Ныбджэгъуныгъэмрэ пшъэдэкIыжьымрэ яхьылIагъ пшъэдэкIыжьымрэ яхьылIагъ

(Дзыбэ Ким игукъэкIыжьхэр)

Дзыбэ Ким Мыхьамэт ыкъор Адыгеимрэ Краснодар краимрэ ащызэлъашIэрэ хъызмэт ыкIи политикэ IофышIэшху. ИкIыгъэ лIэшIэгъум ия 60 – 90-рэ илъэсхэр ары анахьэу иIофшIэн ащ къызэлъиубытыгъэр. Дэгъоу зышIэрэ ыкIи Iоф дэзышIэгъэ цIыфхэм къызэраIорэмкIэ, ыгу ихыгъэу, къызэрыкIоу, зищыкIагъэм IэпыIэгъу фэхъуным ренэу фэхьазырэу щыт. Ау, ищыкIагъэу зыщыхъурэм, пхъэшагъэ къызхигъэфэн елъэкIы, ащ дакIоуи зафэу щыт. Сыд фэдэ Iофи еплъыкIэ гъэнэфагъэ фыриI, шъхьэихыгъэу ащ игугъу къышIыным теукIытыхьэрэп.

ШIэныгъэ куоу ыкIи опытышхоу иIэхэмрэ ахэр непи къызфэдгъэфедэнхэ зэрэтлъэкIыщтхэмрэ къыдэтлъытэхи, Дзыбэ Кимэ телъэIугъ а уахътэм фэгъэхьыгъэ гукъэкIыжьхэмкIэ тигъэзетеджэхэм къадэгощэнэу, иныбджэгъухэм, къыпэблэгъэ цIыфхэм афэгъэхьыгъэу къыIотэнэу, ищыIэныгъэ щыщ пычыгъохэм нэIуасэ афишIынхэу.

Заор къызежьэм сыцIыкIугъ, ау зэоуж лъэхъаныр дэгъоу къэсэшIэжьы, А уахътэм ыкIи къыкIэлъыкIогъэ илъэсхэм къыз­гурагъэIуагъ тхьамыкIэ щыIакIэу гъомылапхъи, щыгъыни зыщимыкъухэрэм цIыфыр зэригъэпыутырэр.

Шъыпкъэ, непэрэ щыIакIэр нэмыкI, ау, гухэкI нахь мышIэми, къин зылъэгъоу джыри щыIэр макIэп. Экономикэр, ащ ихэхъоныгъэ елъытыгъэу цIыф жъугъэхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр — джары сыд фэдэ­рэ хабзи ипшъэрылъ шъхьаIэр. Арэущтэу хъумэ, хабзэм шъхьэ­кIафэ фашIы, мыхъумэ, … Хаб­зэр — ар пстэуми апэу ащ фэлэжьэрэ кадрэхэр ары.

А лъэхъаным хабзэм иструктурэхэм Iоф ащызышIэщтыгъэ къыспэблэгъэ цIыф цIэрыIохэм ягугъу къэсшIын. Сыд фэдэ ныбджэгъуха ахэр ыкIи Iофэу зыфэгъэзагъэхэмкIэ сыд фэдэ пшъэдэкIыжьа ахьыщтыгъэр?

