«Республикэ тиIэ зэрэхъугъэр ащ ишIуагъ»

Хъунэго Рэщыд, социологие шIэныгъэхэмкIэ доктор: «Республикэ тиIэ зэрэхъугъэр ащ ишIуагъ»

Джарымэ Аслъан адыгэхэм ятарихъ анахь къыхэщырэ политикэу щыт. Ащ ыцIэ епхыгъ Адыге­им республикэ статус иIэ зэрэ­хъугъэр, епхыгъэ къодыеп, ары зыпкъ къикIыгъэр пIоми нахь тэ­рэз. Апэрэ Президент хъугъэри Джарымэ Аслъан. Сэ сишIошIыкIэ, а лъэхъаным адыгэ политическэ элитэм щыщэу ащ ыпшъэ ифагъэр нэмыкI цIыф фызэшIокIыщтыгъэп.

Пэщэ IофымкIэ Тхьэм къыхилъхьэгъэ IэпэIэсэныгъэм, ишIэны­гъэхэм, политикэм ылъэныкъокIэ ыкIи ежь ышъхьэкIэ культурэшхоу хэлъым а лъэхъаным мэхьанэшхо яIагъ, яшIуагъэ къэкIуагъ.

Сэ Джарымэм нэIуасэ сызыфэ­хъугъэр 1981-рэ илъэсым КПСС-м и Адыгэ хэку комитет инструкторэу Iоф сшIэнэу сыкъызэкIор ары. А лъэхъаным ащ мэкъу-мэщымкIэ отделым ипащэу Iоф ышIэщтыгъ.

1989-рэ илъэсым Аслъан партием ихэку комитет иапэрэ сек­ретарь мэхъу. 1991-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ щыIэгъэ путчым нэс ащ сепхыгъэ шъыпкъэу Iоф сшIагъэ. А лъэхъаным зэ­хэщэн-партийнэ IофшIэнымкIэ отделым сырипэщагъ.

Партием и Краснодар крайком исекретарэу Iоф къыщишIи, къызе­гъэзэжь уахътэр зэхъокIыныгъэшхохэм атефэгъагъ. КПСС-м мэхьанэ иIэжьыгъэп, партиер лъэпкъ политикакIэу къыхихыщтым лъы­хъущтыгъ, ау ащ пкIэ иIагъэп, хэ­гъэгум зыздигъэзэщтыр зыми ышIэщтыгъэп.

Хэку комитетым иаппарат иIофышIэхэм а лъэхъаным бэрэ къа­хэIукIыщтыгъ зэхъокIыныгъэшхо­хэр къэхъунхэ зэрилъэкIыщтыр. Ащ дакIоуи аIощтыгъ Краснодар къи­кIыжьыгъэ Джарымэ Ас­лъан Адыгеир ежь-ежьырэу, краим хэмытэу псэунымкIэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн фэгъэзагъэ хъуным зэрэфэхьазырыри. Мы чIыпIэм къы­щысIомэ сшIоигъу Аслъан Краснодар зэрэщыIагъэм ишIуагъэ къызэрэкIуагъэр бырсыр къыпымыкIэу Адыгеир краим къыхэкIыжьынымкIэ ыкIи тизэкъошныгъэ, ти­зэ­пхыныгъэхэр къызэрэнагъэхэмкIэ. А зэпстэури Iоф къызэрыкIоу щытыгъэп.

Джарымэ Аслъан президентэу зыхадзым ащ иадминистрацие пащэ сыфишIыгъ. Ар республикэ ныбжьыкIэр ылъэ зыщытеуцогъэ уахътэм тефэгъагъ. Тэ, зэкIэ апэрэ Президентым икомандэ хэтхэм, тырыгушхощтыгъ къэралыгъом игъэпсын тиIахь хэтшIыхьанэу тинасып къызэрихьыгъэм. А уахътэм тэ бэмэ тафигъэсагъ. Аслъан икомандэ хэтхэмкIэ пшъэдэкIыжьышхо зэрэтхьырэр къыдгурыIощтыгъ, лъэшэу тыгу къэзыIэтыщтыгъэр Аслъан Алиевичым цыхьэ къызэрэтфишIыщтыгъэр ары, ащ зэгурыIоныгъэ къытхилъхьэ­щтыгъ.

