Огъум иягъэ къэкIуагъ

Мыгъэ мы гумэкIыгъор Адыгеим ичIыгулэжьхэм зэкIэми зэдырагъаштэу къыхагъэщы. Ощхыр макIэ, мэзэ зытIу хъугъэу къызщемыщхыгъэхэхэ чIыпIэхэри республикэм иIэх.

Ащ чIыгулэжьхэм иягъэ аре­гъэкIы. Бжыхьасэхэм яIухыжьын мары гъунэм рафылIагъ, зы маф, мэфитIу IофшIэн ныIэп къа­фэнагъэр, ау къырихыжьыгъэм ыгъэразэу ахэтыр макIэ.

Кощхьэблэ районыр мыгъэ Iуихыжьыщт бжыхьэсэ лэжьыгъэр анахьыбэу хэзылъхьэгъагъэхэм ыкIи апэу ащ иIухыжьын зыухыщтхэм ащыщ. Ау ащ ичIы­гулэжьэу, джырэ фэдэ хыныгъо уахътэм лъэныкъо пстэ­умкIи пэрытныгъэр зыIыгъыщтыгъэхэр мыгъэ къырахыжьыгъэм ыгъэразэхэрэп.

— Ощх зэрэщымыIэм лъэшэу иягъэ къытигъэкIыгъ, — ыIуагъ Кощхьэблэ район администрацием мэкъу-мэщымкIэ иотдел ипащэу Сэмэгу Заур гущыIэгъу тызыфэхъум. — Аужырэ илъэс­хэр пштэхэмэ, зы коц гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 50-м къыщымыкIэу къитхыжьыщтыгъэмэ, мыгъэ 46 — 47-м шIокIыгъэп.

КIымафэу кIуагъэр фэбагъэу, осыр мэкIагъэ нахь мышIэми, ябжыхьасэхэм ар мыдэеу ра­хыгъ. Гъатхэр къызехьэми чIы­гулэжьхэм игъом чIыгъэшIухэр аратынхэ алъэкIыгъ, уз къа­хэ­хьагъэми, ащи ебэнышъугъэх. ЕтIани районым ичIыгулэжьхэм лэжьыгъэ чылэпхъакIэхэм адэлэжьэрэ институтэу Краснодар дэтым зэпхыныгъэ дыряIэу Iоф зэрэдашIэрэми ишIуагъэ къэкIо. ЧIыгухэм язытети, чIыопсыми къякIущт чылэпхъакIэхэр илъэс къэс къызэдыхахых. Бжыхьасэу мыгъэ Iуахыжьыщтхэми лъэпкъыкIэу бэ ахалъхьэгъагъэр. А зэпстэуми нахьыбэу лэжьыгъэ къырахыжьынэу гугъэпIэ инхэр къатыщтыгъэх, ау…

Мэкъу-мэщым игъэ зыфэдэщтыр ом изытет лъэшэу елъытыгъ. ЖъоныгъокIэ мазэм и 11 — 12-хэм къащыублагъ лэжьыгъэхэм афэхъун, зыгъэшъокIынхэ икъун ощх къызафемыщхыгъэр. Заур къызэриIуагъэмкIэ, къушъхьэхэм нахь апэблэгъэ Вольненскэ ыкIи Фэдз псэупIэ койхэр ары нахь къызщещхыгъэхэр. Адрэхэм зэкIэми хьэм, коцым цэхэр къызщарыхъощтхэ охътэ дэдэм огъу къафэхъуи, зэрар аригъэшIыгъ. Ащ ыпкъ къикIэуи тхьамэфитIу фэдизкIэ нахьыжьэу лэжьыгъэхэм ягъо хъуи, Iоныгъор рагъэжьагъ.