1968-рэ илъэсым партием и Красногвардейскэ райком иятIо­нэрэ секретарэу Iоф сшIэщтыгъэ. Мафэ горэм лIы ныбжьыкIэ горэ садэжь къычIэхьагъ ыкIи къуаджэу Джамбэчые зэрэщыщыр, зэрэ Шъэожъ Аслъаныр къыIуагъ. Агроном сэнэхьатыр Краснодар агроуниверситетым зэрэщызэригъэгъотыгъэр, краим ихъызмэтшIапIэхэм ащыщ горэм зигъэзэнэу направление къызэрэратыгъэр, ау ежь ирайон щылажьэмэ зэрэшIоигъор къызгуригъэIуагъ. Аслъан дзэм къу­лыкъур щихьызэ КПСС-м хэ­хьагъ. КъыздэгущыIэ зэхъум ицыхьэ зытелъыжьэу, рэхьатэу щытыгъ. ЗанкIэу фэзгъэуцурэ упчIэхэм джэуап къызэраритыжьырэм дакIоу тызлъыIэсырэ Iофыгъуабэми ишIошI къариIуа­лIэщтыгъэ. КъэгущыIэ зыхъукIэ, цIыфхэм затыриIэтыкIэу зэрэщымытыр къыхэщыщтыгъ. «Сыд пае джырэ нэс къэмыщагъ?» сIуи сызеупчIым, сыгу рихьыгъ кIэкIэу зигъэсэмэркъэузэ «ШIу зи слъэгъугъэгоп» къызэрэсиIуа­гъэр.

ТизэдэгущыIэгъу зытэухым ыуж КПСС-м ирайком иапэрэ секретарэу Мацапулин Владимир Алексей ыкъом зэIукIэгъу ащ дыриIагъ ыкIи Лениным ыцIэкIэ щыт колхозым итхьамэтэ IэпэIасэу Хъунэго Алэджыкъо Исхьакъ ыкъом дэжь къутырэу Штурбиным иотделение — хъыз­мэтшIапIэм иподразделениехэм ащыщ горэм пэщэныгъэ дызэрихьанэу агъакIо.

Штурбиным ичIыгухэр сикъо­джэ гупсэу Улапэ иколхозэу «Кавказым» ибригадэхэм ащыщ горэм ичIыгухэм къапэIулъы­гъэх. А лъэхъаным сшэу Аскэрбый ащ бригадирэу Iоф щишIэщтыгъ. ЯIофшIэн елъытыгъэу Аслъанрэ арырэ ныбджэгъуныгъэ азыфагу илъ хъугъагъэ. Сэри ар сиго­пагъ. Сырягъусэу ахэм ягубгъо­хэм бэрэ сарытыщтыгъ. Си­нэрылъэгъугъ тIури кIэухышIухэм зэрафэбанэщтыгъэхэр. Ахэр зэкIэрыплъыжьыщтыгъэх, зэнэ­къокъущтыгъэх, зэрэгъэныбджэгъущтыгъэх.

Уахътэр кIощтыгъэ. Шъэожъ Аслъан (сурэтым ит) тIэкIу-тIэкIузэ иIофшIэгъухэм ашъхьа­дэкIэу фежьагъ. Район Iофтхьабзэхэм, зэIукIэхэм специалистхэм ацIэкIэ ар къащыгущыIэ зыхъукIэ, Iофыгъоу къэуцухэрэр нахьышIоу зэшIохыгъэнхэмкIэ амалэу щыIэхэм ягугъу къышIыщтыгъэ, адыримыгъаштэу янэ­къо­къоу къыхэкIыщтыгъэ. Сыдэу хъуми, Аслъан екIолIакIэу иIэм елъытыгъэу Iофыгъоу къэуцу­гъэм изэшIохынкIэ амал гъэнэфагъэхэр дгъэунэфынхэ тлъэ­кIыщтыгъэ. Шъхьэихыгъэу къэсIон: ащ фэдэ цIыфхэр зэкIэми агу рехьых пIон плъэкIыщтэп, ау ахэр лъэшэу тищыкIагъэх. О пIорэ закъор пхырыкIын фаеу плъытэу, цIыфмэ яеплъыкIэ къи­мыдзэу, ахэм уакIэдэмы­IукIымэ, ащыгъум сыд фэдэ пэщэ IэнатIэ зеохьэкIи, анахьэу етIани цIыфхэм Iоф адэошIэмэ, зи бгъэхъэшъущтэп, уиIоф къи­кIыщтэп.

