Театрэмрэ адыгабзэм ибаиныгъэрэ

КупкIым лъапсэр егъэпытэ

Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм ирежиссерэу, Къалмыкъым изаслуженнэ артистэу, Адыгеим искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Хьакъуй Аслъан адыгабзэм и Мафэ ехъулIэу гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— Адыгабзэр дунаим тет бзэ анахьыжъхэм ащыщ,— къытиIуагъ Хьакъуй Аслъан. — ЛIэшIэгъу пчъагъэ къэзыкIугъэ адыгабзэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм тыпылъ.

— Лъэпкъ театрэр илъэс 80 хъугъэ, иIофшIагъэ дунэе мэхьанэ иIэу тэлъытэ.

— 1917-рэ илъэсым Октябрэ революциеу щыIагъэм ыуж тикъуаджэхэм еджапIэхэр къащызэIуахызэ, адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ егъэжьэпIэшIухэр ашIыгъэх.

ЕгъэжьапIэр

— Тилъэпкъэгъухэр зэрэIупкIэхэм фэшI тхэным Iофышхо зырагъэшIыщтыгъэп, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Хьакъуй Аслъан. — Къэбарэу зэхахырэр къаIотэжьы зыхъукIэ, зэхахыгъэм хэзыгъэ фамышIэу цIыфхэм алъагъэIэсыжьын алъэкIыщтыгъ.

— Тятэжъ пIашъэхэм хьакIэщхэр язэIукIапIэу щытыгъ.

— Илъэси 100 — 200 е нахьыбэ зытешIэгъэ хъугъэ-шIагъэхэр хьакIэщым къыщаIотэжьыхэ зыхъукIэ, зэхахьэр еджэпIэшхом рагъапшэщтыгъ. IорыIуатэхэр, гущыIэ щэрыохэр — ахэр сыдым ебгъэпшэщтха? Адыгэ гущыIэжъхэр тарихъым хэкIокIагъэхэп. Фольклорым зыфэдгъазэмэ, тижэрыIо адыгабзэ бай дэдэу зэрэщытыгъэр псынкIэу къыхэтэгъэщы.

— ГущыIэ щэрыохэм, фольклорым яхьылIэгъэ тхылъхэу адыгабзэкIэ къыхаутырэм япчъагъэ тшIомакIэми, узэджэнэу щыIэр…

— СэшIэ о къапIо пшIоигъор. Адыгэ гущыIэжъхэм тапIу.

— Ащ пыгъэщагъэу къыхэзгъэхъонэу сызыфаер ижъырэ адыгэ орэдхэр арых.

— Ахэр щыIэныгъэм иIотакIох. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыем» къыIорэ орэдхэр дунаим щашIэх. Композиторэу Нэхэе Аслъан ансамблэм пае зэригъэфэгъэ произведениехэр гум къегущыIыкIых.

— Аслъан, ащ фэдиз баиныгъэ зиIэ адыгабзэр чIэтынэу непэ зыгорэхэм къаIо зыхъукIэ, сыда о узэгупшысэрэр?

— Лъэхъаным диштэу бзэм Iоф ебгъэшIэн фае. Тхылъхэр къыдарэгъэкIых. Гъэзетхэм, журналхэм, телевидением, радиом ямэхьанэ зыкъеIэты. Интернетым ихъытыу зызэриушъомбгъурэр тэркIэ гушIуагъоу щыт. Ащ тэрэзэу удэлэжьэн фае. Къэбар жъугъэм иамалхэм тигугъэхэр ятэпхых.

— Джэуапыр нахь гъэунэфыгъэу къыхэтыуты сшIоигъу.

— Адыгабзэр нахь куоу еджапIэхэм ащакIун фае. Ащи бэрэ тытегущыIэшъ, Iофыр лъыкIотэщтэу сэгугъэ. Адыгабзэм купкIэу иIэр дэгъоу зэбгъашIэмэ, ныдэлъфыбзэм изэ-гъэшIэн зыкIи къыохьылъэкIыщтэп, пшIогъэшIэгъонэу уеджэщт.

КупкIым зыфэбгъасэмэ

— Лъэпкъ театрэм адыгабзэкIэ щагъэуцурэ спектаклэхэм пэсэрэ лъэхъаныр къэзыIуатэу ахэтыр макIэп. Режиссерым сыда къехьылъэкIырэр?

