«ПсэолъэшIыр зыфэдэм унэри фэд»

Мы мафэр мэхьанэ зиIэ мэфэкIхэм ащыщ нахь мышIэми, джырэ обществэм игъэкIотыгъэу щыхагъэунэфыкIыжьырэп. Ау мыщ епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм псэолъэшI сэнэхьатым имэхьанэ зэхашIыкIы. Тэ, къэбарлъыгъэIэс амалхэми, ар тинэплъэгъу идгъэкIырэп.

Бэдзэр зэфыщытыкIэ щыIа­кIэм тихэгъэгу зытехьэ уж псэ­о­лъэшI организацие инэу тлъы­тэщтыгъэхэм янахьыбэр зэхэзыжьыгъ е зэхэщакIэу яIэр нэмыкIэу агъэпсыжьыгъ. Ащ ыпкъ къикIэу псэолъэшI организациешхохэр Адыгеим итхэу пфэIощтэп. ЗыцIэ анахь къепIон плъэкIыщтыр зэIухыгъэ Iахьзэ­хэлъ обществэу «Адыгпромстрой» зыфаIорэр ары.

Тишъолъыр ит псэолъэшI предприятиехэм мыр анахьыжъ. 1942-рэ илъэсым псэолъэшI организациеу (СУ-3) апэ ригъа­жьи «Белгэсстроим» икъутамэу лъыкIуатэзэ къырыкIуагъ. Нэ­ужым фирмэ шъхьафэу «Адыг­промстрой» хъужьыгъэ. Илъэс зэкIэлъыкIохэм мыщ гъэхъэгъэ­шIухэр ышIын ылъэкIыгъ, ыцIэ дэгъукIэ раригъэIуагъ.

Мыекъуапэ ипсэупIэ анахь инхэм ащыщэу «Черемушкэхэр» къызыщежьэгъэ фэтэрыбэ хъурэ унэ зэхэтышхоу урамэу Депутатскэм тетэу N 6-р илъэс 50-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, проектыкIэм тетэу «Адыгпромстроим» ышIы­гъагъ. Мы унэм нэмыкIхэри ыкIи социальнэ-культурнэ мэхьанэ зиIэ псэолъабэу къалэм дэтхэр къыкIэлъыкIуагъэх. Непэ къыз­нэсыгъэми къадэхъугъэм къыщымыуцухэу ыпэкIэ зэрэлъыкIотэщтхэм ыуж итых.

ПсэолъэшIым и Мафэ ипэгъо­кIэу «Адыгпромстроим» епхыгъэ псэолъэшI-монтажнэ гъэIоры­шIапIэу N 38-м ипащэу Бэгъ Аслъан гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ар илъэс 20 хъущт мы IофшIэным зыхэтыр, псэолъэшIыным хэшIыкI дэгъу фыриI. Урамэу Свободэр зыщиухырэм дэжь мы уахътэм щагъэпсырэ унэм тыщызэIукIагъ.

— Аслъан, лъэхъан чыжьэкIэ тызэкIэIэбэжьмэ, «Адыгпромстроим» мэхьанэ зиIэ объект­хэр ышIыщтыгъэх. Ау аужырэ илъэсхэм цIыфхэр зыщыпсэухэрэ унэхэм яшIын нахь фэгъэзагъ. Илъэс зытIущыр тштэмэ, сыд фэдэ гъэхъагъэ­ха зигугъу къэпшIын плъэкIыщтхэр?

— Фэтэр 61-рэ зыхэхьэгъэ, секциитIоу зэхэт унэшхоу урам­хэу Школьнэмрэ Пролетарскэмрэ зыщызэхэкIыхэрэм тетыр ттыгъэ. Ащ дыхэтшIыхьагъ къэлэ поликлиникэу N 1-р. Джащ фэдэу кIэлэцIыкIу ибэхэм апае унэ зэхэтитIу урамэу Исаевым ыцIэ зыхьырэм щыдгъэпсыгъ. Урамэу Советскэмрэ Победэмрэ зыщызэхэкIыхэрэм тет унэ дэхэшхоу фэтэр 76-рэ хъурэри тэ тифирмэ ышIыгъ. Мыхэм зэкIэми ащэпсэух. IофшIэнхэр ыкIэм фэкIох урамэу Советскэмрэ Лениным ыцIэ зыхьырэмрэ зыщызэуалIэхэрэм щытшIырэ унэу фэтэри 113-рэ хъу­рэр.