Я 70-рэ илъэсхэм адэжь КПСС-м и Красногвардейскэ район комитет ибюро Хьати­къое пхъэшъхьэ-мышъхьэ совхозым идиректорэу Шъэожъ Аслъан ыухэсыгъ. Дзыбэ Аскэрбый Бе­лореченскэ районым хэхьэрэ Бжъэдыгъу совхозым ипащэу ыгъэнэфагъ.
Шъэожъым зэхэщэн IофхэмкIэ иIэпэIэсэныгъэ а IэнатIэм дэгъоу къыщылъэгъуагъ. Анахьэу ар нэрылъэгъу къызыхъугъэр Краснодар псыIыгъыпIэм ыпкъ къикIэу псыр зыкIэогъэ колхозэу «Заветы Ильича» зыфиIорэм хэтхэмрэ ахэм яунагъохэм арыс­хэмрэ Хьатикъуае къагъэкощыжьхэ зэхъур ары.

Ахэм ягъэкощын Iофыгъо къызэрыкIоу зэрэщымытыгъэм ишыхьат КПСС-м икрайкомрэ ихэку комитетрэ яапэрэ секретархэу Медунов Сергей Федор ыкъомрэ Бэрзэдж Нухь Аслъан­чэрые ыкъомрэ планернэ зэ­IукIэхэу а Iофыгъом епхыгъэхэм заулэрэ зэрахэлэжьагъэхэр. Тэ, районым ипащэхэм, цIыфхэм апае ашIырэ псэуалъэхэр ары тиIофшIэгъу мафэ зыщедгъажьэщтыгъэр. ЗэкIэми анахьыбэ зы­тегъэкIагъэу хъущтыгъэр сов­хозым идиректорэу Шъэожъ Аслъан ары. ЧIыпIэхэм яIофыгъохэу къэуцухэрэм язэшIохын закъоп ар зыфэгъэзэгъагъэр. IэнэтIэшхохэр зыIыгъхэм зафигъэзэн ылъэкIыщтыгъэ, теубытагъэ хэлъэу зигъо Iофыгъохэр къащиIэтыщтыгъэ, ахэм екIо­лIакIэу афыриIэр агуригъэIон, къыдырагъэштэным иIофыгъокIи IэпэIэсэныгъэ къызхигъэфэн ылъэкIыщтыгъэ.

ЗэкIэхэмкIи гумэкIыгъо лъэ­хъанэу къытэкIугъагъэм Ас­лъанрэ сэрырэ нахь зэпэблагъэ тишIыгъагъ. Ныбджэгъуныгъэ пытэм лъапсэ фэхъугъэр пшъэ­дэкIыжьэу тхьырэмрэ къины­гъоу къыкъокIыгъэхэмрэ ары. Сэ зэрэсшIошIырэмкIэ, тыгухэмкIэ нахь зэпэблагъэ тыхъугъ, зым ыпашъхьэ пшъэдэкIыжьэу адрэм щихьырэр нахь зэхэтшIыкI хъу­гъэ. Цыхьэ зэфэмышIыныгъэр къызежьэрэм ныбджэгъуныгъэр ухыгъэ зэрэхъурэр зыщыдгъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр икъоу къыдгурыIощтыгъэ. Сэ зэрэс­лъытэрэмкIэ, ныбджэгъуныгъэр икъоу зымыушэты­гъэм, ащ ыкIуачIэ зэхэзымышIагъэм щыIэныгъэм иIэшIугъи икъоу зэхишIагъэп. ГупшысэкIо инэу, философэу Аристотель игущыIэхэр (икъу дэдэу къэсымышIэжьхэми) синыбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу сыгу илъых: «Друг – это одна душа, живущая в двух телах».

