Тилъэпкъэгъухэм якъэкIожьын фэлэжьэщт

Урысые Федерацием и Президент и Унашъоу 2006-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ къы­дигъэкIыгъэу Урысыем щы­псэухэрэм ялъэпкъэгъухэу Iэ­кIыбым щыIэхэр ежьхэр фаехэу къэкIожьынхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным фэгъэхьыгъэр гъэцэкIэгъэным пае АР-м иминистрэхэм я Кабинет иунашъокIэ Къэралыгъо программэ Адыгеим щаштагъ.

Программэм пшъэрылъэу иIэр тиреспубликэ социальнэ-­экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм пае ищыкIэгъэ сэнэ­хьатхэр зиIэ цIыфхэу къэкIожьхэ зышIоигъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары.

Программэм игъэцэкIэн фэгъэзагъ Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамал­хэмкIэ и Комитет. Ар къыдэтлъытэзэ мы мафэхэм гущыIэгъу тшIыгъэ комитетым итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр.

— Къэралыгъо программэр 2019 — 2021-рэ илъэсхэм ателъытагъ ыкIи игъэцэкIэн зэ­кIэмкIи сомэ миллиони 5-рэ мин 202-рэ пэIухьащт. Ащ щыщэу 2019-рэ илъэсым сомэ мин 978-р, 2020-м — миллионрэ мин 734-рэ, 2021-рэ илъэ-­сым миллиони 2-рэ мин 490-рэ къатIупщыщт.

Программэм ишIуагъэкIэ Адыгэ Республикэм зэкIэмкIи тилъэпкъэгъу нэбгыри 120-рэ къэкIожьын алъэкIыщт. Ащ щыщэу 30-р Къэралыгъо программэм хэлажьэхэрэр, нэбгырэ 90-р ахэм яунагъохэм ащыщхэр арых.

Илъэсхэм ателъытагъэу къэпIон хъумэ, 2019-рэ илъэсым тилъэпкъэгъу нэбгырэ 20 рес­публикэм къэкIожьыщт, ахэм ащыщэу 5-р Къэралыгъо программэм хэлажьэх, нэбгырэ 15-р яунагъохэм ащыщхэр арых.

2020-рэ илъэсым нэбгырэ 40 хэкум къэкIожьыщт, ахэм ащыщэу Къэралыгъо программэм нэбгыри 10-р ары хэлажьэрэр, нэбгырэ 30-р ахэм яунагъохэм арысхэр арых.

2021-рэ илъэсым нэбгырэ 60-мэ къагъэзэжьыщт, ахэм ащыщэу 15-р Къэралыгъо программэм хэлэжьэщт, яунагъо­хэм ащыщэу нэбгырэ 45-мэ къагъэзэжьыщт.

— Аскэр, хэта мы Къэ­ра­лыгъо программэм хэлэжьэн зылъэкIыщтыр?

— Программэм хэлэжьэнхэ алъэкIыщт тилъэпкъэгъухэу IэкIыбым щыпсэухэрэр, ренэу е охътэ гъэнэфагъэм законым тетэу УФ-м щыпсэурэр, зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэу Урысыер шъхьэегъэзыпIэ зыфэхъу­гъэхэр. Мы чIыпIэм къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм къы­зэриIо­рэмкIэ, зэлъэпкъэгъоу алъы­тэхэрэр цIыфхэу зы къэралы­гъом къыщыхъугъэхэу, ащ щыпсэу­хэрэр е щыпсэущты­гъэхэу зы бзэ, зы тарихъ, зы культурэ, а зы шэн-хабзэхэр зиIэхэр, е ахэм къатекIыгъэхэр арых.

Къэралыгъо программэм къыхэлэжьэн фит тилъэкъэгъоу илъэс 18 зыныбжьыр. Ежь ишIоигъоныгъэкIэ ар ышIэн фае. Ежь зэрэфаеу зыщыпсэущтыр, Iофэу ышIэщтыр, зэреджэщтыр е гъэсэныгъэу иIэр ыкIи итворческэ амалхэр зыщигъэфедэщт чIыпIэр ащ къыхихын фае.

