Сабыйхэм уахэтыныр насыпыгъ

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Насып» зыфиIо­рэм сабыеу къекIуалIэхэрэр гушIохэзэ, яятIонэрэ унэм фэдэу къащыхъузэ ны-тыхэм къащэх. НэгушIоу якIэлэпIухэр къа­зэрапэгъокIыщтхэр ашIэ. Чэфым хэтхэу ма­фэр агъакIо.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэр щынэгъончъэным ылъэныкъо лъэшэу зэрэпылъыр тызэрэIу­хьа­гъэм тетэу къыдгурыIуагъ. Ар зэтегъэпытыхьагъэу щыт, къэзыгъэгъунэрэм тызыщыщыр, па­щэр къызэрэтажэрэр зетэIор ары ныIэп пчъэр къызытфы­Iуихыгъэр. Щагум къэгъагъэхэр дэтых, зэгъэзэфагъ, зэте­гъэпсыхьагъэу щыт. ЫкIоцIи узычIахьэкIэ уицIыкIугъор унэ къыкIэуцожьы.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипащэу ХьэкIэко Разиет къытпэ­гъокIыгъ ыкIи яIофхэм язытет къытфиIотагъ. Пащэу Iоф зишIэрэр илъэс 27-рэ хъугъэ.

— 1987-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу кIэлэцIыкIу Iы­гъыпIэм Iоф ешIэ. ДжырэкIэ мыщ кIэлэцIыкIу 400 чIэс, ахэр куп 12-у гощыгъэх. ЧIэсынэу щытыр 275-рэ, ау чэзыу щы­мыIэным пае группэхэм арысхэр нахьыбэ тшIыгъэх, къе­Iуатэ пащэм.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм къе­кIолIэрэ сабыйхэр зэрагъэгу­псэфыщтхэм, апэрэ шIэныгъэхэр зэрарагъэгъотыщтым зэрэпылъхэр ащ къыхигъэщыгъ. Илъэсым Iоф зэрашIэщт программэр пэшIорыгъэшъэу зэхагъэуцошъ, ащ тетэу кIэлэ­пIухэм Iоф ашIэ.

Федеральнэ къэралыгъо гъэсэныгъэ шапхъэхэмкIэ илъэс заулэ хъугъэ Iоф зытшIэрэр. Ыпэ­кIэ урокым фэдэу кIэлэ­цIы­кIухэр агъэтIысхэти апэрэ шIэныгъэхэр арагъэгъотыщты­гъэхэмэ, джы партым кIэры­мысхэу, джэгукIэ шъуашэм илъэу зэкIэ ябгъэшIэн фае. Сабыим шIогъэшIэгъонэу ынаIэ къызытыребгъэдзэнышъ Iоф­шIэным хэпщэн фае, еIо ХьэкIэко Разиет.

АдыгабзэмкIэ шъхьафэу кIэ­лэегъаджэ яIэу кIэлэцIыкIухэм Iоф адешIэ. Бзэр зэраригъа­шIэрэм имызакъоу, адыгэ шэн-хэбзэ зэхэтыкIэхэр къафеIуатэх, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэхещэх. БэмышIэу адыга­бзэм и Мафэ къыдыхэлъытагъэу Iофтхьэбзэ гъэшIэгъон ащ зэхищагъ. Пшысэ цIыкIу къаригъэгъэлъэгъуагъ, усэхэр, орэдхэр кIэлэцIыкIухэм къа­Iуа­гъэх, къэшъуагъэх, ­ижъырэ адыгэ джэгукIэхэмкIэ зэнэ­къокъугъэх. Ятамыгъэхэр ежь аIэкIэ хадыкIыгъэу Iофтхьабзэм къырахьылIагъэх, ар ежь кIэлэцIыкIухэми, нахьыжъхэми лъэшэу ашIогъэшIэгъоныгъ. Джы адыгабзэкIэ спектакль цIыкIу зэрэзэхагъэуцощтым пы­лъых. ИжъыкIэ адыгэхэм ящы­IэкIэ-псэукIэ зыфэдагъэр къызыщагъэлъэгъогъэ музей зэте­гъэпсыхьагъэ ашIыгъ.

Спортыр шIу ягъэлъэгъугъэ­ным фэшI пчэдыжь къэс зарядкэ зэрашIырэм имызакъоу, спортивнэ зэнэкъокъу цIыкIухэр мазэм зэ кIэлэцIыкIухэм афызэхащэх. КIэлэцIыкIу Iы­гъыпIэм бассейн хэт. Ар лъэшэу агу рехьы ыкIи япсауны­гъэ псыхьэгъэнымкIэ ишIо­гъэ­шхо къэкIо. Псым хэхьанхэ зы­хъукIэ медсестрам еуплъэ­кIух, кIэлэпIур ащ иIэпыIэгъу, физкультурэр языгъэхьырэр ягъусэх. НэбгыритIур псым адыхэс, адрэхэр щытхэу щынэгъончъэным лъэплъэх.

