Мэтэкъуай

Адыгэ къуаер непэ экологием ишапхъэхэм адиштэу ыкIи цIыфым ипсауныгъэкIэ шIогъабэ зыхэлъ гъомылапхъэу алъытэхэрэм ащыщ, бэдзэршIыпIэм щыцIэрыIо хъугъэ. Ары нэмыкI субъектхэм япредприятиехэми ар къыдагъэкIыным зыкIыкIэдэухэрэр.

Адыгэ къуаер зэфэшъхьаф, ау нахьыбэу бэдзэршIыпIэм щыIуагъэкIырэр къое цIынэр е гъозагъэр ары. Бэрэ щылъыным тегъэпсыхьагъэу, адрэхэм анахь пытэу ыкIи щыугъэу нахьыпэкIэ агъэгъущтыгъэм фэдэ узэрэри­хьылIэрэр макIэ. Ащ фэдэ къое лъэпкъым ишIын апэу ыуж ихьэ­гъэ хъызмэтшIапIэр ООО-у «Адыгпродукт» зыфиIорэр ары. Красногвардейскэ районым икъуаджэу Улап ар зыдэтыр, щэм хэшIыкIыгъэ гъомылэпхъэ зэфэшъхьафхэр къыдегъэкIых, ау нахьыбэу адыгэ къуаер ары зыпылъыр.

Адыгэ къое гъэгъугъэм «ма­тэкIэ» еджагъэх. ХъызмэтшIапIэм ипащэу Цышэ Казбек джырэблагъэ гущыIэгъу тызы­фэхъум, адыгэхэм ятарихъ, шэн-зекIуакIэу, хабзэу щыIагъэ­хэм, гъомылапхъэу ижъыкIэ агъэхьазырыщтыгъэхэм язэгъэ­шIэн пылъызэ ащ фэдэ къуаем икъыдэгъэкIын къыфэкIуагъэу ары къызэрэтиIуагъэр.

— Къуаер ижъыкIэ зэрашIыщтыгъэм пэблагъэу тэри тшIыным пае шIыкIэу агъэфедэщтыгъэр куоу зэзгъэшIагъ, — ыIуагъ ащ. — Лъэпкъ музеим сыщыIагъ, къязгъэIотагъ, тхылъхэм сахэплъагъ, къуаем ра­хьы­лIэ­щтыгъэхэ пкъыгъохэр зэзгъэ­лъэ­гъугъэх. ГущыIэм пае, ар зыщагъэгъущтыгъэ матэу пылъа­гъэщтыгъэр зыфэдагъэр ары зыщыслъэгъугъэр. Ащ имыза­къоу, нахьыжъхэу, нахьыбэ къэ­зыгъэшIагъэхэу къоеихыным хэшIыкI фы­­зиIэхэми заIузгъэ­кIагъ, яшIэныгъэкIэ къыз­дэз­гъэгоща­гъэх.

НахьыпэкIэ мы къуаер мэтэ кIэшIагъэм телъэу тыгъэм рагъэузэ агъэгъущтыгъ. Ащ фэшI адыгэхэм ащыщхэр «мэтэкъуаекIэ» еджэщтыгъэх. Казбек технологием изэгъэшIэн ыуж итызэ ащи щыгъуазэ хъугъэ. Ары къуаем «матэкIэ» еджэныр къызхэкIыгъэр. Непэ къыдагъэ­кIырэр иIэшIугъэкIэ нахьыпэм ашIыщтыгъэм фэдэнми лъэшэу пылъхэу ары къызэриIуагъэр. Ащ пае щэу пчыхьэм ыкIи пчэдыжьым къыкIащыгъэм хашIыкIы, тхьамэфитIу-щырэ къое гъэгъупIэхэм арагъэлъы.

Гъомылэпхъэ пстэури шап­хъэм диштэу къызэрэдэбгъэкIырэм имызакъоу, ар зыкIоцIыплъхьащтми мэхьанэ иI. Адыгэ къое гъэгъугъэр бэрэ щылъынми фэгъэпсыгъэн фае. Ащ фэшI «мэ­тэкъуаер» жьы кIоцIымы­хьа­нэу зэтегъэпытыхьагъ (ваку­умная упаковка) зыкIоцIы­лъыр.

— Къуаер бэдзэршIыпIэм щылъыдгъэкIотэным фэшI, вакуумэу зыкIоцIылъым нэмыкIэу, джыри ямышIыкIэу гъэпсыгъэу зэкIоцIыщыхьэгъэнэу сыфэягъ, — ыIуагъ Казбек. — Ащ пае лъэпкъ нэшанэ ахэлъэу, «Адыг­продуктым» итамыгъи атетэу пхъэм ыкIи тхылъыпIэм ахэшIыкIыгъэхэ къэмланхэмрэ дзыо цIыкIухэмрэ къэсыугупшысы­гъэх.

ООО-у «Адыгпродуктыр» Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Улапэ дэт, 2009-рэ илъэсым къыщыублагъ бэдзэршIыпIэм зитыр. Адыгэ къое гъэгъугъэр къызтырилъхьагъэр илъэс хъугъэ. Адыгеим ыкIи гъунэгъу Краснодар краим ящапIэхэу, фермерхэм къыдагъэкI­ы­рэ гъомылапхъэхэр зытелъхэм ар ащыIуагъэкIы. Казбек къызэриIуагъэмкIэ, охътэ благъэм пчэныщэм хэшIыкIыгъэу къое гъэгъугъэм ыкIи пытэу, ау бгъэ­фабэмэ зэхэткIухьанэу къуаем, «пиццерийный» ащ зэре­джэ­хэрэр, якъыдэгъэкIын рагъэжьэным ыуж итых.

Адыгэ къуаер Адыгеим ихъыз­мэтшIапIэхэм анэмыкI къыдигъэкIын фимытэу УФ-м и Ап­шъэрэ Хьыкум рихъухьагъ. Къэ­ралыгъом ибэдзэршIыпIэ ищыкIэгъэ адыгэ къуаем фэдиз типредприятиехэм къыдагъэкIын амал зэряIэр теубытагъэ хэ­лъэу къаIо. «Адыгпродуктым» фэдэ къоешIхэм ар гъэцэкIэжьыгъэ зэрэхъущтым цыхьэ фыуагъэшIы.

ХЪУТ Нэфсэт.