Мыекъуапэ — тиунэ кIэракI

Адыгэ Республикэм икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ имэфэкI мафэхэр Iоныгъом и 6 – 8-м игъэкIотыгъэу хэдгъэунэфыкIыгъ.

МэфэкI шъуашэм диштэу къалэр зэхэщакIохэм агъэкIэрэкIагъ. Зыгъэ­псэфыпIэ зэтегъэпсыхьагъэхэр Мые­къуапэ иурам шъхьаIэхэу Пролетарскэм, Краснооктябрьскэм, нэмыкIхэм ащыолъэгъух. Мэзпарк шъолъырэу «Мэздахэм» иIэгъо-благъо идэхагъэ нэм фэплъырэп. ДэкIояпIэхэр загъэцэкIэжьхэм ыуж «Мэздахэ» итеплъэ зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх, цIыфхэм якIопIэ шъхьаIэхэм пытэу ахэуцуагъ.

Къушъхьэ лъапэм жьыр щыкъабз. Нэгыежъ тхыцIэ къэбар гъэшIэгъонэу пылъыр зэбгъашIэ пшIоигъоу дэкIояпIэхэм уарыкIо зыхъукIэ, Мыекъуапэ итарихъ лIэшIэгъухэм чыжьэу зэрахэхьагъэм нахьышIоу зыщыбгъэгъозэнэу гум къыуеIо.

Идэхагъэ хэхъо

«Мэздахэ» ипчэгу орэдышъоу щы­жъынчырэм гур къеIэты. Адыгеим, Мыекъуапэ афэгъэхьыгъэ орэдхэр къэIух. Нэхэе Тэмарэ, Быщтэкъо Азэмат, фэшъхьаф артист цIэрыIохэм къаIорэ орэдхэр дискым тетхагъэхэу зэхэтэхых. ДэкIояпIэхэм кIэлэеджакIохэр, студентхэр, артистхэр, ны-тыхэр, Мыекъуапэ имэфэкI хэлажьэ зышIоигъохэу зэхахьэм къэкIуагъэхэр ащытэлъэгъух. Ансамблэхэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм», «Казачатэм», нэмыкIхэм яшъошэ кIэракIэхэм мэфэкIым ижьыор къабзэ къаIэты.

Адыгеим имузыкальнэ искусствэ хэхъоныгъэ фэзышIыгъэ композитор цIэрыIоу Тхьабысымэ Умарэ къызыхъу­гъэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ гущыIэ фабэхэр культурэм иIофышIэхэм къаIуагъэх. «Мыекъопэ вальс» зыфиIоу У. Тхьабысымэм ыусыгъэр дэкIояпIэхэм атетхэм къыхадзагъ. Орэдым тамэу ратыгъэм зеIэты, мэкъэ дахэм лъагэу огум зыредзэ.

Зызыушъомбгъурэ мэфэкIым хэлажьэх Мыекъуапэ иадминистрацие ипащэу Андрей Гетмановыр, ащ игуадзэхэу Юрий Томчак, Сергей Стельмах, нэ­мыкI къулыкъушIэхэр, Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет хэтхэр.

Мыекъуапэ иадминистрацие культурэмкIэ игъэIорышIапIэ ипащэу Цэй Розэ тизэдэгущыIэгъу къыщыхигъэщыгъ лъэпкъ ыкIи лIэуж зэфэшъхьафхэр бэ хъухэу мэфэкIым зэрэхэлажьэхэрэр.

— ЦIыфхэм уцупIэ дэкIояпIэм щагъо­тыныр къяхьылъэкIы, — къеIуатэ Iоф­шIапIэу «Ошъадэм» ихудожественнэ пащэу Едыдж Викторие. — МэфэкIыр нахь дахэ зэрашIыщтым пылъых.

Къэлэ паркыр

Къалэм итхылъеджапIэ иIофышIэхэм къэгъэлъэгъонэу «Ракушкэм» дэжь къы­щызэIуахыгъэм уегъэгъуазэ. Мыекъуапэ итарихъ, икультурэ яхьылIэгъэ тхылъхэр, нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр зэкIужьэу зэрагъэфагъэх.