ПстэумкIи гектар 17108-рэ бжыхьасэу Кощхьэблэ районым иIагъ. Ащ щыщэу 1700-м хьэр тырапхъэгъагъ. Ащ иIухыжьын апэ зыухыгъэхэм ащыщ. ГурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 46,8-рэ къырахыгъ. Илъэс къэс зэряхабзэу, бжы­хьэсэ рапсыри щыхалъхьэ-гъагъ, пстэумкIи гектар 586-рэ хъущты­гъэ. Ащ иIухыжьыни аухыгъ, зы гектарым, гурытымкIэ лъыта­гъэу, центнер 17 къы­рахы­жьыгъ. Бжыхьэсэ коцэу гектар 15000-м ехъу яIагъ. Гъу­бдж мафэм, бэдзэогъум и 10-м ехъулIэу ащ щыщэу гектар мини 2 имыкъупэу Iуахыжьынэу къафэнэгъагъ.

Заур къызэриIуагъэмкIэ, муниципальнэ образованием икъо­джэ псэупIэ койхэм зэкIэми къа­щырахыжьыгъэр зэфэдиз пIоми хъущт. Анахьыбэу, зы гектарым центнер 60-м нэсэу къизыхыгъэр Зыхьэ Зураб зипэщэ мэкъумэщ хъызмэтшIапIэр ары. Ар Игнатьевскэ псэупIэ коим хэхьэ. Унэе фермерхэми, гурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 55 — 57-рэ къизыхыгъэхэр ахэтых, ау ахэр бэ хъухэрэп.

— Хыныгъор зэрэкIуагъэм зэрэщытэу уасэ фэпшIымэ, ти­мыгъэразэу тIон тлъэкIыщтэп, — къыIуагъ Заур. — ПстэумкIи техникэ зэфэшъхьафэу 300-м ехъу дгъэхьазырыгъагъ, ар тфэ­хъугъ. ТичIыгулэжьхэр зэдеIэжьхэзэ, кIэзыгъэ фэмыхъоу лэжьыгъэр аугъоижьыгъ. Iуахыжьырэр зыдагъэтIылъыщтыри екъу, зимыIэ ахэтымэ, зиIэр ащ деIэ. АщкIи гумэкIыгъо тиIэп. МашIо къэмыхъуным ищыкIэгъэ шап­хъэхэри зэкIэми зэрагъэцэкIагъэм ишIуагъэ къэкIуагъ. Ащи ущымыгушIукIын плъэкIыщтэп. Къитхыжьыгъэр адрэ гъэхэм зэрафэмыдэр ары тыгу къео-
рэр. Арэу щытми, лэжьыгъэм ыуасэ къаIэтынышъ, ащ чIыгулэжьхэр ыгъэгушIожьынхэу, къинэу алъэгъугъэр хьаулые мы­хъунэу тэгугъэ.

Охътэ благъэм гъэбэжъоу, лэжьыгъэхэр ыгъэшъокIхэу къе­мыщхымэ, гъэтхасэу халъхьагъэхэми узгъэгушIон лэжьыгъэ бэгъуагъэ къамытыным Кощ­хьэблэ районым ичIыгулэжьхэр тещыныхьэх. ПстэумкIи гектар 17000-м ехъу мыгъэ апхъыгъ. Ащ щыщэу 7000 фэдизыр тыгъэгъаз, гектар 9000-м ехъур натрыф, соеу гектар 1000 ха­лъ­хьагъ. Зилэжьыгъэ игъом чIы­гум езгъэкIушъугъэхэм, игъом ешIушIэшъугъэхэм яIоф­хэр нахьышIух, огъум иегъэшхо аригъэкIырэп. Ахэм ятыгъэгъазэ лъагэ, къэгъэгъэ дахэ хъугъэ, натрыфми зиIэтыгъ… ИхэлъхьанкIи, чIыгъэшIухэм яетынкIи ауж къинагъэхэр ары гугъэпIэшхо зимыIэхэр. Къемыщхымэ, гъэтхасэхэми нахьыжьэу ягъо хъунышъ, яIухыжьын жьэу рагъэжьэн фаеу хъуными тещыныхьэх.
Уахътэр псынкIэу макIо, ма­ры шIэхэу бжыхьасэхэм яхэлъхьагъуи къэсыщт. Ощх щы-мы­Iэмэ, чIыгухэр лэжьыгъэм ихэлъ­хьан фагъэхьазырынхэри къи­ны хъущт.

ХЪУТ Нэфсэт.
Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.