ТичIыопс ибаиныгъэ къыхэхъуагъ

Леопардхэр Кавказым нахьыбэу щыпсэунхэм тегъэпсыхьэгъэ проектыр гъэцэкIагъэ хъуным, ахэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр цIыфхэм къафаIотэным фэгъэхьыгъэ зэхахьэ мы мафэхэм станицэу Дахъо щыкIуагъ.

ЧIыопс паркэу «ТхьакIышху» зыфиIорэр Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъ. ПсэупIэу Дахъо ипащэу Григорий Бородкиныр, хьэ гъорыкIохэр къэзыубытырэ хъыз­мэтшIапIэу «Элота» зы­фиIорэм илIыкIоу Владимир Авдеевыр, WWF-м УрысыемкIэ икъутамэу «Российский Кавказ» зыфиIорэм ипресс-секретарэу Вячеслав Мороз, станицэм щыпсэухэрэр, нэмыкIхэри зэхахьэм хэлэжьагъэх.

ЫпэкIэ къыщытIогъэ паркым ипащэу Шэуджэн Инвер тызэ­рэщигъэгъозагъэмкIэ, леопардхэр тичIыопс щыпсэущты­гъэх, ау агъэкIодынхэ фаеу хъугъа­гъэ. Ахэр Кавказым нахьыбэу щыпсэунхэм тегъэпсыхьэ­гъэ проектыр чIыопсым икъэухъу­мэн фэгъэзэгъэ Дунэе фондым 2005-рэ илъэсым ыгъэ­цэкIэнэу ригъэжьагъ.

— Урысые Федерацием чIыопсымкIэ и Министерствэ Дунэе фондым IэпыIэгъу къыфэхъуи, леопардхэр зыща­хъущт гупчэ Шъачэ щагъэпсыгъ, — къытиIуагъ Шэуджэн Инвер. — Ащ щаIыгъыгъэмэ ащыщэу щырищыр блэкIыгъэ илъэсым имэкъуогъу мазэ шъхьафитэу чIыопсым хатIупщыхьагъэх.

Нэужым станицэу Дахъо щыпсэурэ цIыфхэм гущыIэгъу афэхъугъ Вячеслав Мороз. Хьа­кIэ-къуакIэхэр зыхатIупщыхьэгъэ чIыпIэхэр къыIотагъэх, ахэм защыуухъумэным пае пшIэн фаехэм ащигъэгъозагъэх.

— Кавказ къэралыгъо заповедникым леопард щырищ дэттIупщыхьагъ, цIыфхэм къа­феIуатэ Вячеслав Мороз. — ЫпэкIи Кавказым мыщ фэдэ псэушъхьэхэр нахьыбэу щыпсэунхэм тыдэлажьэ. Тигухэлъхэр къыддэхъумэ, леопард 20 фэдиз идгъэкъун тимурад.

ХьакIэ-къуакIэр зылъэгъугъэр зэрэпсэун фаер нэужым Вячеслав Мороз къыIотагъ. Ащ кIэкIэу шъущытэгъэгъуазэ.

Леопардыр зыщыплъэгъун плъэкIыщт чIыпIэхэм къащып­кIухьэ зыхъукIэ, ар зыгорэкIэ уапэ къифэмэ узэрэзекIощтым угукIэ уегупшысэн фае. Апэрэу къэтIотэщтым фэдэ зе­кIуакIэ бэрэ къыхэкIырэп: псэушъхьэр Iумыхъушъутыжьэу благъэу къыокIуалIэ зыхъукIэ ары. Мыщ фэдэ зекIуакIэм ушъ­хьагъоу фэхъун ылъэкIыщтыр ышхынэу ыгъэхьазырыгъэр е ищырхэр благъэу щылъхэмэ, псэушъхьэр уIагъэмэ е сыма­джэмэ ары. Леопардым блэгъа­щэу уекIолIагъэ зыхъукIэ, утебэнэн гухэлъ уиIэу къыщэхъу ыкIи ежьыри къыпфилъынэу къырегъажьэ.

Псэушъхьэр зыплъэгъукIэ, уечъажьэ хъущтэп. ХьакIэ-къо­кIэ пстэуми чъэрэм ыуж илъэ­дэнхэ фаеу къащэхъу. Щырхэм зызыщагъэбылъыгъэ лъэны­къомкIэ шъумышIахэу шъу­чъэн шъулъэкIыщт. Ащ дэжьым исабыйхэм апашъхьэ щынагъо итэу псэушъхьэм къыщыхъущт ыкIи ахэр къыухъумэнхэм пае къы­шъутебэнэщт.

Зыщышъумыгъэгъупш! Леопардым ищырхэм шъуиягъэ яшъумыгъэкIыгъэу, ишхын къызэрэтешъумыхыщтыр къыгуры­жъугъэIуагъэ зыхъукIэ, иягъэ къышъуигъэкIыщтэп.

Леопардыр шъуапэ къифагъэ­ми щынэгъошхо щыIэп, сыда пIомэ ежь шъузилъэгъугъэр бэ­шIагъэ ыкIи къышъутебэнэн гухэлъ иIагъэмэ, ар псынкIэу ыгъэцэкIэщтгъагъэ. Псэушъхьэр къышъупэблагъэ хъугъэмэ шъуи­ягъэ ежъугъэкIын мурад зэрэ­шъуимыIэр гурыжъугъэIон фае. ШъуанэIу фэгъэзагъэу мэкIэ-макIэу шъукъызэкIакIозэ шъу­къыIукIыжь.

Сыд хъугъэкIи псэушъхьэм уео хъущтэп. Лъэшэу уIагъэми хьакIэ-къуакIэр пфэукIыщтэп, ау сыдигъуи къеуагъэм тебанэ. Сурэт тешъухынэу шъуфемыжь ыкIи IукIыжьынэу ежьэгъэ леопардым ыуж шъуи­мыхь.

ЦIыфхэм леопард алъэгъумэ зэрэзекIощтхэр къызафа­Iуатэ уж упчIэу яIэхэр къатыгъэх ыкIи яджэуапхэр агъо­тыжьыгъэх. Нэужым мы псэушъхьэм фэгъэхьыгъэ къэбархэр зэрыт листовкэхэр афагощыгъэх.

Гъонэжьыкъо Сэтэнай.