СурэтышIхэм яIофшIагъэхэр лъэгъуп­хъэх. Лъэпкъ IэпэIасэхэм унагъом ищыкIэгъэ пкъыгъохэр къагъэлъагъох. Пщэрыхьаным фэIэпэIасэхэм адыгэ шхыныгъохэр паркым щагъэхьазырых.

Адыгэ къуаер, хьалыжъор

Парк дэхьапIэм студентхэм, пщэрыхьа­кIохэм яIэпэIэсэныгъэ осэшIхэр лъыплъа­гъэхэп – зэхэщакIохэм ар имыщыкIа­гъэу алъытагъ. Хьалыжъор зэрэстырэу фаем раты. Адыгэ къуаем идэгъугъэ, гъомылапхъэм гъэрет къызэрэуитырэм пщэрыхьакIохэр къытегущыIэх.

Сыбыр, Туркмением, Ленин­град хэкум, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэу мэфэкIым щызэрихьылIагъэхэм адыгэ къуаер шхыныгъо анахь дэгъухэм ахалъытагъ.

ДжэгупIэхэр, къэгъэлъэгъонхэр

КIэлэцIыкIухэм апае джэгупIэхэр паркым дэжь къыщызэIуахыгъэх. Хъэренэхэр, бжъэмрэ шъомрэ ахэшIыкIыгъэ джэгупIэхэр щынэгъончъэх, кIэлэцIыкIубэ ащызэIокIэ.

Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым, Адыгэ къэралыгъо университетым, кIэлэегъэджэ коллед­жым, искусствэхэмкIэ колледжым, нэмыкI еджапIэхэм якъэгъэлъэгъонхэр шIэныгъэм епхыгъэх.

Спорт зэIукIэгъухэр

КIуачIэр, къулайныгъэр зыщапсы­хьэхэрэ спорт къэгъэлъэгъонхэр гъэшIэгъоныгъэх. А. Манченкэр, А. Таловасовыр, Р. Борэкъор спортым щыцIэрыIох, атлетикэ онтэгъум пылъых.

— Псауныгъэр зыгъэпытэ зышIоигъо­хэр тиеджапIэ къетэгъэблагъэх, — къы­Iуагъ Борэкъо Раситэ. — Пшъашъэхэри кIалэхэри физкультурэм пыщэгъэнхэм Iоф дэтэшIэ.

Къалэм ипчэгу

Мыекъуапэ ипчэгу шъхьаIэу В. И. Лениным ыцIэ зыхьырэм пщэрыхьапIэхэр, лъэпкъ IэшIагъэхэм якъэгъэлъэ­гъонхэр, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр, концертхэр къызыщатыхэрэр, нэмыкIхэр зэдиштэхэу щагъэпсыгъэх.

Пчэгум укъихьагъэу Iугъэ пщэс фыжьым зызэриIэтырэм уеплъызэ, пщэрыхьапIэхэм уякIуалIэ. Лым хэшIыкIыгъэ шхыныгъохэр зэфэшъхьафых. Iанэхэр чъыг жьаухэм ачIэтых, тIысыпIэхэм уащыкIэнэу щытэп. МэфэкIым къешIэкIыгъэхэм цIыфхэр зыIэпащэх.

Гъомылапхъэхэр зыгъэхьазырыгъэхэм уащытхъузэ, лъэпкъ IэшIагъэхэм нахь удахьыхы – ари гъэшIэгъонба?! Гостэкъо Руслъанрэ ПIатIыкъо Айдэмыррэ пхъэм хашIыкIыгъэхэр къагъэлъагъох.