Тилъэпкъэгъоу Къэралыгъо программэм хэлажьэрэм Урысые Федерацием и Правительствэ ыгъэнэфэгъэ свидетельствэу илъэсищым телъытагъэр къыратыщт. А уахътэр зикIыкIэ, Къэралыгъо программэм хэлэжьэрэ тилъэпкъэгъум истатус чIенэ. Ащ фэдэу иунагъо исхэми а статусыр яIэжьыщтэп.

— Къэралыгъо программэм зэрэхэлажьэрэр къэзыушыхьатырэ свидетельствэр тилъэпкъэ­гъум хэта къезытыщтыр? Хэта зызыфи­гъэзэн фаер?

— IэкIыбым щыпсэурэ ти­лъэпкъэгъур зыщыпсэурэ хэ­гъэгумкIэ Къэралыгъо программэм игъэцэкIэн фэгъэзэгъэ органым ежь ышъхьэкIэ зыфигъэзэн, ыкIи программэм хэлэжьэнэу зэрэфаемкIэ лъэIу тхылъ ытхын фае.

Урысыем щыпсэурэ тилъэпкъэгъум лъэIу тхылъыр зитхыкIэ, ищыкIэгъэ тхылъхэр игъу­сэхэу АР-мкIэ МВД-м мигра­цием иIофхэмкIэ и ГъэIоры­шIапIэ ритын фае. Тхылъхэм уры­сые къэралыгъо органхэр ыкIи программэм игъэцэкIэн пылъхэр ахэплъэх, зэрагъашIэ. ЛъэIу тхылъыр къэзытхыгъэр УФ-м къихьаным пае пэрыохъу­хэр зэрэщымыIэхэр загъэунэфыкIэ, тилъэпкъэгъур Къэралыгъо программэм хэлэжьэн фит зыхъукIэ, ар къэзыушыхьатырэ свидетельствэр къыраты.

— ЛъэIу тхылъ къэзы­тхыгъэхэм къахахыхэ зы­хъукIэ, сыд лъэныкъуа джыри къыдалъытэрэр?

— Программэм хэлажьэрэм АР-м ищыкIэгъэ сэнэхьат иIэн, щыIэныгъэм нахь псынкIэу хэгъозэным пае урысыбзэр (жабзэри, тхыбзэри) ышIэнхэ фае. Ахэм ямызакъоу, ыпэкIэ Iоф зыщишIагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъ ащ иIэн фае.

Ахэм анэмыкIэу наркотикхэм зэрапымыщагъэр ыкIи зэпахырэ узхэр къызэремыузыхэрэмкIэ медицинэ тхылъи ищыкIагъ. Программэм къыхэлажьэ зы­шIоигъор УФ-м щызэхэщэгъэнхэ фимыт террористическэ, экстремистскэ ыкIи нэмыкI ор­ганизациехэм ахэтыгъэу е джыри ахэт, хьыкумым иIоф ыIуагъэу е УФ-м рагъэкIын фаеу щыты хъущтэп.

Мы чIыпIэм къыщысIомэ сшIоигъу, Къэралыгъо программэм хэлажьэрэм ыкIи ащ иуна­гъо щыщхэм къэралыгъо гарантиеу ыкIи социальнэ IэпыIэгъоу яIэщтхэм нахь игъэкIотыгъэу зыщагъэгъозэн алъэкIыщт программэм изэхэщакIохэм зафагъазэмэ.
Тилъэпкъэгъухэу IэкIыбым щыIэхэм хэкум къагъэзэжьынымкIэ, адыгэм ицIыфышъхьэ хэхъонымкIэ Къэралыгъо программэм мэхьанэшхо зэриIэм, ащ ишIуагъэ къызэрэкIощтым уехъырэхъышэнэу щытэп.

— Тхьауегъэпсэу.

Сихъу Гощнагъу.