Упсаунэу уфаемэ

Уц дыджыр

Мы цIэр зиIэ къэкIырэ Iэзэгъу уцыр бэшIагъэ адыгэхэм зашIэрэр, тикIэлэцIыкIугъом бэрэ зэрагъэфедэщтыгъэри тинэрылъэгъугъ. Сабыим ыкIоцI узыгъэмэ ары нахьыбэрэмкIэ ар къызаштэщтыгъэр.

Народнэ медицинэм мы уцыр узыбэхэмкIэ Iэзэгъоу елъытэ. Уц дыджыр («полынь горькая» зыфаIорэр) бэдзэогъу-шышъхьэIу мазэхэм мэкъэгъагъэ, Iоныгъо- чъэпыогъу мазэхэм кIэхэм ягъо мэхъу.

ШIэныгъэлэжьхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, ащ итхьапэхэм, игуакIэхэм ашъхьапэхэм эфирнэ дагъэр, дубильнэ веществохэр, нэмыкIыбэхэри ахэ­лъых. Народнэ медицинэм ар егъэфедэ нэгъум икислотность макIэмэ, шIур мэузымэ, зэз щэрэбым еIэзэгъэнымкIэ.

* Шъуфэсакъ, щынагъо! Уц дыджыр бэу ыкIи зэпытэу охътабэрэ бгъэфедэ хъущтэп. Ар бэ зыхъукIэ, щэнаут мэхъу, лыпцэхэм фэщ къахахьэу ригъэ­жьэн ылъэкIыщт, ары пакIошъ, психическэ зэхъокIыныгъэхэри цIыфым иIэ хъунхэкIи щынагъо.

IэзэкIэ амалэу иIэхэр

КъамцIыч зытетхэм

Уц дыдж грамм 200-р жъгъэеу уупкIэтэнышъ, псыжъо стэчан кIэпкIэщт ыкIи такъикъ 20-рэ мэшIо макIэм тебгъэтыщт. Ууцу­хьанышъ ар фабэу сыхьатитIурэ щыбгъэтыщт. Зыузы­жьыхэрэм ыуж мафэ къэс зытIо-зыщэ ар къамцIычым щыпфэзэ пшIыщт.

Температурэр дэкIоягъэмэ, плъыр-стыр уз уиIэмэ

Уц дыдж гъэушкъоигъэ грамм 20-м аркъ литрэныкъо кIэпкIэнышъ, чэщ-зымафэм нахь мымакIэу щыбгъэтыщт (нахьыбэрэ щыбгъэтымэ нахьышIу). Нэбгырэ пэпчъ ежь къыхихын фае ришъущтыр зыфэдизыр: стэчанныкъом щегъэжьагъэу стэчаным изым нэсэу (тIэкIу-тIэкIоу, щэешъогъу пшIызэ) учъыежьыным ыпэкIэ уешъощт.

Нэгъуетэныр (гастритыр), дэеу шхэхэрэм

Мы уцым щыщ щайджэмышхышъхьэм (гъэушкъоигъэу) псыжъо стэчанитIу кIэпкIэнышъ, такъикъ 30-м щыбгъэтыщт. Узыжьынышъ, ушхэнкIэ сыхьатныкъо иIэу стэчаным ызыплIанэ фэдиз къыхэпхызэ мафэм щэгъогогъо уешъощт.

Марко зиIэхэм

Уц дыдж къичыгъакIэр бгъэ­ушъэбынышъ, псыр къыкIэп­фыщт. Ащ щыщэу джэмышхым изым пчэдыжьым уешъощт зыпари умышхызэ.

Гриппыр

Мы Iэзэгъу уц гъэгъугъэ, гъэушъэбыгъэм щыщэу джэмышхым изым псыжъо стэчан кIэпкIэнышъ, къэжъорэ псым ыкIыIу ышъхьэ пIуагъэу такъикъ 15-рэ тебгъэтыщт («водяная баня» зыфаIорэр). БгъэучъыIыжьынышъ, узыжьынышъ, ушхэнкIэ сыхьатныкъо щыIэу стэчаным ызыщанэ мафэм щэгъогогъо уешъозэ пшIыщт, шъоу тIэкIу хаплъхьэзэ.

Лъыр макIэмэ

Уц дыджым итхьапэхэм къа­кIэфыгъэ псы джэмышхышъхьэм мафэ къэс щэгъогогъо уешъозэ пшIымэ, лъыр нахь ыгъэбаищт.
Мы Iэзэгъу уцэу жъоныгъокIэ мазэм къаугъоигъэм щыщ гъэ­ушкъоигъэр миллилитри 150-рэ зэрыфэрэ хьакъу-шыкъум изы пшIынышъ, ащ аркъ кIэпкIэщт. Унэм ар тхьамэфищырэ (чIыпIэ мэзахэм) ибгъэтыщт. Щайджэмышхым из псым ащ щыщ гъот­кIуитIу е зы хэбгъаткIозэ мафэ къэс зэ уешъощт. Тхьамэфищырэ арэущтэу пшIынышъ, тхьамэфитIукIэ зэпыбгъэущт. ЕтIани арэущтэу тхьамэфищырэ уешъощт.

Псауныгъэ Тхьэм къышъует!

Нарэхэр

Ревматизмэ зиIэ сымэджитIумэ массажистхэр акIэрытхэу алъакъохэр аIотых, массаж афашIы. Зыр лъэшэу агъэтхьаусыхэ, мэщэIу, мэгырзы. ЯтIонэрэм къырашIэрэр лъэшэу игуапэу рэхьатэу щылъ.

— Сыдэущтэу ащ фэдизыр пщэIагъа, лъакъоу узырэм рашIэн къагъэнагъэп, сыгу къэуцун сшIошIыщтыгъ, — еIо зым.

— Ащ фэдиз сиделагъэп сэ узырэ лъакъор ястынышъ, рызгъэджэгунхэу, — иджэуап кIэкIы адырэм.

Операцие ашIынэу столым тырагъэгъолъхьагъэр ыгъэрэхьаты шIоигъоу врачым ащ реIо:

— УмыгумэкI ащ фэдизэу.

— СымыгумэкIын слъэкIына, апэрэу непэ операцие сашIы?!

— Сэри апэрэ операцие зэрэсшIырэр, ау ащ фэдизэу сызэрэмыгумэкIырэр олъэгъуба?!

— УигумэкIкIэ зыгорэм зыфэбгъэзагъэу щыта? – еупчIы врачыр ыпашъхьэ ис сымаджэм.

— Ары, аптекарым езгъэлъэгъугъ.

— Алахьым ешI ащ делагъэу къыуиIуагъэр.

— Ары, уадэжь сыкъэкIонэу къысиIуагъ.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр
ЖакIэмыкъо Аминэт.