Псыхъожъыехэр зэхэлъадэхэмэ, хы мэхъух

ЗэдеIэжьыным, зэфыщытыкIэ тэрэзым, цIыфым имызакъоу, хэгъэгумкIэ анахьэу мэхьанэшхо яI. ЦIыф лъэпкъыбэ пчъагъэр зэфэхьалэлэу, зэгурыIоу, зэдеIэжьмэ, бгыри агъэкощын зэралъэкIыщтыр хэти ешIэ. Мы гупшысэ зафэр ылъапс ыкIи ар зэфэдэкIэ пхырэкIы усакIоу Николай Милиди итхылъыкIэу (ятIонэрэу хэгъахъохэр зыфишIи къыди­гъэкIыгъэм) «Реки полнятся ручьями» зыфиIорэм.

Николай Милиди илъэпкъкIэ урым, исэнэхьаткIэ псэолъэшI. Ау ищыIэныгъэ гъэзэпIэ-зэблэ­хъуныгъабэу фэхъугъэм усэн зэчыир зыкIэ ащыщэу къычIэ-
кIи, ыгъэгупсэфыгъэп, анахьэу аужырэ илъэс 20-м ащ усэ тхылъ пчъагъэ ытхыгъ, къыдигъэкIыгъ.

Хэтрэ цIыфи чIыпIэ ыкIи лъэпкъ гъэнэфагъэ зимыIэ щы­Iэп. Ау гукъаор дунаим телъ гупсэ­фыгъор тетыгъор зиIэхэм зэ­рэзэщагъакъорэр, заом, гъаблэм, зэфэнчъэгъэ гуихым цIыф жъу­­гъэ къызэрыкIохэр зыдэ­кIожьыщтыр ыкIи ашIэщтыр амышIэжьэу зэрэзэрадзэжьы­хэрэр ары. ЧIыпIэ зэжъу дэдэ ифагъэм ышъхьэ рихьыжьэжьы хабзэ, ары усакIоу Николай Ми­лиди ятэ-янэхэр кощынхэр, Грециер къабгынэнышъ, тыдэми, лажьэхэмэ, ябын-унагъо зыщагъэшхэн ыкIи зыщапIун алъэкIыщтым зыкIезэгъыгъэхэр. Тарихъ гъогухэр боу къурпэных… Ауми, АдыгеимкIэ къуаджэу Тэхъутэмыкъуае къыдэфэнхэшъ, щы­псэунхэр зинасып хъугъэ Федор Милиди (усакIом ятэ) ыкIи ибынхэр къызыхэхьэгъэ адыгэ лъэпкъым хэзэгъагъэх, шъхьэ­кIафэ фыряIагъ, ежь унагъори ылъэ къытеуцожьи, ибынхэри еджагъэх, цIыфы хъугъэх. Непэ усакIоу Н. Ф. Милиди ныбжь ин дахэ иI, усэкIэ амал-тхэкIэ къодыер армырэу, классическэ шапхъэр ащкIэ IэкIэлъ хъугъэу мэусэ. Зы усэ тхылъым адрэ тхылъыр къыкIэлъэкIо. Н. Милиди урысые тхакIохэм я Союз икъутамэу Мыекъуапэ щыIэм хэт. Ытхыхэрэр Казахстан, Киргизием, Абхъазым ыкIи Адыгеим къащыхаутых.

ТхылъыкIэу «Реки полнятся ручьями» зыфиIорэр гъэтэрэзыжьынхэр ыкIи хэгъахъохэр иIэу ятIонэрэу усакIом мы илъэ­сым, пчъагъэмкIэ 1000 хъоу, ООО-у «Полиграф-Юг»-м, Мыекъуапэ къыщыдигъэкIыгъ. ТхылъыкIэм усэ 251-рэ къыдэ­хьагъ, ахэр къаIуатэрэм, мэхьанэм ялъытыгъэу шъхьищэу гощыгъэх: апэрэм — «Я Русь любить потомкам завещал» зэ­реджагъэр. Я II-р – ежь зы­щапIугъэу, гъэшIэн унэ, чIыгу фэ­хъугъэ Адыгеим фэгъэхьыгъ: «Адыгея — моя священная в веках земля». Я III-р — ежь урым чIыгоу, Милиди лъэпкъым ыпсэ къызыщежьагъэу, ныбжьырэу, ны папкIэу, гучIэм къинэгъэ икъэрал дэдэу Грецием фэ­гъэхьыгъ: «Эллады Вольный сын и сердцем я молитвы не нарушу…» Ары, хэти ежь-ежьырэу лъэпкъэу зыщыщыщтыри, чIыпIалъэу иIэщтыри, шIоигъо насыпри Iабэмэ къыхихэу щы­тэп. А зэкIэми лъэпсэшхо дэдэ яI, тарихъ куу апылъ, зы унэгъо цIыкIу закъом ышъхьэ къырыкIуагъэри тхыдэ мыухыжь ежь зынэ пэкIэкIыгъэмкIэ. Ау узэ­джэнджэшынэу щымытыр Николай Милиди зэрэусэкIо гукъа­бзэр, шIур зэригъогогъур, ер зыпхъырэми, хэтми, емыдаоу, зыкъишIэжьынышъ, зэрэцIыфыр щымыгъупшэу, икъэрар къэущынэу зэрэфэлъаIорэр ары.