Непэ синыбджэгъоу псэухэ­рэми, дунаим ехыжьыгъэхэми инэу сафэраз. Ахэр сиупчIэжьэгъугъэх, IэпыIэгъу къысфэхъущтыгъэх. Ахэр ары мыхъугъагъэемэ, сищыIэныгъэ гъогуи нэ­мыкIэу къэскIуныгъэкIи мэхъу. А къасIорэр егъэлыегъащэу зыми къызшIуерэмыгъэшI. Зытет шъыпкъэр ары къыкIэзгъэтхъырэр.

Шъэожъ Аслъан директор зэхъум, псынкIэу IофшIэнымкIэ опытышIур ыIэ къыригъахьэу ригъэжьагъ. ЦIыфмэ аIорэм кIэ­дэIукIэу, ипшъэдэкIыжь зэрэиныр икъоу къыгурыIоу, гъэхъэгъакIэхэм къызэрафэкIощт ама­лыкIэхэм алъыхъоу щытыгъ. Арырэ сэрырэ бэрэ тызэIукIэщтыгъ, сэри ыдэжь сыкIощтыгъ, ежьыри садэжь къакIощтыгъ. Янэу Айщэтрэ ятэу Билъэустэнрэ ДжамбэчыекIэ анахь лъытэныгъэ зыфашIыхэрэм ащы­щыгъэх. Аслъанрэ сэрырэ щыIэныгъэм, IофшIэным, хъу­гъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэм, Iо­фыгъоу къэуцухэрэм зэшIохыкIэу афэхъун ылъэкIыщтым, нэмыкIхэм япхыгъэ IофхэмкIэ тиеплъыкIэхэр бэрэ зэтефэщтыгъэх. Сэ районым иэкономикэ сыщыгъозагъ, Iофыгъо шъхьаIэу иIэхэми хэшIыкI афысиIагъ, ау мэкъу-мэщымкIэ специалистэу сыщытыгъэп. Колхозым е совхозым сырипащэу зыкIи къыхэкIыгъэп. А лъэныкъомкIэ Аслъан бэ шIуагъэу къыкIэрысхыщтыгъэр. Ежь къысиIощтыгъэ Iофыгъуабэу къэуцухэрэм анахь мэхьанэшхо зиIэр къахэзгъэщын зэрэслъэкIырэмкIэ къызэрэсэхъуапсэрэр. Опытэу сиIэми (КПСС-м ихэку комитет иинструкторэу, етIанэ предприятиитIумэ сырядиректорэу сыщытыгъ) ащкIэ мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу щытыгъ, чыжьэу сыплъэнымкIи ишIуагъэ къысэкIыгъ.

Тызэрэзэныбджэгъур районми дэгъоу щашIэщтыгъ, ау ащ зыми мыхъун хилъагъощтыгъэп. Аслъан лъэIукIэ зыкIи зыкъыстыригъафэщтыгъэп, фэгъэкIотэныгъэ горэми кIэнэцIыщтыгъэп. Ащ фэдэ къыхафэмэ тизэныбджэгъуныгъэ зэрэзэпыужьыщтыр дэгъоу къыгурыIощтыгъ. ЩыIэныгъэм а лъэныкъомкIэ ушэтыпIэ къытпигъохэуи къы­хэкIыгъ. Зы хъугъэ-шIагъэ горэ щысэу къэсхьын. Хьатикъое совхозым кIымафэм икъихьэ­гъум былымхэм апае агъэхьазырыгъэ мэкъумрэ уарзэмрэ зы чэщым къыкIоцI щыстыгъэх. Райкомым ибюро пхъашэу ащ тыщыдэгущыIагъ ыкIи фэдгъэпытагъ сыд ишIыкIэми былымхэм апае Iусыр къызэригъэгъотынэу, продукциеу къахьыжьын фаеми къыкIыримыгъэчынэу. Райкомым сэ пшъэрылъ къысфишIыгъагъ амал зэриIэкIэ совхозым си­шIуа­гъэ езгъэкIынэу.