— Джыдэдэм псэолъэшIынхэр зыщыкIохэрэ чIыпIэу тыздэщытым къытфытегущыIэба.

— Мы унэр къати 5-у зэтетыщт, фэтэр зырыз-тIурытIоу зэтеутыгъэщт, пстэумкIи фэтэр 40 хъущт. Ащ щыщэу 20-р «КIэ­лэцIыкIу ибэхэм псэупIэ ягъэгъотыгъэныр» зыфиIорэ программэм ишапхъэхэм адештэх. Арышъ, хабзэм афищэфын ылъэкIыщт. Балконхэр хэтыщтхэп, гурыт хахъо зиIэ унагъохэм ателъытагъэу гъэпсыгъэщт.

— Мы унэр къызышъуIэтыкIэ сыда етIани ешъушIэщтхэр?

— Газыр, псыр, электричествэр ещэлIэгъэщтых. Фэтэр пэпчъ гъучIыпчъэ хэтыщт, котел итыщт, дэпкъхэр штукатуркэ шIыгъэщтых, джэхашъохэр зэщи­зэу игъэчъыкIыгъэщтых. Коридорхэр гъэлэгъэщтых, джэха­шъом плиткэ тедзэгъэщт.

— Джыри шъумыухызэ цIыфхэм яIахь къыхалъхьан алъэкIыщта ыкIи зы квадратнэ метрэм тхьапша ыосэщтыр?

— ШIоигъоныгъэ зиIэ пстэури къыхэлэжьэнхэ амал щыI. Фэтэрым ыуасэ ипроцент 30-м къыщегъэжьагъэу 100-м нэс къыхалъхьэрэр. Ащ фэдэу нэбгыритIу мы унэу тшIырэм къы­хэIэбагъ. Зы квадратнэ метрэм сомэ мин 30 ыуас.

— Аслъан, тизэдэгущыIэгъу ыпшъэкIэ къыщыпIуагъ шъушIыгъэ унэхэр зэкIэ зэращэфыгъэхэр ыкIи ахэм зэращыпсэухэрэр. Ащ къегъэ­лъагъо язытет шэпхъэшIухэм зэрадиштэрэр. Сыда анахьэу шъунаIэ зытежъугъэтырэр?

— Сыд фэдэрэ псэолъэшI фирми бэдзэр зэфыщытыкIэ щыIакIэм къыхэмызыным пылъ. Ау ащ къикIырэп унэу пшIынэу ебгъэжьагъэр псынкIэу зэрэптыщтым пае уемыгугъуныр. Шапхъэу щыIэхэр къыдэплъы­тэхэзэ, материалэу бгъэфедэ­хэрэм язытет дэгъоу къыхэпхын фае. Пыут оIокIэ къутэжьыщтыр хэбгъэхьанэу щытэп. Щыпсэущт цIыфхэмкIэ Iэрыфэгъоу зэтегъэ­псыхьэгъэн фае.

— ЦIыфхэр зыщыпсэухэрэ унэхэм яшIын сыда анахьэу къызэтезыгъэуцоу плъытэрэр?

— АпэрэмкIэ — цIыфхэм ялэжьапкIэ зэрэмэкIэ дэдэм нахь хэмылъэу унэ ащэфын алъэкIырэп. ЯтIонэрэ ушъхьагъур — ипотекэкIэ ащэфынэу рахъухьэми, ахъщэ чIыфэу къа­ратырэм процентэу техъорэр бэ. Ахэр агъэмэкIагъэхэу аIо нахь мышIэми, процент 12-м къыщыкIэрэп. ГущыIэм пае, сомэ миллиони 2 зыосэ унэ зищэфыкIэ, илъэс 20-м къы­кIоцI ытыжьынэу хъурэр бэ.

