Тыгъэгъазэм и 1-р – СПИД-м пэуцужьыгъэным и Дунэе маф

ГумэкIыгъом тыпэшIуекIоныр пшъэрылъ шъхьаI

СПИД-м пэуцужьыгъэным и Мафэ къыхэгъэщыгъэным мэхьанэу иIэр ВИЧ/СПИД-м фэгъэхьыгъэу цIыфхэм нахьыбэу ягъэшIэгъэныр ыкIи зэрэдунаеу ащ зэрэпэуцужьырэр къэгъэлъэгъогъэныр ары.

1988-рэ илъэсым къыщыублагъэу мы мафэр тищыIэныгъэ къыхэхьагъ. Ащ лъапсэ фэхъугъэр уз щынагъом зызэриушъом­бгъурэм, эпидемием хэкIи зэрэдунаеу зэрэзэлъиштагъэм къыхэкIэу ООН-м и Генеральнэ Ассамблее унашъоу ышIы­гъэр ары.

Илъэс 38-кIэ узэкIэIэбэжьмэ ВИЧ-инфекциер апэрэу агъэ­унэфыгъ. ООН-м къызэритырэмкIэ, аужырэ илъэси 7-м СПИД-ыр къызхагъэщыхэрэм ипчъагъэ процент 18-кIэ нахь макIэ хъугъэ. Аущтэу щыт нахь мышIэми, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу ВИЧ-р апэрэу къызхагъэщырэмэ япчъагъэ нэбгырэ мин 500-м нэгъэсыгъэн пшъэрылъэу къагъэуцурэр гъэцэкIагъэ мыхъуным ищынагъо щыI. ВИЧ-р зимыIэ лIэуж къэтэджыныр ары зэрэдунаеу зыфэбэнэн фаер.

2020-рэ илъэсым ехъулIэу «90 – 90 – 90-м» къыфэкIонхэу ары. Ащ къикIырэр ВИЧ-р къызэузыгъэхэм япроцент 90-р ащ щыгъэгъозэгъэныр, мыр зиIэхэм япроцент 90-м ящыкIэгъэ медицинэ IэпыIэгъур арагъэгъотыныр, зэIазэхэрэм япроцент 90-м вирусыр нэмыкIхэм аратын амал щымыIэныр. 2030-рэ илъэсым ехъулIэу эпидемиер уцужьынымкIэ мыщ фэдэ шIыкIэр анахь шъхьаIэу къыхахыгъ.

2019-рэ илъэсым мэкъуогъум и 30-м ехъулIэу Урысыем ВИЧ-р нэбгырэ 1376904-мэ къыщахагъэщыгъ. Аужырэ илъэс­хэм мы узыр зыныбжь нахь хэкIотагъэмэ яIэу агъэунэфэу аублагъ. Тызхэт илъэсым сымаджэхэм япроцент 84,5-м аныбжь илъэс 30-м къехъугъэу апэрэу ВИЧ-р къахагъэщыгъ.

Мы илъэсым иапэрэ илъэсныкъо «антиретровирусная терапия» зыфаIорэр нэбгырэ 472533-мэ арагъэгъотыгъ. Къыблэ шъолъырым ВИЧ-р анахьэу къызщяузыгъэу агъэунэфырэр Республикэу Къырым, къалэу Севастополь ыкIи Волгоградскэ хэкур.

Адыгэ Республикэми мы лъэныкъомкIэ изытет гумэкIыгъоу щыт. 1997-рэ илъэсым къыщыублагъэу Адыгеим сымаджэ хъугъэу къыщалъытагъэр, учетым хагъэуцуагъэр нэбгырэ 1233-рэ. Ахэм ащыщэу 320-р дунаим ехыжьыгъ. Ащ хэхьэ мыгъэ нэбгырэ 21-у зидунай зыхъожьыгъэхэр. Мы илъэсым пыкIыгъэ мэзибгъум ВИЧ-инфекцие яIэу нэбгыри 111-рэ къыхагъэщыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ нэбгыри 102-рэ агъэунэфыгъагъэр. Анахьыбэу ахэр Мыекъопэ, Джэджэ, Тэхъутэмыкъое районхэр ары къызщыхагъэщыгъэхэр.

Мыщ дэжьым къэIогъэн фае бзылъфыгъэхэм янахьыбэм узыр яIэ хъуныр къызхэкIыгъэр шъхьэмылъытэжьныгъэ зекIуа­кIэу къахафэхэрэр арэу зэрагъэунэфыгъэр. Хъулъфыгъэхэм янахьыбэм наркотикхэр мастэкIэ зэрэзыхалъхьэхэрэм узыр хахыгъ.

ВИЧ-инфекцие зиIэ бзылъфыгъэу республикэм исхэм къа­фэхъугъэ сабыи 149-м щыщэу псаухэу диспансер учетым нэбгыри 104-рэ хахыжьыгъ. Джырэ уахътэм диспансер учетым сабый 35-рэ хэт, нэбгыри 8-мэ ВИЧ-инфекцие яI. Ахэм зэкIэми антиретровируснэ терапие афашIы.

Мы гумэкIыгъом цIыфхэр щыухъумагъэхэ хъуным пае специалистхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтырэр СПИД-м фэгъэхьыгъэу нахьыбэу къафаIотэныр ары. НыбжьыкIэхэм, гъэ­сэныгъэм иучреждениехэм ачIэсхэм анахь Iоф адашIэ. Джащ фэдэу тестирование республикэм щыпсэухэрэм арагъэкIу. Узыр нахь псынкIэу къыхэбгъэщы къэс уеIэзэныр нахь IэшIэх мэхъу.

Мы гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэ хъуным фэIорышIэрэ Iоф­тхьабзэу «Стоп ВИЧ/СПИД» зыфиIорэм республикэм щыпсэухэрэр зэкIэ хэлэжьэнхэу къяджэх. Апэрэ лъэбэкъур цIыфым ышIын – ВИЧ-р иIэ-имыIэр ыгъэунэфын фае. Мыщ епхыгъэу зыууплъэкIуным пае ыпкIэ птыныр ищыкIагъэп ыкIи уикъэбар зыми ышIэщтэп. Республикэм ит медицинэ организациехэм фэе пстэуми защарагъэуплъэкIун алъэкIыщт.

СПИД-м пэуцужьыгъэнымкIэ Адыгэ республикэ Гупчэм иврач шъхьаIэу Л. В. Мартьянова.