— Цэй Ибрахьимэ ытхыгъэм техыгъэу «КъокIасэр» Лъэпкъ театрэм щыдгъэуцузэ, ижъырэ гущыIэхэм къарыкIырэр артистхэм икъоу къагурымыIоу къыхэкIыщтыгъ. Спектаклэм лъапсэ фэхъугъэр зэбгъэшIэным, купкIым улъыIэсыным фэшI адыгэ къэIуакIэхэм гукIэ уафэкIон фае. Бзэр нахь гурыIогъошIоу бгъэфедэным фэшI театрэм щаштэгъэ шапхъэхэу щыIэныгъэм щыщ хъугъэхэм артистхэр ащытэгъэгъуазэх.

— Бзэр гурыIогъошIу хъуным фэшI унаIэ зытебгъэтырэр къыхэгъэщба.

— ГущыIалъэхэр зэрэтфимыкъухэрэм тыбзэ нахь тхьамыкIэ ышIэу тэлъытэ. Синонимхэм, гущыIэ щэрыохэм, фэшъхьафхэм яхьылIэгъэ тхылъхэр жьым фэдэу тищыкIагъэх. Адыгэ гущыIалъэхэм яшIуагъэ хэта зымышIэрэр?

Адыгеим ичIыопс дахэ, бай дэд. КъэкIыхэрэм, псэушъхьэхэм, бзыухэм ацIэхэр бзитIукIэ тхыгъэхэу сыда титучанхэм зыкIатемылъыр?

— Адыгабзэр кIэлэцIыкIухэм дэгъоу зэрамышIэрэм фэшI урысыбзэкIэ спектаклэхэр афэшъогъэуцух.

— Ар шъыпкъэ. БзитIукIэ Iоф тэшIэми, адыгабзэр нахь къедгъэбэкIын фае. Адыгэ IорыIуатэр нэмыкI бзэкIэ зэтымыдзэкIэу кIэлэцIыкIум зэхихмэ, ныдэлъфыбзэм икупкI нахьышIоу къыгурыIощт. НэмыкI лъэпкъхэм тикультурэкIэ талъыIэсыным фэшI урысыбзэкIи къэгъэлъэгъонхэр тэгъэуцух.

— Аслъан, пьесэ 30-м нахьыбэ птхыгъэ, спектаклэу бгъэуцугъэм ипчъагъэ къэсымылъытагъэми, уисэнэхьат узэрэхэгъозагъэр уиIофшIагъэхэм къагъэлъагъо.

— Тхьауегъэпсэу ащ фэдэ уасэ къызэрэсфэпшIырэм фэшI. ТитхакIохэм къахэсэгъэщых Мамый Ерэджыбэ, Къуекъо Налбый.

— Драмэр, комедиер — тIури гъэшIэгъоных.

— Мамый Ерэджыбэ ытхыгъэхэу «Псэлъыхъохэм», «Дэхэбаринэ ихьакIэщ», «ГъашIэм имэзищ», фэшъхьафхэм тиадыгабзэ хэхъоныгъэхэр рагъэшIыгъэх.

— Театрэм ихабзэхэр пшIэхэ зыхъукIэ, IофшIэныр нахьышIоу лъыогъэкIуатэ.

— Гуетыныгъэ уиIофшIэн фыуиIэн фае, ащ дакIоу, Тхьэм къыуитыгъэ амалыр зэрэбгъэфедэщтым уемыгупшысэ хъущтэп.

— «ГъашIэм имэзищ» икIэрыкIэу театрэм щыжъугъэуцужьыгъ. Къэгъэлъэгъоным нэбгырабэ еплъыгъ.

— ХьакIэгъогъу Къэсэй нахьыпэкIэ гъогогъуитIо «ГъашIэм имэзищ» театрэм щигъэуцугъ. ОшIа, цIыфхэм агу рихьырэ къэгъэлъэгъоным Iоф дапшIэ зыхъукIэ, уишIэныгъэ хэогъахъо. Артистхэу Болэкъо Адамэ, КIэмэщ Разыет, Джолэкъо Рэщыдэ, Даур Жаннэ, Хьакъуй Андзаур, нэмыкIхэу къэгъэлъэгъоным Iоф дэзышIагъэхэм сафэраз. Тиадыгабзэ нахьыбэрэ дгъэфедэным фэшI ащ фэдэ къэгъэлъэгъонхэр тищыкIагъэх.

— ТизэдэгущыIэгъу зыщытыухыщтым сыда джыри къытапIо пшIоигъор?

— Тигъэзетеджэхэм адыгабзэм и Мафэ фэгъэхьыгъэу сафэгушIо, театрэм къетэгъэблагъэх.

— ШъуигухэлъышIухэр къыжъудэхъунхэу шъуфэсэIо.

— Тхьауегъэпсэу.

ЕМТIЫЛЪ Нурбый.

Сурэтхэм арытхэр: Хьакъуй Аслъан; «ГъашIэм имэзищ» артистхэм къашIы.