Зы мэфэкI бламыгъэкIэу мыщ щыхагъэунэфыкIы. Бзы­лъфыгъэхэм я Дунэе Мафэ ехъулIэу ныхэм азыфагу зэнэ­къокъу зэхащагъ. ЯкIэлэцIы­кIу­хэр ягъусэхэу ахэм зыкъа­гъэлъэгъуагъ. Ар лъэшэу зэ­кIэми агу рихьыгъ, апэрэ чIы­пIэр къизыхыгъэ ным гушIом нахь хэмылъэу ынэпсхэр къехыщтыгъэх. ТекIоныгъэм и Ма­фэ зызэрэфагъэхьазырырэр нэрылъэгъу тфэхъугъ. Зэо лъэ­хъаным цIыфхэм къинэу апэ­кIэкIыгъэр къизыIотыкIырэ къа­шъор къытфагъэлъэгъуагъ.

ЫпэкIэ къызэрэщытIуагъэу, щынэгъончъэным лъэшэу пы­лъых, къэрэгъулым нэмыкIэу ка­мерэхэр чIыпIэ зэфэшъхьаф­хэм ахэтых. ЗиакъылкIэ илэ­гъухэм акIэмыхьэрэ, сэкъатны­гъэхэр зиIэ сабыйхэри кIэ­лэ­цIыкIу IыгъыпIэм къащэн алъэ­кIынэу зэтырагъэпсыхьагъ. Джы­рэкIэ аутизмэ зиIэ зы кIэ­лэ­­цIыкIу къэкIо, ащ пы­лъых, зы­фаер амалэу щыIэмкIэ фашIэ.

Ахэпхын ахэмытэу ти­кIэ­лэцIыкIу IыгъыпIэ щыла­жьэ­хэрэм япшъэрылъхэр дэгъоу агъэцакIэх. Къыхэзгъэ­щымэ сшIои­гъу ХьэкIэко Тамарэ илъэс 30-м ехъугъэу ыгу етыгъэу кIэлэпIоу Iоф зэри­шIэ­рэр, ГъукIэлI Замирэ джащ фэд, илъэс пчъагъэ хъугъэ игу­фэбагъэ сабыйхэм запигъохырэр. Нина Коняевар кIэлэпIу сэнэхьатым къыфэхъугъ зыфа­­Iорэм фэд, зэкIэми ­ясабыйхэр ащ ратынэу фаех. Нэмыкхэм ацIэ къесымыIуагъэми, ахэр ауж къинэхэрэп. Сабыйхэм уахэтыныр насыпыгъ. Лэжьа­пкIэу къахьырэр макIэ нахь мышIэми, яIофшIэн гухахъо ­ха­гъуатэзэ мэлажьэх. Ныб­жьы­кIэхэми яхьакъ къанэрэп, Пчэ­нышъое Маринэ, Шъоумыз Та­марэ къахэщых. Екатерина Слободчиковар бэмышIэу «Адыгеим икIэлэпIу анахь дэ­гъу» зыфиIорэм хэлэжьагъ, ишIэныгъэхэр къыгъэлъэгъуа­гъэх. Непэрэ мафэм ехъулIэу Iоф зышIэхэрэм япроцент 70-р ныбжьыкIэх. Музыкэр языгъэхьырэ кIэлэегъаджи, логопеди, психологи тиI, къе­Iуатэ тигущыIэгъу.

Коллективым зэгурыIоныгъэ хэлъыным пае нахь зэхэхьан­хэ фаеу пащэм елъытэ ыкIи кIэлэцIыкIухэм апае зэхащэрэ Iофтхьабзэхэм ямызакъоу, ежьхэри хьяр хъуми, зыгорэм тхьамыкIагъо къехъулIагъэми зэдеIэжьых, зэкъоуцох.

КIэлэцIыкIухэр мафэм плIэ шапхъэхэм адиштэу агъашхэх. Мафэ къэс шIуагъэ къызыпы­кIыщт шхыныгъохэр зэрараты­щтым пылъых. Творог, пцэжъые тхьамафэм зэ арагъэшхы, хэ­тэрыкIхэр, пхъэшъхьэ-мышъхьэ­хэр араты зэпытых. КIэлэпIу­хэри ахэм яIэпыIэгъухэри анахь цIыкIухэм аIуалъхьэзэ агъа­шхэх.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэр за­шIы­гъэр бэ шIагъэми, итеплъэкIэ дахэ. ГъэцэкIэжьын цIыкIухэр илъэсым зэ ашIых, программэм хэфагъэхэу, мы илъэсым унашъхьэр зэблахъунэу къа­гъэгугъэх.