Сыда ащ къикIыщтыгъэр? КПСС-м ирайон комитет иапэрэ секретарэу В.А. Мацапулиным бэ зэфихьысыжьыгъэр ыкIи мары ащ зэрегупшысагъэр: Аслъанрэ сэрырэ тызэрэзэныбджэгъум елъытыгъэу амал зэриIэкIэ нахь пытэу сыкъоуцон, пшъэдэкIыжь тIуми зыфэтхьырэ пшъэрылъым изэшIохынкIи къу­лайныгъэ, хэкIыпIэ тэрэз къэдгъотын фэягъ. Ащ фэдэ уна­шъоу ышIыгъэм укъыпкъырыкIын хъу­мэ къыбгурыIонэу щытыгъ Iофыр тэрэзэу зэшIотымыхымэ тызэрагъэпщынэщтыр ыкIи ти­IэнатIэкIэ ащ нахьыбэрэ ты­лъы­кIотэжьын зэрэтымылъэ­кIы­щтыр.

Къиныгъуабэ къыпыкIыгъэми, районым иамалхэмкIэ совхозым шIокIодыгъэ былымIусым ипроцент 50 фэдиз IэкIэдгъэхьа­жьыгъ. Адрэ къэнагъэмкIэ краир къыддеIагъ. Аслъан еджэ зэхъум ныбджэгъу къыфэхъу­гъагъэхэми, сэри Iоф сшIэ зэ­хъум ныбджэгъу сфэхъугъэхэми яшIуагъэ къытагъэкIыгъ. ПIа­тIэкъо Мурат Рэмэзан ыкъом — райисполкомым итхьаматэу щытыгъэм Краснодар дэс инэIуа­сэхэр къызфигъэфедэхи, Iусхэр игъэкъужьыгъэнхэмкIэ ишIогъэшхо къыгъэкIогъагъ.
Iофэу узпылъым лъэшэу узыIэпищэмэ, бэ пIэкIэзырэр, игъо узфимыфэрэр, Iэпэдэлэл пшIырэр. Ары Аслъани къехъу­лIагъэр, Унагъо ышIэнэу игъо хъугъагъэ. ИIэнатIэкIэ джыри нахь дэкIоеным ишIэныгъэкIи, иIофшIакIэкIи фытегъэпсыхьагъэу щытыгъэми, а лъэхъаным унагъо уиIэ-уимыIэр къыдалъы­тэщтыгъэ.

Зэгорэм Аслъан къысиIуагъ ыгу рихьырэ пшъашъэ зэрэщыIэр. Къуаджэу Адэмые щыщ унэгъо зэгурыIо, унэгъо лэжьа­кIом ипшъэшъэ закъо сэри тIэкIу сшIэу щытыгъ. Апшъэрэ еджапIэр къэзыухыгъэ Нешэ Светланэ Iэдэб зыхэлъ пшъэшъэ гохьэу щытыгъ. Къоджэ еджапIэм ащ щыригъаджэщтыгъэх. Бэ темышIэу Аслъанрэ арырэ псэогъу зэфэхъугъэх. Ащ ыуж бащэ темышIэу М.Р. ПIатIэкъор Адыгеим исовхозхэм ятрест итхьаматэу ашIыгъэти, Мыекъуа­пэ щыпсэунэу кIожьыгъэ. Сэ рай­исполкомым итхьаматэу сыхадзыгъ, Аслъан партием ирайком иятIонэрэ секретарэу хъугъэ. Светэрэ арырэ район гупчэм кIожьыгъэх ыкIи нахь тызэпэгъунэгъоу тыпсэу хъугъэ.

Хъызмэт Iофым фэгъэза­гъэхэу партийнэ IофшIэным фежьэхэрэм ащ лъыпытэу ар аIэ къихьэщтыгъэп. Шъэожъ Аслъан шIэныгъэ иIэу щытыгъ, жабзэ цIыфхэм къадигъоты­щтыгъ, пшъэдэкIыжь зэрихьырэр зыкIи зыщигъэгъупшэщтыгъэп. А пстэуми яшIуагъэ къэкIуагъ IофыкIэр псынкIэу ыIэ къихьанымкIэ. АщкIэ ишIуагъэ къыригъэкIыгъ КПСС-м ирайон комитет иапэрэ секретарэу В.А. Мацапулинми.

