Уикъуаджэ, уистаницэ е уикъутыр ятарихъ зэгъашIэ

Зышъхьэ зылъытэжьырэ цIыфымкIэ лъэпкъым игъогу, къуаджэм ыкIи нэмыкI псэу-пIэхэм ятарихъ шъыпкъэм тетэу зэгъэшIэгъэным мэхьанэшхо яI. Щэч хэлъэп  уиблэкIыгъэ ущыгъозэным уапэкIэ узэригъаплъэрэм. Ау нэбгырэ бэдэдэ уIукIэ-щтэп мы лъэныкъомкIэ шIэныгъэ IэкIэлъэу. АР-м ишIэныгъэлэжьхэм джары Адыгеим ичIыпIацIэхэмкIэ, псэупIэ чIыпIэхэмкIэ гъэзагъэу Iоф ашIэныр къызыхэкIыгъэр.

БэмышIэу, 2016-рэ илъэсым, Мыекъуапэ къыщыхаутыгъ «Из истории населенных пунктов Республики Адыгея» зыфиIорэм ия V-рэ къыдэкIыгъоу тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, АР-м шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм иIофышIэ шъхьаIэу ЕмтIылъ Разыет зиавторыр. НэкIубгъо 230-рэ хъурэ тхылъым архив материалхэр иIэубытыпIэхэу Разыет республикэм ипсэупIэ чIыпIэ 42-рэ къыщитхыхьагъ.

Адыгэ къоджэ 17-м, станицэ ыкIи къутыр 25-м ятарихъ кIэкI тхылъым къыщыIотагъ. Тхылъ кIышъом къуаджэ, станицэ, къутыр пэпчъ анахь зэрыгушхорэ цIыфхэу зыцIэ шIукIэ рязыгъэIуагъэхэр тешIыхьагъэх. Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Бжыхьакъо Къырымчэрые, къуаджэр Лъэустэнхьабл; ащ къыгот, Лахъщыкъуае щыщэу, Хэгъэгу зэошхом хэтыгъэу, апэрэ адыгэ бзылъфыгъэ летчицэу Бэгъужъэкъо Лелэ; Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Къош Алый, Блащэпсынэ щыщ; Нэхэе

Даут, къуаджэр Очэпщый. Тиуахътэ итарихъ саугъэтэу, къуаджэу Блащэпсынэ апэрэу щашIыгъэ мэщытыр. Къуаджэу Къунчыкъохьаблэ щыщ бзэшIэныгъэлэжьэу, фольклористэу, заом хэтыгъэу Иуаныкъо Нурбый; Аскъэлае щыщ Еутыххэм къатекIыгъэ бзылъфыгъэ тыжьынэшIэ IэпэIасэу Еутых Асе; Фэдз къыщыхъугъэу, щеджагъэу Нэгъэплъэ Аскэрбый — режиссер, кинематографист, УФ-м икинематографистхэм я Союз хэт. Къуаджэу Гъобэкъуае щыпсэугъэ апэрэ адыгэ усэкIошхоу Теуцожь Цыгъо ясурэтхэр. Апэрэ тхылъ зэгохыпIэм Адыгеим игеографическэ картэ тешIыхьагъ Фэдз къыщежьэу Псэйтыку нэсэу. Адыгеир инэп, ау дахэ, чIыопс хьалэмэт Тхьэм къырипэсыгъ. Ащ елъытыгъэу, адыгэм къиныбэ ыщэчыгъ, къызэпичыгъ. Кавказ заоу илъэси 100 зыкъудыигъэм, Октябрэ революцием, граждан заом ыкIи я II-рэ Хэгъэгу зэошхом адыгэ лъэпкъыр аужъгъэигъ. Мы тарихъ хъугъэ-шIагъэхэм ялъытыгъэу къуаджэхэм, станицэхэм, къутырхэм ашъхьэ къырыкIуагъэр, чIыпIэу зыдэщысхэр, цIыфэу ащыпсэухэрэр, щыIэкIэ-псэукIэр зэращыкIэкIырэр тхылъым кIэкIэу щыгъэунэфыгъ.

Я V-рэ къыдэкIыгъоу ЕмтIылъ Разыет Iоф зыдишIагъэм адыгэ къоджэ 17 къыдэхьагъ: Адэмый, Аскъэлай, Блащэпсын, Очэпщый, Гъобэкъуай, Джыракъый, Еджэркъуай, Кощхьабл, Къунчыкъохьабл, Мэфэхьабл, Пщыкъуйхьабл, Лъэустэнхьабл, Тыгъургъой, Тэуехьабл, Хьаджыкъо, Хьатикъуай, Фэдз. Станицэу, къутырэу 25-рэ къыщытыгъ, ахэм ятарихъ кIэкI ыкIи ясоциальнэ-экономическэ щыIакIэ мы IофшIагъэм ущегъэгъуазэ. Адыгеим итыгъэ адыгэ ыкIи нэмыкI псэупIэ чIыпIабэ хы IэрышIым ычIэгъ зэрэхъугъэхэр къыдэплъытэмэ, сыд фэдэ уахъти ицIыф псэупIэхэр лъэныкъуабэкIэ къэтхыхьэгъэнхэр лъэшэу зэрищыкIагъэм уеджэнджэшырэп. ЕмтIылъ Разыет итхылъыкIэ АР-м ипсэупIэ чIыпIэхэр, ахэм ятарихъ уагъашIэу гъэпсыгъэ. Мыр цIыф къызэрыкIохэми, специалист зэфэшъхьафхэми, еджэпIэ зэмылIэужыгъохэм ястудентхэми, кIэлэеджакIохэми, аспирантхэми агъэфедэн алъэкIыщт — гъозэпIэ-IэубытыпIэ тхылъ.

МАМЫРЫКЪО Нуриет.