УсакIор якIэлэегъэджагъ

Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм бэмышIэу мэфэкI дахэ щыIагъ. Ар зэлъашIэрэ журналистэу, усакIоу, философэу, къэралыгъо IофышIэу Евгений Саловыр къызыхъугъэр илъэс 70-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъагъ. ТхылъеджапIэм иунэшхо зэ­хэхьапIэ хьакIэщыр щашIыгъ: Iанэхэм IэшIу-IушIухэр, пхъэ­шъхьэ-мышъхьэхэр атетых. Ахэм акIэрысых кIэлэеджакIохэу гим­назиеу N 8-м къикIыгъэхэр, тхылъеджэ чанхэр ыкIи искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ колледжым итеатрэ къутамэ щеджэхэрэр, Евгений Саловымрэ тхылъеджапIэм идиректорэу Е. Н. Демьянковамрэ.

Тхылъ къэгъэлъэгъонэу «Прошлое — черновик будущего» зыфиIоу Саловым итворчествэ къизыIотыкIырэр лъэгъупIэ чIыпIэм щыт. Литературнэ хьакIэщым игъэхьазырын-зэхэщэн ыкIи икъиIотыкIын зыпшъэ ифа­гъэр тхылъеджапIэм иотдел ипащэу Елена Рудаковар ары.

Е. И. Саловыр зытхэрэр бэ­шIагъэп, илъэс 20 горэ ныIэп, ау а уахътэм ащ бэдэд къыдэхъугъэр. Литературнэ хьакIэщым хэлажьэхэрэм Елена Ни­колаевнам анаIэ тыраригъэ­дзагъ тхакIом ипроизведение зэ­фэшъхьафыбэ къэгъэлъэгъоным зэрэхэлъхэм, ахэм ащыщхэр егъэджэн программэхэм зэрахэтхэм, кIэлэцIыкIухэми ар зэрафатхэрэм, ау мы зичэзыу Iофтхьабзэр ироманэу «Чемерица» зыфиIорэм зэрэфэгъэ­хьыгъэщтыр. Рудаковам мы литературнэ сыхьатыр тхакIом ипатриотическэ произведе­ниехэмкIэ гъэзагъэу, Хэгъэгу зэошхоу щыIагъэм итемэ къы­зэ­Iуи­хэу зэрэгъэпсыгъэщтыр кIи­­гъэтхъыгъ. Ащ ыужым кIэкIэу тхакIом ищыIэныгъэ гъогу къы­Iотагъ, усэхэм, рассказхэм, по­вестхэм къакIэлъыкIоу ро­манхэр зэритхыгъэхэр, произ­ве­дение пэпчъ гъэшIэгъонэу, щыIэныгъэр нэм къыкIигъэуцоу, зэошхом имэхъэджагъэ зэхыуи­гъашIэу зэрэтхыгъэр кIигъэт­хъыгъ.

Зэо ужым, чъэпыогъум, 1948-рэ илъэсым Евгений Саловыр къызэрэхъугъэр, ятэжъ апэрэ дунэе заом, ятэ Хэгъэгу зэо­шхом зэрахэтыгъэхэр, янэ кIэлэегъаджэу Iоф зэришIэщтыгъэр Е. Рудаковам къыIуагъ. Янэжъ пшысэIуатэу зэрэщытыгъэм ыкIи ежь Евгений еджэным фэща­гъэу, тхылъыр икIасэу къызэ­рэтэджыгъэм тхэн Iофышхор къа­пкъырыкIыгъэу ылъытагъ. КIэлэцIыкIум илъэсих ыныбжьэу яунагъокIэ Мыекъопэ районым къызэрэкощыгъэхэр, поселкэу Первомайскэр псэупIэ гупсэф зэрафэхъугъэр кIэкIэу къыIо­тагъ.

ГущыIэр ащ фигъэзагъ литературнэ хьакIэщыр зыцIэкIэ зэхащэгъэ Е. И. Саловым. ЯкIэ­лэцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу заом фэгъэхьыгъэ фильмхэм яплъынхэр зэлэгъухэм зэрякIэ­сагъэр, еджэн сыхьатхэм патриотическэ пIуныгъэм чIыпIэшхо зэрэщыряIагъэр, зэIукIэгъоу ыкIи зэхахьэхэу, мэфэкIхэу заом ыкIи IофшIэным яветеранхэр зыхэлажьэхэу афызэхащэщтыгъэхэм лъэшэу яшIуагъэ къызэрякIыгъэр, заор къежьэныр, Гитлер мурад бзаджэу иIагъэр ыкIи тикъэралыгъошхощтыгъэу СССР-р а зэкIэми зэ­ряхъулIагъэр, советскэ народым илIыблэнэгъэ-лIыхъужъ­ныгъэ анахь Iэшэ чаным зэрэ­нахь лъэшыгъэр щысэхэмкIэ къыIотагъ. Зэо темэр шIогъэшIэгъонэу къызэрэтэджыгъэм, гурыт еджапIэм ия 7-рэ класс исэу тхэн-гупшысэныр къызэ­рэфэущыгъагъэм ягугъу къы­шIыгъ. Акъыл уцугъэкIэ урыс народым пэкIэкIыгъэ пстэуми ахэплъагъ, ТекIоныгъэшхор къы­дэхыгъошIоу щымытыгъэми, псэемыблэжьныгъэр, лIыгъэр жъалым машIом — заом зэрэтекIуагъэхэр Саловым къыIуагъ.

Зэо темэр зыпхырыкIырэ романэу «Чемерица» зыфиIорэр ытхыныр къызхэкIыгъэр, ащ къыIуатэрэр, гущыIэу «чемерицэм» къикIырэр ашIэмэ ашIоигъоу упчIэхэр тхылъым иавтор фагъэзагъэх, Саловым игуапэу ахэм джэуапхэр къаритыжьыгъэх. Чемерицэр — къэкIырэ уц лъэпкъэу зиягъэ къакIохэрэм зэращыщыр, зэо жъалымэу тхьамыкIагъор цIыфым къыфэзыхьырэр ащ зэрэфигъэдагъэр къыIотагъ.

Чемерицэр адыгэхэм «блэуц» зыфаIорэр ары, ыцIэм фэдэр ышъхь.

ИскусствэхэмкIэ Адыгэ рес­публикэ колледжэу Тхьабысым Умарэ ыцIэ зыхьырэм истудентхэр Е. Саловым ипроизведе­ниехэм къахэхыгъэ пычыгъохэм IупкIэу къяджагъэх, къаIотагъэ­хэм блэкIыгъэ зэошхор зэрэ­хьылъагъэр, зэрэгукIодыгъуагъэр джыри зэ зэхыуагъашIэщтыгъ. Мамырныгъэр, рэхьатныгъэр ини цIыкIуи тIэ зэкIэ­дзагъэу ренэу тыухъумэн зыкIыфаем ахэм укъыфащэщтыгъ.

Литературнэ хьакIэщым Евге­ний Саловым бэ гъэшIэгъонэу къыщиIотагъэр, кIэлэеджакIохэри ягуапэу едэIугъэх. УсакIор мы мафэм ахэм якIэлэегъэ­джагъ, ар бэрэ агу къэкIыжьыщт.

Мамырыкъо Нуриет.
Сурэтхэр мэфэкIым къыщытырахыгъэх.