Тыгъэнэбзый

ЖъоныгъуакIэм ишIугъу

Тыгъуасэ фэсакъэу лъэпэпцIыеу чIым тетыгъэ гъатхэм непэ ишIугъу. Тыгъэр лъагэу къыдэкIоягъ. Ошъогур зэIухыгъэ лъэкIыхьагъ. Фабэр, хьакугъэплъыгъэ ужэу, мафэ къэс нахь лъэшэу къетIупщы. Псэ зыпыт дунаир нэр пIэпихэу дахэ: чъыг­хэр къэгъэгъэ плъыжьхэмкIэ, фыжьхэмкIэ, гъожьхэмкIэ зэ­лъыпкIагъэх.

Чэрэзхэр шэплъышъо-куп­лъышъох, къэгъагъэхэр пIон­хэшъ, гъожьых, фыжьых, шхъуан­тIэх, уцыр къэтэбэ уцышъоу, чIым дахэу къекIоу теубгъуагъ. Бзыухэр чэфыбзэ псынкIэх: мэпкIэтэ-лъатэх, мэIэчъэ-лъа­чъэх, щыIэхэ ашIоигъошъ, етIупщыгъэу, ацапэкIэ зэрахьэзэ, уцуи тIыси ямыIэу набгъохэр ашIых, ашхыщтыри, мокIэ-мыкIэ щылъыхъохэмэ, уIохэзэ, къа­гъоты, бзыу щырхэри, цIырыу- щырыу закIэхэу, хъоих, псэ зыпыт дунаир, зэрэхабзэу, гъат­­хэм дэкIэжьы.

Гъэтхэ мафэм IофшIэныбэ цIыфхэми къяжэ. Хэти зэрилъэ­кIэу хатэр егъэтIысы лэжьы­гъэшIу фэхъунэу гугъэзэ. Уни, щагуи, былыми, чэт-тхьачэти ренэу янэплъэгъу ит.

Гъэм пшIэу блэжьырэр арыба кIым бгъотыжьыщтыр. Ежь цIыфхэми – ини цIыкIуи, на­хьыжъи, нахьыкIи сыдигъуи зэралъэкIэу анаIэ зытетыжь, псауныгъэр хэткIи зэрэапэрэир къагурэIо. Iофыр псэпыгъэкIэжь афэхъоу, зы мафэм адрэ мафэр падзэжьы. Гъатхэм дунаир дэкIэжьызэ, хэти игугъэ нэфхэр къыфегъэпсынкIэх. ЖъоныгъокIэ мазэр мэфэкIхэмкIэ зэлъып­кIагъ: гъатхэм ыкIи IофшIэным я Маф; жъоныгъуакIэм и 9-р ТекIоныгъэшхом и Маф. Хэгъэ­гум ыкIи цIыф лъэпкъыбэу ащ щызэдэпсэухэрэмкIэ Мамырныгъэр дышъэм нахь лъапIэба?!

Нэхэе Руслъан
ПцIэшхъо цIыкIум иорэд

ПцIашхъор мэкъэгъэIушъ,
Гъатхэм ар илIыкIу.
ШIуцIэуи бгъэгуфы,
Иорэди чэфы.

Бзыур гъэныбджэгъу,
Набгъо фэгъэуцу.
Цумпэлъэ гъэхъунэм
Нахьыбэу щэрэдж.

Гъэтхэ чъыгы шъхьапэм
ПцIашхъор щэпщынао.
Иорэди «дахэ»,
Ошъогуми кIао.

Чъыг къэгъэгъэ дахэр
Хэсэу егъэкъабзэ.
ПцIашхъор, пцIэшхъо быбхэр
Гъатхэм игъэшIуабзэх.

Цуекъо Джахьфар
ПкIаур
ШыкIэпщынэм кIыригъэщэу,
ПкIаум орэд къырегъаIо.
Орэд дахэм къызыфищэу,
ПцIэшхъо цIыкIур ащ едэIу.

ШыкIэпщынэм дыригъаштэу,
Къумбыл пкIашъэр мэIу­шъашъэ.
ПкIаум янэ гушIом хэтэу
Къэбар шIагъор къеуIушъэшъы:

— Сэ сишъао сегъэразэ —
Ятэ фэдэу ар пщынао,
Iоф ышIэнэу емыгъэзи —
Мэфэ реным пщынэм ео.