Унэхэм яшIын къызэтезыгъэ­уцохэрэм ащыщ чIыгум икъы­хэхын. ЧIыпIэу зыдэбгъэуцущтым елъытыгъэр макIэп, дэгъухэр лъэпIэ дэдэх. ЛъапIэу пщэфыгъэ чIыгум тепшIыхьэрэ унэм зыкъыщэфыжьырэп.

— Аслъан, сыд фэдэ хэкIыпIа о плъэгъурэр псэолъэшIыныр нахь лъыкIотэным фэшI?

— ИпотекэмкIэ ахъщэу апщыныжьырэр нахь макIэ шIыгъэным имызакъоу, къэралыгъо программэхэр нахь зэтефыгъэ­хэу пхырыщыгъэнхэр ары. Щы­Iэх программэхэр сабый ибэхэм псэупIэхэр арагъэгъотыным фэIорышIэхэрэр. Ау социальнэу мыухъумэгъэ цIыфхэри тиIэх, ахэм къэралыгъом нахь закъы­фигъэзагъэмэ дэгъугъэ. Унэхэм ауаси псэолъэшI компаниехэм нахь пыут зыкIамышIышъурэр хьакъулахьэу хабзэм ратырэр къызэраIэтыгъэм дакIоу агъэфедэрэ материалхэми ауасэ хэпшIыкIэу къыхэхъуагъ.

— «Адыгпромстроим» зы­пкъ итэу Iоф ышIэныр сэдэущтэу къыдэхъура?

— Ар анахьэу зэлъытыгъэр типащэу ХъутIыжъ Аслъанбый. Ар илъэсипшIыкIэ ыпэ плъэрэ цIыфхэм ащыщ. IофшIэныр зэрэзэхэщагъэм лъэшэу ынаIэ тет. ПсэолъэшIыным лIэшIэгъу ныкъом къехъугъ зыхэтыр ыкIи илъэс 40-м нахьыбэ хъугъэ «Адыгпромстроим» зипащэр. ЩытхъуцIэу къыфагъэшъоша­гъэр макIэп: «Урысые Федерацием изаслуженнэ псэолъэшI», «Къа­лэу Мыекъуапэ ицIыф гъэ­шIуагъ», «Адыгеим и Щытхъузехь». Мыщ зэфэхьысыжь уегъэ­шIы: «ПсэолъэшIыр зыфэ­дэм унэри фэд»

— Аслъан, тизэдэгущыIэгъу икIэухым шъуиIофышIэхэм ягугъу къытфэпшIыгъэмэ дэгъугъэ.

— Анахь мэхьанэ зэттырэр тиIофышIэхэр арых. ГущыIэм пае, мы унэу джы тшIырэм нэбгырэ 20 щэлажьэ. 10-м чыр­быщыр зэтыралъхьэ, 8-м бетон дакIэ, 2-р гъучIгъажъэх. Ахэм ахэт илъэс 50, илъэс 15 – 20 фэдиз хъугъэу Iоф зышIэхэрэр. Ахэр: Василий Кислянскэр, Лъащэкъо Аслъан, Хэжъ Аслъан­чэрый. Ащ фэдэ IофышIэхэр тилъапIэх. Амал иIэу агу хэдгъэ­кIырэп, игъом лэжьапкIэр ятэты.

— Тхьауегъэпсэу, Аслъан, уахътэ къыхэбгъэкIи гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.

ПсэолъэшIым и МафэкIэ мы IофшIэным пылъхэм зэкIэми тафэгушIо. Тикъэлэ шъхьаIэ итеплъэ къэзыгъэдэхэщт уна­кIэхэр нахьыбэу къыдагъэуцонхэ амал яIэнэу афэтэIо.

Iэшъынэ Сусан.
Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.