Музыкэм идунэе хьалэмэт

Хэтрэ цIыфи исабыигъо-кIэлэгъум хаплъхьэрэр ары пкъы фэхъурэр. Ащ елъытыгъэу къэпIон плъэкIыщтыр зы: искусствэм хэпщэнхэр, мэкъамэм едэIухэу, апкъырыхьэу, зэхашIэу ыкIи ащкIэ Iэмэ-псымэ гъэнэфагъэхэм къарагъаIоу егъэсэгъэнхэр мэхьанэ зиIэ Iофыгъу.

Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм мы пшъэрылъ иныр егъэцакIэ. ЦIыфыкIэм ипIун-гъэсэнкIэ искусствэм амал-кIуачIэу иIэр къыгурыIоу, АР-м культурэмкIэ иапэрэ министрагъэу Хьанэхъу Адам Асхьад ыкъом ыпкъ къикIэу мы еджапIэр зэхащэгъагъ.

ИскусствэхэмкIэ республикэ кIэлэцIыкIу еджапIэм къутэмэ зэфэшъхьафхэр — IорыIуатэмкIэ, къашъомкIэ, орэдкъэIонымкIэ, лъэпкъ музыкэ Iэмэ-псымэхэмкIэ ыкIи фортепианэм къызэребгъэIощтымкIэ — иIэх. Мы мафэхэм тигъэзет ихьакIагъ еджапIэм фортепианэмкIэ икъутамэ икIэлэегъэджэ хъупхъэу Шыу Щамсэт Щамилэ ыпхъур.

Музыкэм зищыIэныгъэ езыпхыгъэ Щамсэт исэнэхьат зэрэфэкIогъэ шIыкIэр, ащ зэрехъулIэрэр, еджакIохэр дэхагъэм зэрэфипIухэрэр зэдгъэшIагъэ.

— Илъэсыбэм музыкэм, анахьэу фортепианэм къызэребгъэIощт шIыкIэм кIэлэцIыкIухэр, еджакIохэр фэсэгъасэх, — еIо бзылъфыгъэм. — СшIэрэ Iофым гукIэ сепхыгъ, сшIогъэшIэгъон, еджакIохэм сязэщырэп, сисэнэхьат лъэшэу сикIас. Бгъэгум къыдэкIырэ мэкъамэр Iэзэгъуба?! — къыхегъахъо, иIоф зэрилъапIэр мыгъуащэу.

Щамсэт джыри сабый дэдагъ Мыекъуапэ къадыдэс ятэш нахьыжъэу Шыу Щэбанэ яунэ къызехьэм. Пшъэшъэжъые нэжгъур цIыкIум Iуплъыхь-Iуплъыхьи, зыгорэ хилъэгъуагъэу, ышэу, сабыим ятэу Щамил риIуагъ ар музыкальнэ еджапIэм ащэнышъ чIагъэхьанэу. Ащ тетэуи зекIуагъэх, Щамсэт кIэлэцIыкIу музыкальнэ еджапIэу N 1-м (урамэу Комсомольскэм, джы республикэ ныбжьыкIэ тхылъеджапIэм ыбгъукIэ щытыгъэм) чIагъэхьагъ.