Пшысэхэр зикIасэхэм апае

Пщымрэ бзыу цIыкIумрэ

Бзыу къолэн цIыкIур пщым дэжь къэбыби, чэубжъэм къытетIысхьи «Пщым ымыгъоти сэгъот» ыIоу фежьагъ. Пщыр унэм къикIи, бзыу цIыкIум едэIугъ ыкIи губжыгъэ. «Мы хьитIумэ азыфагу къикIыгъэм сэ сымыгъотэу ыгъотыгъэр сыда? Сызыфаеу сымыгъотырэри сыда? Джыдэдэм шъуукIы!» — ыIуи, унашъо ышIи, шхончаомэ аригъэукIыгъ. «Джыдэдэм шъуупIэIуи, сфэжъу­гъэлыбжьи сэжъугъэшхы!» — ыIуи, бзыу къолэн цIыкIур фагъэлыбжьи ышхыгъ.
Пщыр щаум икIын зэхъум, — «Мыщ фэдиз зыгъэхъэгъэ бзыур сыныбэ щыпсаункIи мэхъу, щагу сикIынэу сытIысымэ къибыбыкIыжьынкIи мэхъу», — ыIуи, шхончаохэр бзыу цIыкIур къибыбыкIы­жьымэ еонхэу ыгъэтIысыгъэх. Пщыр щысызэ бзыу цIыкIур къибыбыкIыжьыгъ. Шхончаохэр зеохэм, бзыу цIыкIум темыфэу, пщым ыпхэкIы тефи, ыпхэкI лъэныкъо гуаутыгъ. Бзыу цIыкIур чэубжъэм кIуи тетIысхьажьыгъ, зигъэутэкорэпщэу, пщым къекIэ­накIэу «ПхэкIы ныкъу, пхэкIы ныкъу» ыIоу ригъэжьагъ. Пщыми зи ыIожьыгъэп, бзыу къолэн цIыкIури аукIынэуи унашъо ышIыжьыгъэп.

Хъуаджэ икъэбархэр

Хэта узышъхьасыщтыр?

Хъуаджэ игъусэ бащэ ышхи, сымаджэ хъугъэ.
— Сыд пай бащэ пшхыгъэ, ушъхьасы хъущтыгъэба? – еуп­чIыгъ ащ Хъуаджэ.
— Симыем сыдэу хъумэ сышъхьасыни? – ыIуагъ гъусэм.
— Гъомылэр уиягъэп шъхьаем, орыба ныбэр зиер? Узышъхьамысырэр къыпшъхьасыжьына, синыбджэгъу? – ыIуагъ Хъуаджэ.

Техьагъум иIэзэгъур

Хъуаджэ лIы бай горэ хьарамыжъэу инэIосагъ. Ащ ишъуз Хъуаджэ дэжь къакIуи, къелъэIугъ:
— Мэзищ хъугъэшъ силI техьагъум егъалIэ, Iэзэгъу горэ ошIэмэ къысаIу.
— ЧъыIэм егъалIа?
— Ыцэхэр зэтеох, ау пкIантIэ къехрэп.
— Ащыгъум, — ыIуагъ Хъуаджэ, — ыпашъхьэ итIысхьи, ахъщэ бгощэу фежь, ащ лъыпытэу пкIантIэр къытырикIэнышъ, хъу­жьыщт.

ШъошIа, шъущыгъуаза?

КъытэшIэкIыгъэ дунаир гъэшIэгъоныбэу зэхэлъ, ахэм ащыщхэм нэIуасэ шъуафэтэшIы, шъуишIэ хэдгъахъомэ тшIоигъоу.

Илъэсым къыкIоцI гурытымкIэ чэтым кIэнкIэ 200 къекIэцIы.

* * *
Псэушъхьэхэм ащыщэу пыл закъор ары лъэгонджиплI зиIэр.

* * *
ХьамлашкIом цэу Iутыр мин 24-м ехъу.
* * *
ХьампIырашъохэм шхыным IэшIугъэу кIэлъыр лъапэхэмкIэ зэрагъашIэ.

* * *
Къамзэгухэр чъыехэрэп.
* * *
Махъушэмрэ жирафымрэ тхьамэфитIо псы емышъонхэ алъэкIы.
* * *
Хыкъохэр чъыехэ зыхъукIэ зы нэр зэтырахы.
* * *
Бегемотхэр псычIэгъым къы­щэхъух.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.