Тызыпылъыр IофыкIагъ, тапэкIэ ащ фэдэу къэралыгъо гъэпсыкIэм тыфэнэIуасэу щытыгъэп, гъогукIэу хэгъэгум къы­хихыгъэм тырыкIон фэягъ. ПшъэрылъыкIэхэу тызэрихьылIагъэхэр, цIыфхэр зыгъэгумэкIыхэрэ Iофыгъохэр зэшIотхынхэ фэягъэ. А зэпстэумкIи ти­упчIэжьэгъугъэр Джарымэ Аслъан арыгъэ, ащ хъугъэ-шIагъэхэм ямэхьанэ къызэрэгурыIорэм, теубытагъэ зэрэхэ­лъым, щэIэгъэшхо зэриIэм, шапхъэхэр зэрэщымыгъупшэ­хэрэм ыкIи неущырэ мафэм хэплъэн зэрилъэкIырэм мэхьанэшхо яIагъ.

А лъэхъаным Президентым Iоф дэпшIэныр къиныгъ ыкIи псынкIагъэ. Къиныгъ, сыда пIомэ ащ дэгъу дэдэу ышIэщтыгъ республикэми, Къыблэ регионми, зэрэхэгъэгоуи яIоф­хэм язытет. Ащ къыхэкIэу аппарат IофшIэныр шъыпкъагъэ, пытагъэ, псынкIагъэ ыкIи теубытагъэ хэлъэу зэшIопхын фэягъ.

ПсынкIагъэ, сыда пIомэ аппаратым зэкIэри ыпшъэ римылъхьэу, ежь ышъхьэкIэ бэ ышIэщтыгъэр. Ежь-ежьырэу документхэм Iоф адишIэщтыгъ, экономикэм ыкIи нэмыкI лъэныкъохэм язытет анализ ышIыщтыгъ, зыпари тхылъыпIэ ымыIыгъэу ахэр къызэхифынхэ ылъэкIыщтыгъ. Аслъан Урысые Федерацием исубъектхэм япащэхэмкIэ анахь гъэсагъэу сэ слъытэщтыгъ. Сэ сшъхьэкIэ сэшIэ Джарымэм Урысыем и Къыблэ иIофыгъохэр Федеральнэ гупчэм фигъэуцунхэ зэри­лъэкIыщтыгъэр.

Культурэмрэ гъэсэныгъэмрэ ащ лъэшэу ынаIэ атетыгъ. Джарымэм ишIуагъэкIэ кIэ­лэегъэджэ институтыр классическэ университет хъугъэ. Нэужым университетым ыпкIэ хэмылъэу ратыгъагъ спецпроф­техучилищэ ныкъошIэу джы университетым хэт Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар-техническэ колледжым иунэ, университетым инаучнэ библиотекэ джы зычIэт унэр, адыгэ филологиемрэ культурэмрэ яфакультет иунэ. Адыгеим ибюджет щыщ ахъщэ мызэу, мытIоу университетым ищыкIэгъэ литературэр, мебелыр, нэ­мыкI псэуалъэхэр рищэфынхэу, гъэ­цэкIэжьын IофшIэнхэр зэшIуихынхэу къыфатIупщэу къыхэ­кIыгъ.

Непэ Аслъан къызыхъугъэ мафэшъ, сигуапэу сыфэгушIо, псауныгъэ пытэ ышъхьэкIэ иIэнэу, иунагъо исхэр ыкIи къыпэблэгъэ цIыфхэр насыпышIонхэу фэсэIо!

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Сихъу Гощнагъу.