Лъэпкъ фольклорым нахь узыIэпещэмэ, шыкIэпщынэм, пхъэкIычхэм, нэмыкI музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм уяп­лъыщт. Лагъэхэр, пщэрыхьакIом ищыкIэгъэ пкъыгъохэр, фэшъхьафхэри дахэх. Адыгэ Iанэм, кушъэм уябгъукIон умылъэ­кIыщтэу тэлъытэ. Гостэкъо Руслъани, ПIатIыкъо Айдэмыри къаIуатэрэр адыгэ лъэпкъ шIэжьым нахь ехьылIагъ. Тятэжъ пIашъэхэм къытфыщанагъэхэм ныбжьыкIэхэр сыдэущтэу афэбгъэсэщтха? Джэ­уапым тылъыхъузэ нэмыкI мэкIаехэм тяплъы.

Теуцожь Фатимэрэ Исаева Анжелэрэ яIэшIагъэхэр хэдыкIыным, лъэпкъ тхыпхъэхэм нахь яхьылIагъэх.

— ЗэлъашIэрэ СтIашъу Юрэ сиIоф­шIагъэхэм къызэряплъыгъэр сэркIэ гушIогъошху. СурэтышI-модельер цIэры­Iом гукIи, псэкIи исэнэхьат лъегъэкIуатэ, ащ щысэ тесэхы, — къытиIуагъ Теуцожь Фатимэ.

ТIэшъу Нурбый нымрэ сабыимрэ ясурэт лагъэмкIэ къызэригъэлъагъорэм фэшъхьаф IофшIагъэ имыIэми, иIэпэIэсэныгъэ дунэе шэпхъэ лъагэхэм зэрадиштэрэм гур къыфытео, «опсэу» етэIо.

Хэбзэ къулыкъушIэхэр

МэфэкI ермэлыкъэу урамэу Краснооктябрьскэм щыкIуагъэм сатыушIхэм дэгъоу Iоф щашIагъ. Адыгэ къуаер зыщащэфырэ чIыпIэм тыщытэу урыс бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм къыIуагъэр лъэшэу тыгу рихьыгъ.

— Адыгэ къуаем идэгъугъэ укIэуп­чIэжьын ищыкIагъэп, ар дунаим щашIэ, — къыIуагъ бзылъфыгъэм Нэджыкъо Сафыет къуаер щищэфызэ.

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм икъу­лыкъушIэхэр, Мыекъуапэ иадминистрацие ипащэу Андрей Гетмановыр, къалэм инароднэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Джармэкъо Азмэт, нэмыкIхэри къэгъэлъэгъонхэм яплъыгъэх.

— Республикэм, къалэм ащыпсэухэрэм Адыгеим икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ имэфэкI фэгъэхьыгъэу сафэгушIо сшIоигъу. ЯIофшIэн дэгъоу зэхащэнэу, гъэхъагъэ ашIынэу афэсэIо. Мыекъуапэ итеплъэ хэпшIыкIэу нахь дахэ мэхъу. Къалэм ипащэхэм ащкIэ шIушIагъэ яI, — къыIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.

Концертхэр

Адыгеим иансамблэхэр, орэдыIохэр мэфэкI концертым хэлэжьагъэх. Еутых Вячеслав, Хъурэнэ Азэ, Сихъу Темыр­къан, Шэуджэн Азэмат, ансамблэхэу «Синдикэр», «Мыекъуапэ инэфылъэхэр», «Казачатэр», «Радугэр», «Шпаргалкэр», фэшъхьафхэри тызгъэгушIуагъэхэм ащыщых.

Шъхьэгъусэ зэфэхъугъэхэ Игорьрэ Аннэрэ концертым ащыфэгушIуагъэх. Урысыем изаслуженнэ артисткэу Татьяна Овсиенкэр хьэкIэ лъапIэу мэфэкIым хэлэжьагъ, гъэмафэм, Iэлъыным, ты­гъэм, музыкэм зэфищагъэхэм, фэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэ орэдхэр гум рихьэу къы­Iуагъэх.

МэшIоустхъухэм огур чэщым къагъэшIэтыгъ, нэбгыришъэ пчъагъэ ягуапэу пчыхьэзэхахьэм еплъыгъ.

ЕмтIылъ Нурбый.