Тарихъ кIэныр ахъункIэ

Ставрополь краим щыщ В. Куликовыр тыжьыным хэшIыкIыгъэ шъоныбжъэ ыIыгъэу Адыгеим къэкIогъагъ. Шъоныбжъэр зыщэфын ыгъотымэ ыщэнэу ары зыфэягъэр.

Тыжьын шъоныбжъэр я III – IV-рэ лIэшIэгъухэм Иран ипачъыхьэгъэхэ Сасанидхэм яягъэу ары зэрагъэунэфы­гъэр. Ау кIалэм ар ежьым иунэе пкъы­гъоу зэрэщытыр къэзыушыхьатын тхылъ гори зыдиIыгъыгъэп.

Шъоныбжъэр доллар мин 15-кIэ зэрищэн цIыф Москва щыщэу къыгъотыгъэу нэбгыритIур зыщызэIукIэгъэ чIыпIэм ФСБ-м иIофышIэхэм ахэр аубытыгъэх. В. Куликовым чIычIэгъым къычIатIыкIыгъэ пкъыгъоу ыIыгъыгъэр Iахыгъ, хэбзэнчъэу ар ыщэнэу зэрэфэягъэмкIэ агъэмысагъ.

Тарихъ мэхьанэ зиIэ пкъыгъор Краснодар краим иэксперт куп хэтхэм арагъэлъэгъугъ, ахэм ар тыжьын къабзэм зэрэхэшIыкIыгъэр, ихъурэягъэкIэ сантиметрэ 15 зэрэхъурэр, илъэгагъэкIэ сантиметритIум зэрэнэсырэр къаIуагъ. ЫкIоцIкIэ тхыпхъэхэр тешIыхьагъэх, ыгузэгу дышъэ Iэлъыным фэдэу ишIыхьагъэм дышъэ тхьапи 6 щызэхэкIы. Тхьэпэ пакIэхэр зэкIолIэжьхэрэ пчэгум хъулъфыгъэ сурэт ит. Сасанид династием итетыгъо зыщырагъэжьагъэр ары загъэфедэщтыгъэр.

Псышъуалъэм фэдэ пкъыгъохэр цIыфхэм бэрэ апэ къифэхэу хабзэп, сурэтыр пачъыхьэхэм ащыщ зэрэтырашIыкIыгъэри гъуащэрэп. Джащ фэдэу пачъыхьэ тамыгъэ а пкъыгъом ыбгъукIэ тедзагъ.

Экспертхэм къызэраIорэмкIэ, ащ фэдэ пкъыгъор хы ШIуцIэм итемыр лъэны­къокIэ (Къырымрэ Темыр Кавказымрэ) ары къызщахъункIэн алъэкIыщтыгъэр.

Адыгеим и Лъэпкъ музей иIофышIэхэми ахэм къадырагъаштэ. Ащ фэдэ пкъыгъо лъапIэхэу тарихъым ыкIи культурэм икIэн хъугъэхэр цIыф нэе-псыехэм аIэкIафэхэу, къэралыгъом ращыхэ зыхъу­кIэ угу къемыон плъэкIырэп.

Шъэфэу уцупIэжъхэр зытIыхэрэм ямыхъо-мышIагъэ зэпагъэурэп. Адыгэ Республикэм икультурнэ кIэн къэухъу­мэгъэнымкIэ ыкIи гъэфедэгъэнымкIэ ГъэIорышIапIэм испециалистхэм къызэраIорэмкIэ, культурэм иобъектхэр къызыбгъэгъунэнхэ плъэкIыщт закъор ахэр къызыхэбгъэщхэкIэ ыкIи зябгъэтхыхэкIэ ары.

Ащ фэдэ Iофхэр агъэцэкIэнэу амал яIэ зыхъукIэ, культурэм ыкIи археологием иобъект мини 3,4-у тиIэр мини 4-м зэрэнэсыщтым тиспециалистхэм яцыхьэ телъ. Аужырэ илъэси 10-м Адыгеим псэолъэшхохэр зыщашIырэ ыкIи инфраструктурэр зыщагъэпсырэ чIыпIэхэм объект 240-рэ къыщызэтырагъэ­нэнхэ алъэкIыгъ.

Урысые географическэ обществэм икъутамэу Адыгеим щыIэми ишъыпкъэу тарихъ саугъэтхэр цIыфхэм аримыгъэ­къутэнхэм ыуж ит. Мы лъэхъаным Адыгеим итарихъ ыкIи икультурэ исаугъэтхэр зэкIэ зэратхэщтхэ картым изэхэгъэуцон Iоф дашIэ.

Шъаукъо Аслъангуащ.