Тэ, район, къэлэ комитетхэм ясекретархэм, тиIофшIэгъухэу Краснодар краим исхэм, джащ фэдэу партием ихэку комитет Iоф щызышIэхэрэм якъэбархэм дэгъоу тащыгъозагъ. Ащыщыбэхэр спэблагъэ хъугъагъэх. ТызыщызэIукIэхэрэм IофшIэным бэрэ тытегущыIэщтыгъ, къулайныгъэу тиIэ хъугъэм ишъэфхэр къызэфэтIуатэщтыгъэх. ТирайонхэмкIэ бюром хэтхэм язэфыщытыкIэхэм, ахэм Iоф зэра­шIэрэм, цIыфыгъэу ахэлъым ыкIи нэмыкIхэм татегущыIэ­щтыгъ. А пстэуми сэ къахэсхыгъэр КПСС-м и Красногвардейскэ райком иапэрэ секретарэу В.А. Мацапулиныр Краснодар краимкIэ анахь дэгъоу зэрэщытыгъэр ары. Коллективыр ащ дэгъоу зэгуригъэIон ылъэкIыщтыгъ, зэкIэми зэфэдэу афыщытыгъ, зэрэпащэр илыя­гъэу къызфигъэфедэщтыгъэп. КъаIо­рэм кIэдэIукIын, ащ елъы­тыгъэу Iофым ежь ышъхьэкIэ екIолIакIэу фыриIэр зыщищыкIагъэм зэблихъу­жьын ылъэ­кIыщтыгъ. Лъэпкъ хэкум Iоф щып­шIэным нэшэнэ гъэнэфа­гъэу иIэхэм дэгъоу ащыгъозагъ, цIыф­хэм ыгу афихыгъэу Iоф адишIэщтыгъ.

ЩыкIагъэ горэ зимыIэ цIыф щыIэп, ау коллективым зэдегъэ­штэныгъэ хэлъэу ипшъэрылъхэр ыгъэцакIэхэ зыхъукIэ, щыкIэгъэ зэе-тIуаехэр хэкIокIэжьых. Тызэгъусэу илъэсипшI фэдизрэ Iоф зэдэтшIэнэу хъугъэ. А илъэсхэм яшIуагъэ къысэкIыгъ. Аслъанрэ сэрырэ а лъэхъаным тыныбжьыкIагъ, хэукъоныгъэхэри мымакIэу хэтшIыхьэщтыгъэх. Ау ежь щэIэгъэшхо хэлъыгъ. Ама­лэу тиIэхэр нахь шIуагъэ хэ­лъэу зэрэдгъэфедэщтхэм ынаIэ тыригъэтыщтыгъ.

ЛэжьэкIупIэ гектарым игъэфедэнкIэ, ащ шIогъэшхо къегъэ­тыгъэнымкIэ тирайон хэкумкIэ анахь дэгъоу алъытэщтыгъ. Вла­димир Алексей ыкъом иIахьышхо ащ зэрэхэлъыгъэм уехъырэхъышэжьынэу щытэп. Районыр къиныгъуабэмэ апэшIуекIонымкIэ (жьыуаехэр, цIыф­хэм ягъэкощын, пынджлэжьыпIэм ишIын) зишIуагъэ къэкIуагъэр цIыфхэм язэдегъэштэныгъ, язэкъотыныгъ.

Шъэожъ Аслъан а Iофыгъо пстэуми язэшIохын чанэу хэлэ­жьагъ. ХъызмэтшIапIэхэм япащэхэу, специалистхэу Iоф зыдишIэгъагъэхэм лъэшэу цыхьэ къызэрэфашIырэм гу лъыптэнэу щытыгъ.

