Псауныгъ

КIымафэр, ащ игъогогъу зэпахырэ узхэр

ЗэкIэми тэшIэ кIымафэм къыздихьырэ пэтхъу-Iутхъум (ОРВИ) ыкIи гриппым лъапсэу яIэр — вирусхэмрэ бактерие­хэмрэ.

Пэтхъу-Iутхъум («простудэкIэ» тызаджэрэм) пэуцужьырэ прививкэ щы­Iэп. Ары илъэсым, ­гурытымкIэ, гъогогъуи 6 — 8 — сабыйхэм, 2 — 3 зыныбжь икъугъэхэм ар къяутэкIынэу зыкIэхъурэр. Гриппым пэшIуекIорэ вакцинэхэр щыIэх, илъэс къэс бжыхьэ-кIымэфэ лъэ­хъанхэм ахэр цIыф­хэм зыхалъхьанхэм къы­фэджэх медицинэ Iофы­шIэхэр. А вакцинэхэм гриппым ущаухъумапэрэп, ау ар къызыоутэкIыкIэ нахь IэшIэхэу ппэкIэкIыным, нэмыкI уз хьылъэ горэхэр ащ хэмыхынхэм фэIорышIэх. ЕтIани прививкэр зыфашIыгъэхэм япчъагъэ нахьыбэ къэс а узым зимыушъомбгъу­нымкIэ лъэшэу ишIуагъэ къэкIо.

Мары кIымафэр къэ­блэ­гъагъ, ащ игъусэу «къэкIо­щтых» а зэпахырэ уз­хэри. Специалистхэм къы­зэра­IорэмкIэ, гриппым пэуцу­жьырэ вакцинэр джыри зыхязымыгъэлъхьагъэхэм прививкэр ашIынкIэ гужъуагъэхэп, сыда пIомэ а вакцинэр къызыпхалъхьэрэм тхьамэфитIу зыте­шIэкIэ, пкъышъолыр гриппым пэуцужьынымкIэ им­мунитет иIэ мэхъу.

Зызэращыуухъумэщтхэ амал къызэрыкIохэр

Специалистхэм зэра­лъытэрэмкIэ, ори уигу­псэхэри зэпахырэ узхэм защышъуухъумэн, къыоутэкIынхэм ищынагъо нахь макIэ пшIын плъэкIыщт ахэм «якъекIокIыгъом» шIокI имыIэу бгъэцэкIэн фэе шапхъэхэр зыщышъу­мыгъэгъупшэхэмэ. Ыпшъэ­кIэ къызэрэщыхэдгъэщыгъэу, пстэуми апшъэр бжыхьэ къэс гриппым пэ­уцужьырэ вакцинэр зыхябгъэлъхьаныр ары. Анахьэу ар блэзымыгъэ­кIын фаехэр уз гъэтIылъы­гъэ зиIэхэр, бзылъфыгъэ зэпкъаджэхэр, зыныбжь илъэс 50-м къехъугъэу зи­иммунитет къеIыхыгъэ­хэр, медицинэ IофышIэхэр.

А узхэм уапэуцужьыным фэшI нахьыбэрэ пIэхэр птхьакIынхэ фае. ЕтIани эпидемиологхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, сабыныр (антибактериаль­нэми) зэ пIэхэм ащыпфэу псыр апыогъэчъы­жьыкIэ икъущтэп, тIогъогогъо арэущтэу пшIын фае. Анахьэу ар зыщищыкIагъэр урамым укъызытекIыжьыкIэ ары. Сыда пIомэ вирусхэм ащыщхэр сыхьат заулэрэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэм псаухэу «атесынхэ» алъэкIыщт. ЕтIани ахэм якIэсэ чIыпIэхэр, «зыщырэхьатхэ­рэр» Iэхъомбэ цыпэ шъа­бэхэр — «подушечки» зэраIохэрэр ары.

«Эпидемическэ сезон» зыфаIорэ уахътэм пэ кIоцIым оксолиновэ мазь щыпфэзэ пшIымэ дэгъу, вирусхэр ащкIэ пкъышъолым хэхьанхэ амылъэкIыным ар иамалышIу.

Сыдигъуи зыщыбгъэ­гъупшэ хъущтэп къэбзэныгъэм мэхьанэшхо зэри­Iэр. Специалистхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, Iэ шIойхэмкIэ нэхэр пIотыхэ хъущтэп, арэущтэу умышIымэ мыхъунэу чIыпIэ уифагъэмэ, Iэхъомбэ уфэпIэ къупшъхьэхэмкIэ («костяшки» зыфаIохэ­рэмкIэ) уяIэн фае.

Узхэт цIыфхэмкIэ сыдигъуи щынагъо псыным­рэ пскэнымрэ. Арышъ, салфеткэ е IэплъэкIыжъые ренэу зыдэпIыгъын фае. Ахэр умыIы­гъ­хэмэ, упскэ е упсы зы­хъукIэ, Iэнтэгъур ары узы­хэпсэщтыр, вирусхэр «къызэрэбгъэуцущтхэр». Ар ащ фэдизэу къинэп пшIэныр, ау инфекцием зимыушъомбгъунымкIэ ишIуагъэ къэкIо.

