«Нэбгырэ пэпчъ екIолIакIэ ищыкIагъ»

Сэкъатныгъэ зиIэхэр щыIэныгъэм хэгъозэжьынхэмкIэ республикэ физкультурнэ-спортивнэ Гупчэм ипащэу Татьяна Буграновам зэIукIэгъоу дэтшIыгъэм илъэсныкъоу пыкIыгъэм Iоф зэрашIагъэм зэфэхьысыжьхэр къыщытфишIыгъ.

— Илъэсныкъоу пыкIыгъэм къиныгъо зэфэшъхьафхэм тащыпхырыкIыгъ, ау гъэхъагъэхэри тиIэх. Зэнэкъокъуи 10-мэ тыдэкIызэ тахэлэжьагъ. Зэхэзымыххэрэм яспорт куп хэтхэу Беданэкъо Зауррэ Инна Кибиткинамрэ Урысые зэнэкъокъухэм апэрэ ыкIи ящэнэрэ чIыпIэхэр Зеленоград къыщахьыгъэх. Евгений Чуриковым Москва хэкум шы спортымкIэ щыкIогъэ зэнэ­къо­къухэм я 3-рэ чIыпIэр ащиубытыгъ. Юлия Башмаковам щэрыонымкIэ Казань я 4-рэ щыхъугъ. ПауэрлифтингымкIэ Урысыем ичемпионат Бзэ­джэжъыкъо Заурбэч Брянскэ я 2-рэ чIыпIэр щиубытыгъ, парафестымкIэ дартс зэнэкъокъухэм Ольга Карапетян я 3-рэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Сэкъатныгъэ зиIэхэм яя 3-рэ Урысые спартакиадэу Йошкар-Ола щыкIуа­гъэм республикэ интернатым изэхэт куп голболымкIэ я 3-рэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Респуб­ликэми спортивнэ Iофтхьабзэ зэфэшъхьафхэр щыредгъэкIокIыгъэх: шашкэ зэнэкъокъухэр, бочча, голбол, теннис, нэмыкI спорт лъэпкъхэмкIэ Урысые чемпионатхэм ахэлэжьэщтхэр къащынэфагъэх.

— Сэкъатныгъэ зиIэ спорт­сменхэр нэмыкI шъолъырхэм ащыкIощтхэ зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнхэу дэкIыхэ зыхъукIэ хэта гъусэ афэхъухэрэр?

— Тренерхэр ягъусэхэу макIох, гъогупкIэр физкультурнэ-спортивнэ Гупчэм афеты. Урысыем ишъолъырхэр хэгъэкIи, Европэм изэнэкъокъухэми ахэлажьэх. ТетэгъэгушIухьэх. Ти­шъыпкъэу Iоф адэтэшIэ. Мыхэм афэдэ цIыфхэр IэпыIэгъунчъэу къэбгъанэхэ хъущтхэп. Спортым зэрэпыщагъэхэр къашъхьапэ, ащ кIэбгъэгушIунхэ фае.

— ЯпсауныгъэкIэ зыгорэ къямыкIоу къызхэкIырэм Iэпы­Iэгъу псынкIэ ябгъэгъотыным иамалхэр икъоу зэнэкъокъу­хэм ащызэхэщагъэу щытха?

— Ащ фэдэхэри мэхъу. Ау зэнэкъокъухэм зэкIэри дэгъоу къащыдыхэлъытагъ. Тиспортсмен кIэлэцIыкIу горэ зэнэкъокъухэм дэи къащыхъугъагъ, сымэджэщыми чIэфэнэу хъугъагъэ, ау псынкIэу ипсауныгъэ зэтырагъэ­уцожьыгъ. ЗэрэтфэлъэкIэу ты­наIэ атет. Ежьхэри мэгумэкIых, ащ фэдэ зыхъурэм, узэмыжэгъэ чIыпIэхэри къыхэкIых, ау зэкIэри дэгъоу зэхэщагъэ хъумэ, а зэпстэур пхырыгъэкIыгъошIу.

— Психологхэм Гупчэм Iоф щашIа?