Синыбджэгъу цIыф чэфэу, сэмэркъэур икIасэу щытыгъ. ТиунагъохэмкIэ тызэхэмыхьэу зы мафи блэкIыщтыгъэп сIоми егъэлыегъащэ мыхъунэу къысшIошIы. Тишъхьэгъусэхэми, тикIэлэцIыкIухэми гуфэбэныгъэ зэфыряIэ хъугъагъэ. В. А. Мацапулиным иунагъуи бэрэ къыт­хахьэщтыгъэ.
Ащ фэдэу тыгу зэфихыгъэу ты­зэрэзэхэтым IофшIэнымкIэ иягъэ къакIощтыгъэп. Iофым епхыгъэу тызэнэкъокъоу, тиеп­лъыкIэхэр зэтемыфэхэу, аужып­къэм, тыгу забгъэуи къы­хэкIы­щтыгъэ. Ау Владимир Алексей ыкъом тызэшIужьынымкIэ, хэти ихэукъоныгъэ зыдишIэжьынымкIэ ишIуагъэ къа­кIощтыгъ.

Зэгъусэхэу охътабэ зэдэзыгъэкIорэ зэныбджэгъухэр пыи зэфэхъужьыхэу бэрэ къыхэкIы. Ау Аслъанрэ сэрырэ нахь зэпэблагъэ тыхъущтыгъ: районым ипшъэрылъхэр зэригъэцэкIэщтхэмкIэ хэкIыпIэхэм талъыхъуныр ары тIуми гухэлъ шъхьаIэу тиIагъэр.

Ельциным партийнэ пащэхэу Iоф зыдишIэгъагъэхэм ямыхьакъхэр ариIуалIэхэзэ хабзэр къыдихыгъ. ФэгъэкIотэныгъэ инхэр яIагъэхэу, яIэнатIэ ашъхьэ ифедэхэмкIэ къызфагъэфеда­гъэу ыIозэ ыгъэмысэщтыгъэх. Хабзэм иапшъэрэ лъэгапIэхэм ащыхъу­щтыгъэхэм сащыгъуазэп, ау тэ «партием иполевой командирхэм» — район комитетхэм, къэлэ комитетхэм ясекретар­хэм, къэлэ исполкомхэм ятхьаматэхэм къызэрыкIоу тыпсэущтыгъ. ЧIыпIэ кадрэхэм ялажьэп Горбачевымрэ нэмыкI итхьамэтэшхохэмрэ якъэрэбгъагъэ къы­хэкIэу цIыф жъугъэхэм бэ зэрэчIанагъэр.

Iоф зыщысшIэгъэ илъэсхэм краим ыкIи Адыгэ автоном хэкум япартийнэ IофышIабэмэ нэIуасэ сафэхъугъ. КъэсшIэжьырэп ахэм ащыщ горэм а лъэхъаным унэе машинэ иIагъэу е унэ ышIыгъэу. Тэ зэкIэми хэбзэ фэтэрхэм тарысыгъ, янэ-ятэхэм яунэ щып­сэухэрэри къытхэтыгъэх. Районым ис ме­ханизаторыбэмэ унэхэр ашIыщтыгъэх, машинэхэр къащэфыщтыгъэх. Ащ фэдэ баиныгъэм тыкIэхъопсынэу ахъщи тиIагъэп, тыгуи къытфидэщты­гъэп. Непэ ар бэмэ ашIогъэшIэгъонын ылъэкIыщт, ау а лъэ­хъаным ары зэрэщытыгъэр. Шъэожъ Аслъанрэ сэрырэ а пстэури зэпытчыгъ. Непи ар псэугъэмэ, къэрар зиIэ, шъыпкъэныгъэ зыхэлъ цIыфэу зэрэщытыщтыгъэр сэшIэ.

(Джыри къыкIэлъыкIощт).