Акъыл зиIэ цIыф Iуш пэпчъ ешIэ ыкIи кIэхъопсы мамыр рэхьатыр мы чIым темыкIосыкIыным. Урыс хэгъэгушхоми къиныбэ зэрищэчыгъэр, зэуабэ къызэрэзэринэкIыгъэр, ау илIыгъэ-хабзэкIэ уехъопсэнэу зэрэпытагъэр иусэ сатырхэм ащыкIегъэтхъы Н. Милиди. Хэгъэгум итарихъ ащ щыпсэурэ цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафыбэмэ аIэ зэрилъыр къыгурыIоу, усакIом узэкъотмэ узэрэлъэшыр кIе­гъэтхъы.

Шъхьэехьыжьэжь-псэехьы­жьэ­жьыр зэрэтхьамыкIагъор, зэрэ­хьазабыр ешIэ усакIом, джащ паекIэ адыгэ чIыгоу зыбгъашъо щапIугъэр, адыгэ лъэпкъэу бысым афэхъугъэр зэрилъапIэхэр зэхишIэу, аужыпкъэм, ежьыри адыгабзэри макIэу зыIуищагъэу, лъэпкъ шэн-хабзэхэри ыштэхэу, пIур зыфэхъугъэ адыгэхэм захилъытэжьэу ыгукIэ бэрэ къы­хэкIы. УзэхэзышIыкIыгъэу, зы­Iапэ къыпфэзыщэигъэу, ышъхьэ уфэзгъэдагъэр арыба уихэкури, уичIыгури, уигъогури. Арышъ, усакIоу Милиди иусэ тхылъхэм Хэгъэгум итемэ шъхьаIэ — Уры­сыемкIэ къыщежьэу, АдыгеимкIэ нэсэу, ЭлладэмкIэ кIэкIыжьэу куоу ащыпхырыщыгъ. Мы лъэныкъуищыр Николай МилидикIэ зэфэдэу лъапIэх.

ЦIыфыр зипчэгу ит щыIэкIэшIур Урысыеми, Адыгеими, Грециеми джы зэрагъотыгъэм усакIор егъэразэ.

Къинэу апэкIэкIыгъэр бэдэдэ­ми, зызэраушхужьыгъэр, апэ­кIэ плъэхэзэ, хэгъэгухэр гугъэ лъагэ­хэм зэрафакIохэрэр, цIыф­хэм яшIушIэгъэ ин ылъапсэр зэ­деIэ­жьын-зэрэлъытэр арэу ­зэрэщытыр Милиди иусэ сатыр­хэм емы­зэ­щыжьэу ащыкIе­гъэтхъы. «ПфэлъэкIыщтмэ, шIу шIэ бзэ­джэ-гъэ-Iэягъэм зыдемыгъэхьы­хэу» зы­фиIорэ гъэсэпэтхыдэр усакIом итхыгъэ сатыр­хэм къа­хэщы.

ЦIыфымкIи хэгъэгумкIи анахь мэхьанэ зиIэр шъыпкъагъэр зыхэлъ щыIэныгъэр, сыд ишIыкIэми, уфэсакъэу, узэдеIэжьэу, уиIорэ-уишIэрэ зэтехьэу гъэпсыгъэныр арэу зэрэщытыр «Реки полнятся ручьями» зыфиIорэ усэ сборникым дэгъоу къыщиIотыкIыгъ. УсакIом иIэпэIэсагъи ащ къыщылъэгъуагъ. Зыр зым кIэдэIукIэу, зыр зым фэсакъы­жьэу, цIыфхэр сыдымкIи зэдеIэжьхэмэ, ар боу насыпыгъ, арыба гухэм шIулъэгъур ары­лъын фаеу усакIом зыкIилъы­тэрэр, ежь фэлъэкIырэмкIи, усэ­нымкIи къогъанэ зыкIимыIэр.

Н. Милиди итхылъыкIэу «Реки полнятся ручьями» зыфиIорэм «Гъогу маф!» етIозэ, тыдырэ хэгъэгуи — Урысыеми, Адыгеи­ми, Грециеми — тыдырэ чIына­лъи мамырныгъэр, зэфагъэр, зэгурыIожь-зэдеIэжьны­гъэр ащы­­шъхьэлъэнэу, ЦIыфыр тыди щышъхьафитынэу, щытынчынэу, щынасыпышIонэу тэ­лъаIо.

Дзэукъожь Нуриет.