— Ары. Нэбгырэ пэпчъ екIо­лIакIэ ищыкIагъ. Ежь спортсменхэм ямызакъоу, яунагъо щыщхэми нэIуасэ зафэтэшIы, такIэупчIэ. Iазэхэм, психологхэм язакъоп, Гупчэм иадминистрацие хэтхэр зэкIэ мы IофшIэным хэщагъэх. ЦIыфхэу Iоф зыдатшIэхэрэр зэрэхэушъхьафыкIыгъэхэр къыд­гурыIозэ типшъэрылъ зэшIо­тэ- хы. IэзапIэу, сымэджэщэу зэпхыгъэхэм тафытео, япсауныгъэ изытет тылъэплъэ, зэхъокIыныгъэхэу афэхъухэрэр тэгъэунэфых, Iазэхэм ятэIо. Тренировкэхэр зыханэхэкIэ, нэмыкI спортсменхэм акIэхьажьынхэмкIэ нахь къин къафэхъу. Мыхэр спортсмен хэушъхьафыкIыгъэх. Арышъ, тынаIэ атет.

— Хэгъозэжьын спортыр республикэм сыдэущтэу щызэхэщагъа, шъузфэныкъо горэхэр щыIэха?

— Спортзал зэтегъэпсыхьагъэ тиI, ау зыIэпкъ-лъэпкъхэр пымытыжьхэм джэхэшъо фабэ афэшIыгъэн фае. ЕтIани спортклуб зэфэшъхьафхэм япчъэхэр афызэIухыгъэнэу ахэр зыIэ илъхэм тыкъяджэ. Мары бассейнэу тиIэм щесынхэу сэкъатныгъэ зиIэ нэбгырэ 70-рэ къэкIо. Псаухэри, пкъы фыкъуагъэ зиIэхэри къызэдэкIох. Ар зыгу темыфэ­хэрэри щыIэх. ЦIыфхэм зэхэшIыкIыныгъэ къызхагъэфэнэу сыкъяджэ. Непэ упсаумэ, неущ ори къыпщышIыщтыр пшIэрэп. Арышъ, пстэуми тызэдеIэжьын фае. ЕсынымкIэ тренерэу тиIэ Тамара Винокуровам тыфэраз. Пкъы фыкъуагъэ зиIэхэр псым зэрэхагъахьэхэрэ Iэмэ-псымэри бассейным хэт, ар IэпыIэгъушIу.

— Илъэс пчъагъэм спортзал шъуиIагъэп. Илъэсым къехъугъэу ари къышъуIэкIэхьагъ. Шъуфэхъуа?

— Ары. Тренировкэхэм анэмыкIэу спортзалыр зэIукIапIэ афэхъугъ, фаехэми щаибжъэ щешъонхэ алъэкIыщт. Унэм къи­кIыхэу цIыфхэм ахахьэхэ къэс нахь дэгъу, арышъ, «тыкъэкIощт» зыщаIорэм нэм фэдэх, псэм фэдэх.

— Республикэм изекIо чIыпIэхэм зэпхыныгъэ адышъуиIа? Шъуиспортсменхэм языгъэпсэфыгъо чIыопсым щагъэ­кIон алъэкIынэу сыда шъу­шIэрэр?

— БэмышIэу Свято-Михайловскэ чылысым тщэгъагъэх. ПсыкъечъэхыпIэхэм таIухьан тлъэкIырэп, сэкъатныгъэ зиIэхэр зэрысхэрэ курэжъыер ащызекIонэу амал щыIэп. Ащ пае кIошъухэрэп. Сэкъатныгъэ зиIэ­хэм я Урысые обществэ ыкIи ащ икъэлэ къутамэ зэпхыныгъэ­хэр адытиIэхэу Iоф адэтэшIэ. Тызэгъусэу Гъуамэ тIуакIэ тыкIонэу тыфай физкультурникым и Мафэ — шышъхьэIум и 10-м ехъулIэу.

Къэралыгъо программэхэмкIэ анахьэу «Iэрыфэгъу щыIакI» зыфиIорэмкIэ лъэшэу IэпыIэгъу къытфэхъух. Игъорыгъозэ мылъкури къытIэкIэхьэ, спортымкIэ Урысыем и Комитет, паралимпийскэ комитетым анаIэ къыттет, республикэми ылъэкI къанэрэп. Мылъкур къызэрэтIэкIэхьагъэм тетэу спортивнэ шъуашэхэр тиспортсменхэм афэтщэфыщтых, маскэхэр, лъэкъопылъхьэхэр псынкIэу мэлажьэх. Тиспортивнэ шъуашэхэм тишъолъыр ипчъаг­ъэ — 01 — зэратетхагъэр тиспортсменхэм лъэшэу агу рехьы. Ахэр ащыгъэу Москва игупчэ шъхьаIэ къызиуцохэкIэ, тиспортсменхэр рэгушхо!

Тэу Замир.
АР-м изаслуженнэ
журналист.