Пшхырэми мэхьанэ иI а лъэхъаным. Зыхэм бжьы­ныфым ишIуагъэ ащ фэдизэу лъэшэу къэмы-­кIоу алъытэ, ау ушэтынхэм къызэрагъэлъэгъуа­гъэу эпидемиологхэм къа­тхыхэрэмкIэ, бжьыныфыр е ар зыхэлъ гъомылапхъэхэр нахьыбэу бжы­хьэ-кIымэфэ лъэхъаным зыгъэфедэхэрэм нахь макIэрэ пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къяутэкIы, ахэр къяузыгъэхэми, нахь псынкIэу, нахь IэшIэхэу апэкIэкIы.

Джыри зы гъомылап­хъэ игугъу къашIы специалистхэм. Ар йогуртыр ары. Мафэ къэс йогурт банкэ зышхыхэрэр процент 25-кIэ а зэпахырэ узхэм ащыухъумагъэ мэхъухэу ары. Иммуннэ си­стемэм ишIуагъэ ащ регъэкIы, ыкIуачIэ зы­къырегъэIэты.

Вирусхэмрэ микробхэмрэ нахьыбэу щызэрихьылIэщтых унэм ит жьыр «гъушъэу», шынэ­гъакIэу хэлъыр макIэ зы­хъукIэ. Ащ фэдэ жьым пэ ыкIи жэ кIоцIхэр егъэ­гъушъых, ахэмкIэ мик­робхэр пкъышъолым нахь псынкIэу хэхьанхэ алъэ­кIы. Ащ пае унэу узэрысым, узыщычъыерэм, анахьэу кIэлэцIыкIухэр зэрылъым, шынэгъакIэр шапхъэм ащытетыным фэшI хъэдэн шынэкIэ нахьыбэрэ уарылъэкIы­хьан фае.

Гриппыр, пэтхъу-Iутхъур нахь макIэу къызэутэкIы­хэрэм ащыщых саунэр зикIасэхэр. Ар илъэс зэ­кIэ­лъыкIохэм ашIыгъэ ушэтынхэм къагъэлъэгъуагъ.

Мы узхэр нахьыбэу цIыфхэм къызяутэкIыхэрэ лъэхъаным календулэр зыхэжъукIыгъэ е про­полисыр зыхэлъ псыр жэ кIоцIым дэбгъэчъы­хьэмэ, пIэхэр рыптхьа­кIымэ микробхэр, бактериехэр пкъышъолым хэмыхьанхэмкIэ ишIуагъэ къэкIо. Джащ фэдэу лимон, апельсин шъуампIэр бгъэунэшкIузэ пшIыми дэгъоу специалистхэм къыхагъэщы.
Пэтхъу-Iутхъум, гриппым яапэрэ нэшанэхэм гу алъышъутагъэмэ, зэхэшъошIэхэмэ, лимон псау пшхымэ, щэ фабэм шъоу хэлъэу е чэтыр зыхэ­жъукIыгъэ псы кIуачIэм (бульоным) бжьыныф зыщыфэгъэ хьалыгъу кIыгъоу уешъомэ дэгъу.

Джыри зы Iофыгъо шъу­наIэ тешъодгъадзэ тшIоигъу. Специалистхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, пэтхъу-Iутхъу ухъугъэмэ, пэр «къэушынагъэмэ» рэхьа­тэу, макIэу ар плъэкIызэ пшIын фае нахь, ащ илъыр зэкIэ къибгъэкIын гухэлъ уиIэу лъэшэу плъэ­кIынэу щытэп. Арэущтэу зыпшIыкIэ, кIуачIэу ащ хаплъхьэрэм пэ кIоцIым илъым щыщ ыкIоцIкIэ нахь зэкIедзэ, вирусхэр нахь чыжьэу лъэкIуатэх, «носовые пазухи» зыфаIорэм ехьэх.

Медицинскэ маскэхэр бгъэфедэхэмэ дэгъу, ахэм узым ущаухъумэрэп, ау вирусхэр пкъы­шъолым хэхьанхэмкIэ механическэ пэрыохъу мэхъух, унэм къыбдисхэм инфекциер анэмысыжьынымкIэ ишIуагъэ къэкIо.

Зигугъу тшIырэ зэпа­хырэ узхэм апэуцужьы­гъэным фэшI шъи­у­Iанэхэм нахьыбэрэ ате­лъын фае имбирыр (пэтхъу-­Iутхъур нахь псынкIэу егъэхъужьы), шъоур щай стырымрэ лимонымрэ акIыгъоу (шъоур щаим хэплъхьаныр ищыкIагъэп, дэпшхын фае), иммуннэ системэр зы­гъэпытэщт витаминхэу А-мрэ С-мрэ ыкIи ахэр зыхэлъ гъомылапхъэхэр.

ИкIэухым къыхэдгъэ­хъожьы тшIоигъу: ушэтынхэм къызэрагъэлъэгъуа­гъэмкIэ, цIыфым дэгъур, дахэр нахьыбэу ылъэгъоу, ахэм агъэгушIоу, «зимышхыжьэу», оптимистэу щыт зыхъукIэ, пэтхъу-Iутхъури, гриппыри нахь макIэу къеуалIэх.

Псауныгъэ Тхьэм къышъует!

Зыгъэхьазырыгъэр ЖакIэмыкъо Аминэт.