Музыкэр ищыIэныгъагъ

Композиторэу, цIыфышIоу, хор дирижированиемкIэ апшъэрэ еджапIэм – Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым имузыкэ-педагогическэ факультет икIэлэегъэджагъэу Сихъу Рэмэзан Хъанджэрые ыкъор къызыхъугъэр тыгъэгъазэм и 1-м илъэс 80 хъугъэ.

ЛIым гъэшIэшхо имыIагъэми, илъэпкъ пае ышIагъэр бэ, адыгэ музыкальнэ искусствэр иорэдхэмкIэ, ипроизведениехэмкIэ, игупшысэхэмкIэ ыгъэбаигъ. Музыкэр Рэмэзанэ ищыIэныгъэ гупсэфыгъ.

Р. Сихъур лирическэ орэд дэхабэм – МэщбэшIэ Исхьакъ игущыIэхэм арылъэу «Черкеска», Ю. Крючковым ытхыгъэу «Налмэс», Къуекъо Налбый иусэхэм арылъэу «Сят», Нэхэе Руслъан игущыIэхэмкIэ «Адыгэ пшъашъэхэр» зыфиIохэрэм, нэ­мыкIхэм орэдышъор афи­шIыгъ. Рэмэзанэ хорым паекIэ орэдхэр ыкIи къэшъо произведениехэр 200 фэдиз хъухэу ыусыгъэх. Мэкъэмэ анахь цIыкIужъыери зэхишIэу, гудэчъыгъо-усэным зэлъиIыгъыгъ.

Р. Сихъур тыгъэгъазэм и 1-м, 1938-рэ илъэсым Кощхьэблэ районымкIэ къуаджэу Блащэпсынэ къыщыхъугъ. Къоджэ гурыт еджапIэр къызэреухэу Кощхьаблэ культурэм и Унэу дэтым икъэшъокIо куп иIэшъхьэ­тетэу Iоф ышIагъ. 1958-рэ илъэ­сым ГИТИС-м чIэхьэгъагъ, ау щымыIэм икъиныгъохэм апкъ къикIэу, иеджэн зэпигъэун фаеу хъугъэ. 1962-рэ илъэсым дзэ къулыкъу ужым ихэку къыгъэзэжьыгъ ыкIи Мыекъопэ музыкальнэ училищым чIахьи, къыухыгъ. 1974-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым имузыкэ-педагогическэ факультет къыухыжьыгъ. Мы апшъэрэ еджапIэм хор дирижированиемкIэ икафедрэ икIэлэегъаджэ мэхъу. Сихъум орэдыр пэблагъэу ыкIи ащ лъэ­шэу зыфищэу зэрэщытыр пасэу къэнэфагъ, анахьэу музучилищым щеджэ зэхъум, апэрэ усыгъэ-тхыгъэхэри мы еджапIэр ары зыщишIыгъэхэр, етIанэ институтым щылъигъэкIотагъэх.

Рэмэзанэ 1968 – 1978-рэ илъэсхэм Адыгэ хэкум лъэпкъ творчествэмкIэ и Унэ методистэу Iоф щишIагъ. Мы илъэсипшIым ащ творческэ мурадыбэ зэшIуихыгъ, хэкумкIэ коллектив зэфэшъхьафхэм зэпхыныгъэ пытэ адыриIагъ, адеIэщтыгъ, алъыплъэщтыгъ, афэгумэкIыщтыгъ, зэрахахъорэм ыгъэгушIощтыгъ. Мы лъэхъаным ежь ышъхьэкIи бэ къыдэхъу­гъэр: иорэдхэм ыкIи икъашъохэм мэкъэмэ дахэ къакIэхьэ, ахэм лъэпкъ нэшанэр къяшIэкIыгъагъ. Рэмэзанэ, щэч хэмылъэу, лъэпкъ фольклорыр икIэсагъ, илъэпIагъ, ахэмкIэ ежьым хэлъыри къыхэкIыжьыщтыгъ. Ипроизведениехэм псынкIэ­гъэ-гоIугъэу, гур зыпхъотэрэ мэкъа­мэр акIэт, сэмэркъэу макъэр зиIэхэри ахэтых. Ахэр псынкIэх, уфэупцIэх ыкIи хъурэ-шIэрэм диштэхэу гъэпсыгъэх. Сихъум лирическэ орэдхэри, лIыхъужъ балладэхэри зэфэдэу къыдэхъу­щтыгъэх. Заом, шIэжьым ятемэ композиторым ыгу чIыпIэшхо сыдигъуи щыряIагъ, итворчестви ахэм къагъэпсыгъ. Тыр пасэу чIэзынэгъэ кIалэр — Рэмэзан ащ фалIэу, фэзэщэу, паплъэу бэрэ къыхэкIыгъ, аузэ лIы хъу­гъэ. ЫгукIэ ыщэчэу, зэхишIэу, зэлъызыIыгъ зэха­шIэхэр арых ыусыгъэхэм лъапсэ афэхъугъэр. «Сят» зыфиIорэ орэдэу Къуе­къомрэ Рэмэзанэрэ зэдаусы­гъэр зыныбжь икъугъэу, зэтеуцуагъэ пэпчъ дэгъоу ешIэ, ар зэхахыгъ, макIэу лыузыми къа­­фыригъэшIагъ. Лъэшэу унаIэ зытырыуагъадзэ хорым пае зэхэлъхьагъэхэм: «Сигупсэ хэ­кур», «Си Абхъазыр», «Сыда цIэу къыосIощтыр?» зыфиIо­хэрэм.

Сихъу Рэмэзанэ цIыфышIу хьалэлэу, зафэу, зэIухыгъэу ары илэгъухэм, иIофшIэгъухэм, зышIэщтыгъэхэм агу къызэринагъэр. ЦIыф зэкIэупкIагъэу, игущыIэ емыпцIыжьырэмэ ащыщыгъ. ЩыIагъэмэ, Рэмэзанэ ыныбжь илъэс 80 хъущтыгъэ. ГъэшIэшхо къымыгъэ­шIагъэми, зэрилъэкIэу илъэпкъ имузыкэ хъарзынэщ игушъхьэ­кIэн – иорэдхэр, икъэшъо произведениехэр, нэмыкI усыгъэхэр къы­хигъэнагъэх.

Сихъу Рэмэзанэ Адыгеим имызакъоу, Темыр Кавказым иреспубликэхэм зыцIэ ащыIу­гъэу, ащагъэлъэпIэрэ гъэсагъ, композитор. Иорэдхэр къаIох, ахэр Адыгэ радиом ифонд, Адыгэ телевидением ипрограммэхэм ащагъэфедэх. Гум къи­кIырэ имэкъамэ адыгэ лъэп­къым ыбзэ ащызэхэошIэ, адыгэ орэдыр ыIэтыгъ ыкIи ыухъу­магъ. Иорэдхэм, ыусыгъэхэм сыди­гъуи ащигъэшIуагъэр и Адыгей ары. Сихъу Рэмэзанэ АР-м культу­рэмкIэ изаслуженнэ IофышIагъ.

Непэ музыкальнэ еджапIэхэу, сэнэхьат зэгъэгъотыпIэ искусствэхэмкIэ колледжым, Адыгэ къэралыгъо университетым иму­зыкальнэ-педагогическэ ин­ститут ащ иIофшIагъэхэр, ыусы­гъэхэр ащагъэфедэх, ыцIэ раIо.

Мамырыкъо Нуриет.