ТхьэлъэIупIэр къэожьыгъа?

Парапланеристхэм ежь яIофхэр зыщашIэрэ мафэхэм ащыщ «Царская часовня» зыфиIорэ саугъэтэу псэупIэу Ново­свободнэм дэжь щытыр къызэрэзэхэуагъэр алъэгъугъ. Ар 1881-рэ илъэсыр ары къушъхьэм зыщагъэуцугъагъэр, къэбар гъэшIэгъони пылъ.

Кавказ заор ыкIэм нэсыгъагъ. Зэпэуцужьыгъэхэ Урысыемрэ Черкесиемрэ яцIыф пчъагъэкIи яIашэхэмкIи инэу зэтекIыщтыгъэхэми, адыгэ лъэп­къым пачъыхьэм пэуцужьыныр зэпигъэущтыгъэп.

1861-рэ илъэсым пачъыхьэу ЯтIонэрэ Александр идзэхэр зэрэзаохэрэр зэригъэшIэнхэу Кавказым къэкIогъагъ. Чэчэнымрэ Дагъыстанымрэ защы­Iэгъэ нэуж заом екIодылIэгъэ черкесхэм ялIыкIохэм заIуи­гъэкIэнэу, заор бгъуитIумкIи ухыгъэ зэрэхъущтым тегущы­Iэнэу фэягъ. ЯтIонэрэ Александр адыгэхэм къушъхьэхэр къабгынэнышъ, чIыгулъэ чIыпIэхэм арытIысхьанхэу е, фаехэмэ, Тыркуем икIыжьынхэу къызареIом, къаукIыгъэр ба­гъэми, зэгурыIогъагъэхэп ыкIи дырагъэштэгъагъэп. Джарэущтэу Iофыгъом кIэух имыIэу зэбгъо­дэкIыжьыгъагъэх, етIани илъэсищэ заор кIуагъэ.

Ар зыхъугъэм илъэс 20 те­кIыгъэу цIыфхэм къаугъоигъэ ахъщэмкIэ, пачъыхьэр къызэ­рэкIогъагъэм ишыхьатэу, ар адыгэхэм зыщаIукIэгъэгъэ чIыпIэм тхьалъэIупIэ цIыкIу ща­гъэуцугъагъ, «Царская часовня» фаусыгъагъ. Ащ фэдэ часовнехэр Урысыем бэу итых, ЯтIонэрэ Александр цIыфхэм зыщаIукIэгъэ чIыпIэхэм ахэр ащагъэуцугъагъэх, къагъэгъунэх, цIыф кIуапIэх.

Тэ тикъушъхьэхэм ахэт часовнери зэрагъэлъэгъунэу ыкIи тхьэм щелъэIунхэу къакIорэр макIэп, ау зекIоныр а чIыпIэм щызэхэщагъэу щытэп. ЦIыфхэм агъэшIагъорэр Уры­сыем ипа­чъыхьэ заор кIозэ мыщ зэрэщы­Iагъэр, ар тари-хъым хъугъэ-шIагъэу къызэрэ­хэнагъэр арых.

Саугъэтыр зыщытыр лIэшIэгъурэ ныкъорэм нэсыщт. АгъэцэкIэжьы ашIоигъоу бэрэ тегущыIагъэх, къадэхъугъэп. Идэпкъ­хэр, ышъхьэ уахътэм зэхигъэшъэшъагъэх, аужырэ илъэсхэм ихьэгъумрэ ащ къышъхьэ-щы­тыгъэ гъэIагъэмрэ (аркэмрэ) псаоу къэнэжьыгъагъэхэр.

Совет хабзэр къызыдахым саугъэтыр зыпэблэгъэ псэупIэ цIыкIоу ЦарскэкIэ заджэщты­гъэхэр НовосвободнэкIэ зэ­бла­хъугъагъ. Нэужым лIэкъошхоу Романовхэм ащыщылI горэ къу­тырым къэкIогъагъ, саугъэтыр зэрагъэкIэжьыщт мылъкуи къаритынэу къариIогъагъ, ау пащэхэм ащ Iофы зырагъэшIыгъагъэп.

Джы мары ар къызэхэо­жьыгъ. АшIыжьыщтми, саугъэтым екIуа­лIэу туристическэ лъагъо кIэу къызэIуахыщтми, къылэжьыгъэ мэхьанэр ратыщтми къэ-Iо­гъуае.

Ау «Царская часовня» зыфаусыгъэ тхьэлъэIупIэр урысые пачъыхьэр черкесхэм адэжь къызэрэкIогъэгъэ закъор арэп зитамыгъэри, зисаугъэтыри. Адыгэ лъэпкъхэм ялIыкIохэр ЯтIонэрэ Александр IукIэхи, зэрэдэгущыIэгъагъэхэми итарихъ. ЛъэныкъуитIур зэгурымыIогъагъэми, адыгэ лъэпкъыр зыкIэхъопсыщтыгъэ мамыр щы­IакIэр ащ къыгъэблэгъэгъагъ.

Арышъ, «Царскэ часовнер» Адыгэ Республикэмрэ Уры­сыемрэ ятарихъ щыщэу егъа­шIэм тиIэщт. Непэ тищыIакIэ дахэ ыкIи мамыр. Урысыем тыхэтэу тыдэпсэу, тызэха-
хьэ, ты­зэгурэIо, тызэдэлажьэ. Арышъ, тарихъым исаугъэтэу тызэзыпхырэри щэрэI. ТапэкIи саугъэтми, чIыпIэу зыдэщытми, хъугъэ-шIагъэу епхыгъэми цIыфыбэмэ ягуапэу нэIуасэ зыфашIыщт. «Пачъыхьэр ти-чIыгу щыIагъ» зыфиIорэ гущы­Iэхэр зышIомыгъэшIэгъонын ыкIи зэригъэлъэгъу зышIомыигъон тиреспублики, чIыпIэ зэ­фэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэми къахэкIыщтэп.