-лъаох,
Псэм икъэбзагъэ фэлъаIох…

Сэпэ гъогур сикIэухэп

Сэпэ гъогур сыухыгъэ
Сигъэпшъыгъэу сэри.
Ау сыухрэп ащ пай гугъэр,
ГъашIэм гъусэу сиIэр.

Зысэплъыхьэ, сапэ илъыр
Гъогоп, цIырау шъоф.
КъызгурэIо къинэу хэлъыр,
СэркIэ ар мышъэф.

Жьыбгъэр лъэшы, тыгъэр стыры,
Зи къысшъхьасрэп сэ.
Гъунэ дэдэм щытыр сэры,
Мэлъэубабэ спсэ.

Лъэбэкъу сшIыгъэ. Джыри зы…
Гъогур кIэу хэсхыгъ.
ЦIырау шъофыр зэхэсэдзы,
Шъхьапи къахэсхыгъ.

Сэпэ гъогур сикIэухэп,
СшIын слъэкIыгъ лъэгъуакIэр,
СэшIэ, пкIункIэ ар IэшIэхэп,
Ау джащ фэд щыIакIэр.

Дэрбэ Тимур