— ГъэшIэгъоныр, — къыхегъахъо Шыу Щамсэт игущыIэ, — сятэшхэу Щэбан, Башыр, Кущыку, сятэу Щамил — плIыри ежь-ежьырэу зэрагъэшIагъэу музыкэ бзэпс Iэмэ-псымэхэм — шыкIэпщынэм, мандолинэм, домрэм къызэрэрагъаIощтыгъэр ары. Шъыпкъэ, зыфеджагъэхэу, Iофэу ашIэщтыгъэхэр нэмыкIыгъэх. Сэ сятэ апэрэ нэбгыри 10-у Таганрог дэт апшъэрэ еджапIэм инженер-механик сэнэхьатыр щызэзыгъэгъотыгъэхэм ащыщыгъ, сянэ Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым биологиемкIэ икIэлэегъэджагъ. Ау лъэпкъ искусствэм анахь фэщэгъагъэр ыкIи адыгэ культурэр куоу зышIэщтыгъэр, зылэжьыгъэр сятэшэу Щэбан арыгъэ. ДзэкъулыкъушIэу зыщытыгъэми, полковникэу ащ къыхэкIыжьи Адыгеим къызэкIожьыми лъэпкъ искусствэмкIэ гъэзагъэу Iофышхо ышIагъ. Сэ (сыцIыкIугъ е сыщыIагъэп) къэсымышIэжьыпэми, ежь лIакъом — Шыухэм музыкэмкIэ, орэдымкIэ, ащ икъегъэIонкIэ ахэлъыгъэ сэнаущыгъэр адыгэ хьакIэщым къыщежьэгъагъэкIэ енэгуягъо.

— Щамсэт, апэдэдэ Мыекъопэ кIэлэцIыкIу музыкэ еджапIэм Шыу Щэбанэ узэрищэгъагъэр къэпIуагъ. Сыдэущтэу ащ еджэныр щылъыбгъэкIотагъа, укIэгъожьэу къыхэкIыгъа?

— Апэрэ кIэлэцIыкIу музыкальнэ еджапIэм сегугъоу, сыгу рихьэу сыщеджагъ, къэсыухыгъ ыкIи Мыекъопэ музыкальнэ училищым фортепианэмкIэ иотделение илъэси 4 сыщеджагъ, дэгъоу къэсыухыгъ. КIэлэегъэджэ сэнэхьатыр сиIэу сэ музыкальнэ еджапIэу N 1-у къэсыухыгъэм IофшIэныр щезгъэжьагъ. СшIэрэм сигъэразэу, еджакIохэр мэкъэмэ дунаим зэрэхасщэхэрэм сигъэгушхощтыгъ. Iоф сшIэзэ заочнэу Адыгэ къэралыгъо институтым (джы университетым) имузыкэ-педагогическэ факультет къэсыухыжьыгъ. ИскусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу еджапIэр къызызэIуахым, игъоу алъэгъуи, сыкъырагъэблэгъагъ, апэрэ музыкэ еджапIэм сыкъыращыжьи, фортепианэмкIэ отделением сыIухьагъ. Тыдэ ущыIэми, пшIэрэм угукIэ уфэщагъэмэ угупсэфыщт.

— Музыкэр, къашъор, орэдыр искусствэ иным ишапхъэх. Илъэсыбэ хъугъэу ныбжьыкIэхэр музыкэм фэогъасэх. ШъуиотделениекIэ иIофшIакIэ — шIыкIэ-амалхэм, программэхэм, еджакIохэмрэ кIэлэегъаджэхэмрэ зэрэзэпхыгъэхэм тафэгъэнэIуасэба.

— Музыкэр цIыфымкIэ — ини, цIыкIуи ыгу пшъхьапэ фэхъурэ Iофыгъу, шIум, къэбзагъэм, дэхагъэм фепIух. Анахьэу ар музыкэ Iэмэ-псымэ гъэнэфагъэм епхыгъэныр уасэ зиIэу алъытэ. Тэ тиеджэпIэ къутамэ еджэкIо 50-м ехъу мы илъэсым щеджэ. Ахэм кIэлэегъэджэ нэбгыри 7-мэ Iоф адашIэ. ПрограммитIукIэ етэгъаджэх: апэрэр — музыкэр сэнэхьат зыфэзышIымэ зышIоигъохэм ателъытагъ, илъэси 8-рэ ахэр еджэх. ЯтIонэрэ программэр зытегъэпсыхьагъэр музыкэр зикIасэхэу, ащкIэ шIэныгъэхэр ыкIи къегъэIокIэ хабзэр зышIэхэмэ зышIоигъохэр арых, зэреджэхэрэр илъэси 5.

Апэрэ илъэс еджэгъум тштэхэрэр илъэси 5-м къыщежьэ, ау нахь гъэунэфыгъэр, илъэси 6,5-рэ — 9-м нэс зыныбжьхэр еджэным фежьэнхэ алъэкIыщт.

Къыхэзгъэщымэ сшIоигъор тиотделение щеджэнхэу къакIохэрэм фортепианэм къырагъэIоным зызэрэщыфагъасэрэр ары. Ащ елъытыгъэу, еджакIо пэпчъ зырызэу, кIэлэегъаджэм Iоф зэрэдишIэрэр ары. КIэлэегъэджэ дэгъум егъэджэкIэ шIыкIэ хэхыгъэхэри IэкIэлъых, егъэфедэх, ау ежь еджакIоми игуетыныгъэ, ышъхьэ зэрэриубытэрэм, зызэригъэулэурэм бэ япхыгъэр, — еIо кIэлэегъэджэ пэрытэу Шыу Щамсэт Щамилэ ыпхъум.

ЕгъэджэнымкIэ опыт ин дэгъу зиIэ кIэлэегъаджэхэу фортепианэмкIэ отделением Iутхэу Щ. Щ. Шыум, И. Г. Ярмолинскаям, Н. А. Козуля, И. А. Коростовам, С. Н. Кушновам фортепианэм фагъасэхэрэ еджакIохэм музыкэмкIэ шIэныгъэу, къулайныгъэу агъотыхэрэр Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм къащагъэшъыпкъэжьых.

ИскусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу еджапIэу К. Лъэцэрыкъом ыцIэ зыхьырэм иеджэкIо чанхэу, дэгъухэу, еджапIэм идахэ рязыгъаIохэрэм ащыщых Шыу Щамсэт ригъаджэхэу Хъурмэ Самирэ — я IV-рэ республикэ фестивалэу АР-м икомпозиторхэм япроизведениехэр къезыгъэIуагъэхэм ащыщ, я II-рэ шъуашэр зиIэ дипломыр къыратыгъ. Темыр Кавказым имузыкант ныбжьыкIэхэм яя ХIII-рэ шъолъыр зэнэкъокъу идипломант.

Дунэе творческэ зэнэкъокъоу «КъегъаIу, къашъо, орэд къаIо!» зыфиIоу Краснодар щыIагъэм а I-рэ шъуашэр зиIэ дипломыр къыщыфагъэшъошагъ Шыу Щамсэт иеджакIоу Хьатамэ Гунэф. Мы отделением щеджэхэу Елизавета Кругловам, Екатерина Уваровам, Сихъу Заур гъэхъагъэхэр джащ фэдэу ашIых, мэкъамэр якIас.

Илъэс еджэгъур ыкIэм фэкIо. КъэкIощт илъэсыкIэ еджэгъумкIэ музыкэмкIэ зэчый ыкIи сэнаущыгъэ зыхэлъхэм еджапIэри, мы къутамэм икIэлэегъаджэхэри къяжэх. Адыгэ республикэ гимназием ищагу шъыпкъэ искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу еджапIэр зэрэдэтыр кIэлэеджакIохэмкIи, ны-тыхэмкIи лъэшэу Iэрыфэгъоу, чIыпIэ гупсэф ухъумагъэу зэрэщытым шъунаIэ тешъудзэмэ тшIоигъу. Зы щагум еджэн шъхьаIэри, еджэн тедзэри щызэдэбгъэцэкIэныр уахътэр къыпфэзыгъан, псауныгъэри зыухъум.

Музыкэм идунэе хьалэмэт хэуцонхэ зимурад кIэлэцIыкIу пстэуми мы еджапIэм фортепианэмкIэ икъутамэ къяжэ. Мэкъуогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу еджэныр музыкэмкIэ езыгъэжьэн зигухэлъхэр аштэщтых.

МАМЫРЫКЪО Нуриет.